Truyện An Dương Vương và Mị
Châu-Trọng Thủy.

Thời kì Văn Lang – Âu Lạc ( thời kì dựng nước) đã
để lại cho gia tài văn hoá tinh thần Việt Nam nhiều
thần thoại , truyền thuyết có giá trị lớn.

Thần thoại và truyền thuyết thời kì này thể hiện tập
trung , nổi bật hai nội dung: dựng nước và giữ nước.

Nếu như nhóm truyền thuyết xung quanh vua Hùng
thể hiện nội dung dựng nước thì truyền thuyết chung
quanh Thục An Dương Vương lại đưa ra một cách
cắt nghĩa về sự thắng lợi và thất bại của vua Thục
trong việc xây dựng và bảo vệ đất nước. Nhận thức
được giá trị to lớn của những tác phẩm dân gian này
trong đời sống tinh thần tư tưởng của người Việt nên
trong những thế kỉ đầu tiên của nền độc lập dân tộc
các trí thức nước ta đã bỏ nhiều công sức sưu tầm,
ghi chép lại bằng văn bản. Những ngư
ời có công đầu
là Lí Tế Xuyên ( với cuốn Việt điện u linh) và Trần
Thế Pháp ( với cuốn Lĩnh Nam chích quái) . Cuối thế
kỉ XV, Vũ Quỳnh và Kiều Phú đã tiếp tục công việc
của Trần Thế Pháp hoàn chỉnh cuốn Lĩnh Nam chích
quái và lưu truyền đến ngày nay. Nhiều nhà nghiên
cứu văn học dân gian và sử học nước ta đã nhất trí
coi coi các thần thọai và truyền thuyết sau đây là

ự phải hội đủ ba yếu tố
thiên thời , địa lợi , nhân hoà. Truyền thuyết còn kể
lại việc Thánh Tản Viên khuyên vua Hùng nhường
ngôi cho Thục Phán, phải chăng đó l
à thiên cơ , thiên
thời đã hướng về Thục vương . Chọn được đất định
đô lâu dài , kiên cố, đó là được địa lợi. Th
ành xây mà
đổ phải chăng Vua chưa được chữ nhân hoà. Vua
trai giới , cầu đảo bách thần phải chăng là một sự
điều chỉnh chính sự để được chữ nhân hoà quý báu
ấy. Việc thần Rùa Vàng giúp vua xây thành phải
chăng đã phản ánh hiệu quả tốt đẹp của sự điều
chỉnh chính sự theo hướng thuận nhân tâm.

Đất nước yên bình có thành luỹ kiên cố , nhà vua
ước ao có được thứ vũ khí thần diệu để bảo vệ. Đó
là một ước vọng chính đáng. Thần Rùa vàng đã đáp
ứng nguyện vọng ấy của vua: tháo vuốt tặng vua l
àm
lẫy nỏ Linh Quang. Tầm nhìn xa trông rộng và ý thức
bảo vệ giang san của Thục Vương thật đáng cho
chúng ta khâm phục và ghi nhớ. Quân Triệu Đà đã
nhiều lần thảm bại trước chân thành Cổ Loa vì th
ứ vũ
khí lợi hại của Âu Lạc. Vũ khí thần diệu một phát bắn
ra có thể giết chết hàng trăm tên địch đó phải chăng
là đường lối quân sự , quốc phòng đúng đắn dựa
trên sức mạnh đoàn kết toàn dân tộc .


nước về với Long vương”. Thái độ của nhân dân đối
với Vua Thục vừa phê phán vừa tôn kính nên đã
sáng tạo ra chi tiết này chăng? ( Theo gợi ý của nhà
thơ Nguyễn Đình Thi khi ông cho rằng phải chăng
nhân dân không muốn nói Phù Đổng Thiên Vương
chết trận nên đã sáng tạo ra kết cục Phù Đổng thiên
Vương và ngựa phi lên trời; không đành lòng để Vũ
Nương chết thảm nên đã sáng tạo tình tiết Vũ n
ương
thành thần tiên dưới Thuỷ cung).

Qua hình tượng An Dương vương, tác giả dân gian
đã thể hiện thật sâu sắc ý tưởng: Người đứng đầu
đất nước chẳng những cần được nhân dân hết lòng
ủng hộ mà còn phải hết sức cảnh giác đề phòng hữu
hiệu đối với các thế lực ngoại xâm, thiếu sự cảnh
giác đó thì nước mất nhà tan.

2- Về nhân vật Mị Châu :

Nhà thơ Tố Hữu đã nhận xét về nhân vật Mị Châu: “
Trái tim lầm chỗ để trên đầu/ Nỏ thần vô ý trao tay
giặc / Nên nỗi cơ đồ đắm biển sâu”.

Quả thật Mị Châu có đặt tình cảm ( trái tim) l
ên trên lí
trí ( đầu) , dẫn đến hậu quả khôn lường ( Cơ đồ đắm
biển sâu). Vua Thục và Mị Châu đều có lỗi trước lịch
sử. Tuy nhiên , các tác giả dân gian đã dành cho
nhân v


3
-

V
ề nhân vật Trọng Thủy :Trước hết cần phải thấy động cơ hôn nhân c
ủa Trọng
Thuỷ là động cơ chính trị đen tối. Lợi dụng tình cảm
của vợ , Trọng Thuỷ đã “ dỗ Mị Châu cho xem trộm
nỏ thần rồi ngầm làm một cái lẫy nỏ khác thay vuốt
rùa vàng, nói dối là về phương bắc thăm cha”. Tình
tiết ấy, Trọng Thuỷ không thể chối tội trước tình cảm
ngây thơ trong trắng của Mị Châu trước sự phán xét
của muôn đời trên giác độ tình yêu.

Tuy nhiên có một tình tiết cần phải nhìn nhận cho có
tình có lí , Đó là tình tiết Trọng Thuỷ tâm sự với vợ “
Tình vợ chồng không thể lãng quên , nghĩa mẹ cha
không thể dứt bỏ. Ta nay trở về thăm cha, nếu như
đến lúc hai nước thất hoà bắc nam cách biệt, tìm
nàng lấy gì làm dấu” . Để rồi Mị châu ngây thơ nói ra
kế “ rắc lông ngỗng” ở những chỗ ngả ba đường để
“có thể cứu được nhau”. Tình tiết này có hai cách
hiểu. Cách hiểu thứ nhất là Trọng Thuỷ cố ý đuổi
cùng , giết tận. Cách hiểu thứ hai cho rằng qua bao
tháng ngày chung sống , mặc dù Trọng Thuỷ âm
thầm thực hiện dã tâm của cha nhưng trong lòng

tráng. Qua câu chuyện, hai tư tưởng lớn trong truyền
thống văn học Việt Nam là tư tưởng yêu nước và tư
tưởng nhân đạo đã quyện hoà một cách khăng khít .
Nhân dân quả đã vừa ngợi ca, vừa phê phán, vừa
cảm thông đối với những nhân vật lịch sử đã mắc
phải những sai lầm nghiêm trọng dẫn đến những
trang bi thương trong lịch sử nước nhà. Thái độ và
tình cảm yêu ghét ở đây vừa dứt khoát , rạch ròi vừa
thấm đẫm tính chất bao dung nhân hậu được thể
hiện một cách nghệ thuật qua nhiều chi tiết đặc sắc
và độc đáo.