31

dùng, của thị trờng để quyết định sản xuất sản phẩm gì,
với khối lợng bao nhiêu, chất lợng, mẫu mã nh thế nào.
Vì vậy, nó kích thích tính năng động, sáng tạo của chủ thể
kinh tế, kích thích việc nâng cao chất lợng, cải tiến mẫu
mã cũng nh tăng khối lợng hàng hóa, dịch vụ. Nhờ đó mà
ngời tiêu dùng sẽ có điều kiện đợc tiếp cận với nhiều loại
hàng hoá hơn, giá rẻ hơn và chất lợng cao hơn. Đời sống
nhân dân sẽ đợc nâng cao lên một bớc, nền kinh tế sẽ có
sức cạnh tranh cao hơn.
Sự phát triển của kinh tế thị trờng sẽ thúc đẩy quá
trình tích tụ và tập trung sản xuất, do đó tạo điều kiện ra đời
của sản xuất lớn có xã hội hoá cao; đồng thời chọn lọc
những ngời sản xuất kinh doanh giỏi, hình thành đội ngũ
cán bộ quản lý có trình độ, lao động lành nghề đáp ứng nhu
cầu phát triển của đất nớc.
Tóm lại, phát triển kinh tế thị trờng là một nhiệm vụ
kinh tế cấp bách để chuyển nền kinh tế lạc hậu của nớc ta
thành nền kinh tế hiện đại, hội nhập vào sự phân công lao
động quốc tế. Đó là con đờng đúng đắn để phát triển lực
lợng sản xuất, khai thác hiệu quả tiềm năng của đất nớc
vào sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá.

32

2. Quá trình hình thành nền kinh tế thị trờng ở
nớc ta:
Sau khi giành độc lập, học tập theo nhng nớc Đông
Âu và Liên Xô cũ, Việt Nam đã xây dựng một nền kinh tế

biến động, giá lơng thực, thực phẩm có lúc tăng đột biến,
nợ nớc ngoài tăng thêm. Nhìn một cách tổng thể, thì ở giai
đoạn này, nền kinh tế có sự mất cân đối lớn, tổng cầu quá
lớn so với tổng cung. Nguyên nhân là do cơ chế thị trờng
và các nhân tó của nó là giá cả thị trờng, canh tranh thị
trờng và cung-cầu hình thành từ sự vận hành của thị trờng
cha đợc phát huy thuận lợi.
Giai đoạn 1991-1995: Các chính sachs về cơ chế thị
trờng đợc thực hiện một cách mạnh mẽ, đã lay động các
lĩnh vực của nền kinh tế-xã hội. Hệ thống chủ thể thị trờng

34

của các thành phần kinh tế đã thay thế các cơ sở kinh tế
hoạt động dới thời bao cấp. Các nhân tố thị trờng hình
thành và phát huy tác dụng thực sự thay thế cho các quyết
đinh hành chính. Do đó, các loại hình thị trờng phát triển
một cách nhanh chóng, từ thị trờng hàng hoá tiêu dùng
thông thờng, cho đến thị trờng vất t, nguyên liệu, thị
trờng các dịch vụ và thị trờng xuất nhập khẩu. Thị truờng
lao động, thị trờng tiền tệ, thị trờng bất động sản cũng bắt
đầu hoạt động. Hệ thống cơ cấu thị trờng đã đợc xác lập.
Trên thực tế thj trờng đã có sự biến đổi về chất. Tình trạng
khan hiếm hàng hoá trong giai đoạn chiến tranh và bao cấp
đã chấm dứt. Kết quả là thị trờng nớc ta lần đầu tiên có
đợc sự câ đối giữa tổng cung và tổng cầu xã hội. Trong
suốt 5 năm, lợng hàng hoá lu thông tăng liên tục với tốc
độ cao, mặt hàng ngày càng phong phú, chất lợng tăng
cao, thị trờng xuất nhập khẩu phát triển mạnh. Tuy nhiên,
nhìn chung thị trờng còn thô sơ, nhỏ hẹp, phân tán, manh


36

FDI dạt bình quân 2 tỷ USD/năm, thì năm 1998 chỉ còn 800
triệu và năm 1999 là vào khoảng 600 triệu. Thị trờng các
yếu tố sản xuất khác nh thị trờng cốn còn sơ khai, thị
trờng lao động mới đang hình thành, thị trờng bất động
sản cha đuợc khai thông, thị trờng chứng khoán mới đợc
thành lập, thị trờng dịch vụ giảm sút. Trên từng địa bàn, thị
trờng cũng cha thực sự thông suốt do vẫn còn các trạm
kiểm soát thu phí bất hợp lý, thậm chí ở một số nơi còn bị
chính quyền sở tại dùng biện pháp hành chính để bảo hộ các
cơ sở sản xuất địa phơng.
Một đặc trng thứ hai của thị trờng nớc ta trong thời
gian này là lạm phát giảm mạnh, hơn nữa còn có hiện tợng
giảm phát. Chỉ số lạm phát năm 1996 là 4,5%, năm 1997 là
3,6%, tính cung năm 1999 chỉ số lạm phát là 1%, nhng
trong suốt 8 tháng từ tháng 3 đé tháng 10/1999 chỉ có chỉ số
giá âm. Trên thị trờng hối đoái thì đồng tiền Việt Nam lên
giá trong thời gian nổ ra cuộc khủng hoảng kinh tế.
3. Mục tiêu và đặc trng bản chất của nền kinh tế
thị trờng có sự quản lý của Nhà nớc theo đinh hớng
xã hội chủ nghĩa ở nớc ta:

37

Kinh tế thị trờng định hớng XHCN thực chất là kiểu
tổ chức nền kinh tế vừa dựa trên những nguyển tắc và quy
luật của kinh tế thị trờng, vừa dựa trên những nguyên tắc
và bản chất của chủ nghĩa xã hội. Do đó, kinh tế thị trờng

hàng hoá dịch vụ; thúc đẩy tích tụ, tập trung sản xuất, mở
rộng giao lu kinh tế giữa các địa phơng, các vùng lãnh
thổ, với các nớc trên thế giới, động viên mọi nguồn lực
trong nớc và tranh thủ các nguồn lực bên ngoài; thúc đẩy
việc phát huy tinh thần năng động, sáng tạo của mỗi ngời
lao động, mỗi đơn vị kinh tế, tạo ra tốc độ tăng trởng kinh
tế cao, đa nớc ta thoát khỏi tình trạng một nớc nghèo và
kém phát triển, thực hiện đợc mục tiêu dân giàu, nớc
mạnh, xã hội công bằng dân chủ văn minh theo con đờng
XHCN.

39

Sự thành công của nền kinh tế thị trờng định hớng XHCN
không chỉ dừng lại ở tốc độ tăng trởng kinh tế cao, mà còn
phải không ngừng nâng cao đời sống nhân dân, đảm bảo tốt
các vấn đề xã hội và công bằng, bình đẳng trong xã hội.
Đảng ta đã chủ trơng tăng trởng kinh tế gắn liền với đảm
bảo tiến bộ và công bằng xã hội ngay trong từng bớc phát
triển.
Tóm lại, phát triển kinh tế thị trờng ở nớc ta là
phơng tiện khách quan để xã hội hoá XHCN nền sản xuất,
để công nghiệp hoá, hiện đại hoá nền kinh tế quốc dân, xây
dựng cơ sở vật chất kỹ thuật cho CNXH.
3.2. Nền kinh tế thị trờng gồm nhiều thành phần
cùng tồn tại và phát triển nhng kinh tế Nhà nớc phải
luôn giữ vai trò chủ đạo:
Nền kinh tế thị trờng định hớng XHCN ở nớc ta là
nền kinh tế cơ sở cơ cấu đa dạng về hình thức sở hữu, trong
đó sở hữu Nhà nớc làm chủ đạo. Do đó nền kinh tế gồm