1
Tiểu luận
Đánh giá tính tích cực
nhận thức của trẻ 5 – 6
tuổi thông qua hoạt động
khám phá khoa học
MỤC LỤC
D. Các tiêu chí đánh giá và thang đánh giá 14
Tên đề tài:
Đánh giá tính tích cực nhận thức của trẻ 5 – 6 tuổi thông qua hoạt
động khám phá khoa học
A. Đặt vấn đề
Đất nước ta đang trên con đường hội nhập với thế giới về nhiều
mặt kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, … nên đòi hỏi con người Việt
Nam, nhất là thế hệ trẻ phải tích cực, năng động, ứng dụng sáng tạo
những thành tựu khoa học kỹ thuật, tiếp thu những tinh hoa văn hóa của
2
thế giới mà vẫn giữ được bản sắc của dân tộc Việt Nam. Do đó, một
nhiệm vụ mới đặt ra cho giáo dục là phải đào tạo nên những con người
sáng tạo, năng động, có năng lực giải quyết vấn đề, có khả năng thích
ứng với mọi biến động trong mọi đời sống kinh tế xã hội, có đạo đức
trong sáng, có lối sống lành mạnh, có sức khỏe và đặc biệt phải tích cực
nhận thức để cải tạo thế giới và cải tạo chính bản thân mình. Chính vì
vậy, phát huy tính tích cực nhận thức cho con người nói chung và trẻ
mầm non nói riêng trở thành mục tiêu, nhiệm vụ quan trọng cho ngành
Giáo dục nói chung và bậc học Giáo dục Mầm non nói riêng.
Tính tích cực nhận thức biểu thị sự nỗ lực của chủ thể trong quá
trình hoạt động trí tuệ, sự huy động cao các chức năng tâm lý (hứng thú,
trí nhớ, tư duy,…), nhằm đạt hiệu quả cao nhất trong hoạt động của mình.
Phát triển tính tích cực, tự lực, độc lập, sáng tạo trong hoạt động nhận
thức là một yêu cầu cơ bản để đảm bảo mục đích đào tạo ra những con

thống thành một số quan điểm chính như sau:
Quan điểm thứ nhất: Dưới góc độ triết học:
Khi bàn về tính tích cực, Ph. Ănghen cho rằng: Tính tích cực là
đặc tính chung của mọi sinh vật sống, là sự tự vận động của sinh vật
sống. Tính tích cực không những là nguồn gốc duy trì hay biến đổi các
mối quan hệ có ý nghĩa sống còn của sinh vật sống với thế giới xung
quanh mà còn mang đến cho sinh vật sống khả năng điều chỉnh thích nghi
với thế giới xung quanh ấy. Phát triển học thuyết Mác - Ănghen, V. I. Lê
- nin cho rằng tính tích cực là thái độ cải tạo của chủ thể với thế giới xung
quanh, là khả năng của con người đối với việc tổ chức cuộc sống, điều
chỉnh các nhu cầu năng lực của họ thông qua các mối quan hệ xã hội.
Như vậy, dưới góc độ của triết học, thì tính tích cực có nguồn gốc
của cả bên trong lẫn bên ngoài, trong đó yếu tố bên trong giữ vai trò
quyết định. Tính tích cực là một đặc tính của sinh vật sống, luôn vận
động phát triển đi lên. Tính tích cực là thái độ cải tạo của chủ thế đối với
4
khách thể, do đó nó có vai trò quan trọng trong việc tạo ra thế giới khách
quan và biến đổi cải tạo nó.
Quan điểm thứ 3: Dưới góc độ tâm lý giáo dục
Tính tích cực được đề cập trong một số công trình nghiên cứu của
các nhà tâm lý giáo dục theo các khía cạnh sau:
Một số tác giả xem xét tính tích cực từ góc độ chức năng và vai trò
của chủ thể đối với thế giới bên ngoài, họ cho rằng tính tích cực là tính
chủ động của chủ thể, nó thực hiện chức năng chỉ bảo hành động của con
người. Theo họ, sự phát triển Tính tích cực chính là sự phức tạp dần các
chức năng của tính chủ thể.
Xem xét Tính tích cực gắn với một hoạt động nào đó, một số tác
giả cho rằng: Tính tích cực chỉ sự sẵn sàng hoạt động, con người tích cực
là con người ở trạng thái hoạt động.
Trên cơ sở phân tích các quan điểm, chúng tôi nhất trí với các quan

nhận thức, là thái độ cải tạo của chủ thể đối với khách thể thông qua việc
huy động ở mức cao các chức năng tâm lý nhằm giải quyết những nhiệm
vụ nhận thức. Nó được thể hiện như là một năng lực trí tuệ phức tạp, đòi
hỏi sự nỗ lực của tư duy.
Tính tích cực nhận thức cũng như tất cả các hoạt động nhân cách
đều chứa đựng quy luật nhất định trong sự phát triển và hệ quả của sự
phát triển ấy được xác định bằng các yếu tố sau:
- Nhu cầu nhận thức, hứng thú nhận thức.
- Khả năng huy động các giác quan, các thao tác tư duy, khả năng
biểu đạt suy nghĩ, hiểu biết, khả năng vận dụng kiến thức, kỹ năng đã có.
- Kiên trì để độc lập, sáng tạo trong việc giải quyết nhiệm vụ nhận
thức.
3. Khái niệm Tính tích cực nhận thức của trẻ mẫu giáo
Ở tuổi mẫu giáo, trẻ em đã có nhu cầu được người khác thừa nhận,
đây chính là yếu tố quan trọng nhất của Tính tích cực trong nhân cách.
Trong thực tế đã có nhiều công trình nghiên cứu về nhu cầu được người
khác thừa nhận của trẻ mẫu giáo.
6
Một số nhà nghiên cứu theo trường phái phân tâm học như S.
Freud cho rằng nhu cầu được người khác thừa nhận có ở tất cả mọi đứa
trẻ. Theo họ, nhu cầu được người khác thừa nhận ở trẻ mẫu giáo suốt
hiện trong quá trình phát triển của đứa trẻ, trong mối quan hệ qua lại giữa
trẻ với người lớn, khi trong mối quan hệ đó, đứa trẻ sẽ bị hẫng hụt, bị
kích động, lo lắng, mong muốn được đền bù hay sự đòi hỏi trên cả sự đền
bù. Như vậy, nhu cầu được người khác thừa nhận không những chỉ là một
thành tựu to lớn trong sự phát triển nhân cách của trẻ mẫu giáo mà còn là
điều kiện cần thiết cho sự phát triển nhân cách ở các giai đoạn tiếp theo.
Vì vậy, việc giáo dục và phát triển Tính tích cực có thể bắt đầu ngay từ
lứa tuổi mẫu giáo.
Những công trình nghiên cứu của các nhà tâm lý sư phạm Mầm

hướng cần thiết.
- Độc lập đưa ra nhiệm vụ trí tuệ và thực hiện nó.
Một số tác giả khác như: A.I. Xô rô ki na, A.K.Bônđarenkô, xem
xét Tính tích cực nhận thức của trẻ mẫu giáo như là khả năng giải quyết
nhiệm vụ nhận thức với hiệu quả cao bằng việc cố gắng nỗ lực huy động
ở mức độ cao các chức năng tâm lý nhận thức, đặc biệt là chức năng của
tư duy.
L. G. Nhixcanhen Tính tích cực nhận thức của trẻ được thể hiện ở
sự thích thú tiếp nhận thông tin, sự mong muốn làm chính xác hóa, đào
tạo sâu kiến thức của trẻ, sự độc lập tìm kiếm những câu trả lời, những
vẫn đề mà trẻ quan tâm, sự vận dụng so sánh để tìm ra sự giống và khác
nhau ở lòng mong muốn và kỹ năng đặt câu hỏi, sự thể hiện những yếu tố
sáng tạo và sử dụng các kỹ năng nhận thức vào giải quyết bài tập, tình
huống mới.
Dựa vào những cơ sở phân tích trên, chúng tôi cho rằng Tính tích
cực nhận thức của trẻ mẫu giáo là một phẩm chất tâm lý cá nhân trong
hoạt động nhận thức của trẻ, là một năng lực trí tuệ phức tạp đòi hỏi sự
phức tạp cao của các chức năng tâm lý, đặc biệt là chức năng tư duy khi
giải quyết các nhiệm vụ nhận thức. Tính tích cực nhận thức là mục đích,
8
phương tiện, điều kiện, và là kết quả của hoạt động nhận thức, nó góp
phần thúc đẩy sự phát triển nhận thức và nhân cách của trẻ mẫu giáo.
4. Biểu hiện Tính tích cực nhận thức của trẻ 5 - 6 tuổi trong hoạt
động khám phá khoa học
Trẻ mẫu giáo khi tham gia vào hoạt động sẽ có những biểu hiện
của Tính tích cực nhận thức rất khác nhau, có thể thông qua hành động,
qua ngôn ngữ hay biểu hiện ánh mắt, nét mặt hoặc qua hoạt động của trẻ.
Theo chúng tôi, khi cho trẻ tham gia vào hoạt động khám phá khoa học
có thể nhận biết Tính tích cực nhận thức của trẻ bằng các dấu hiệu sau:
Thứ nhất: Những dấu hiệu nói lên nhu cầu và hứng thú nhận thức

biểu hiện này được thể hiện như trẻ tỏ ra rất hào hứng, thích thú vui
sướng khi được sử dụng các giác quan của mình để tiếp xúc trực tiếp với
các đối tượng như được sờ tay vào các con vật, ngửi bông hoa hay nếm
các quả, Trẻ say mê chú ý cao trong quá trình tìm tòi, khám phá về thế
giới động vật, thực vật. Hứng thú được duy trì trong suốt quá trình hoạt
động của trẻ.
- Trẻ hay đặt ra những câu hỏi và có những thắc mắc mong muốn
được cô giáo và người lớn giải thích cặn kẽ. Việc đặt câu hỏi nói lên nhu
cầu, hứng thú nhận thức của trẻ. Trẻ mong muốn được biết nhiều hơn,
sâu hơn, rõ hơn về những sự vật hiện tượng, của tự nhiên và xã hội. Theo
G. I. Shukina, giáo viên cần tôn trọng những câu hỏi do đứa trẻ đưa ra,
phải trả lời kịp thời những câu hỏi đó và kích thích trẻ đặt ra câu hỏi. Đây
không chỉ là biểu hiện của nhu cầu hứng thú nhận thức mà còn là con
đường quan trọng nhất để củng cố hứng thú nhận thức cho trẻ.
- Khi tổ chức hoạt động khám phá khoa học cho trẻ, thông qua sự
quan sát của mình, giáo viên có thể xác định được những biểu hiện cảm
xúc hứng thú của trẻ như: Vui mừng, sung sướng khi được thỏa mãn nhu
cầu nhận thức, đó là khi được người lớn giải thích cặn kẽ những thắc mắc
của trẻ hay tạo điều kiện để trẻ thực hiện thành công những nhiệm vụ
giáo viên đã giao cho một cách nhanh chóng và tốt nhất. Ngược lại,
chúng ta cũng có thể nhận thấy được sự giận dỗi hay nỗi thất vọng biểu
10
hiện qua lời nói, nét mặt, cử chỉ của trẻ khi người lớn không làm thỏa
mãn nhu cầu nhận thức cho trẻ hay trẻ gặp thất bại trong hành động.
Thứ hai: Những biểu hiện nói lên khả năng nhận thức của trẻ
trong quá trình khám phá khoa học
- Khả năng sử dụng các giác quan, các thao tác tư duy trong quá
trình khám phá khoa học, quá trình nhận thức của con người trải qua hai
cấp độ, đó là nhận thực cảm tính và nhận thức lý tính. Nhận thức cảm
tính là cấp độ thứ nhất trong quá trình nhận thức của con người. Nó bao

ngữ của trẻ trong hoạt động khám phá khoa học được thể hiện: Trẻ tích
cực chia sẻ với cô, với bạn và những suy nghĩ hiểu biết của mình bằng lời
nói hoặc sử dụng ký hiệu hình vẽ, hành động để ghi lại sự hiểu biết của
mình về những sự vật hiện tượng ở xung quanh.
Khả năng vận dụng kinh nghiệm, kỹ năng đã có để giải quyết
nhiệm vụ nhận thức.
Khi cho trẻ khám phá khoa học, trước những yêu cầu, bài tập,
nhiệm vụ cô đặt ra cho trẻ, trẻ phải biết huy động vốn kiến thức, khả năng
hiểu biết, các kỹ năng đã có để giải quyết nhanh nhất nhiệm vụ nhận thức
đó.
Thứ ba, biểu hiện của ý chí trong quá trình khám phá khoa
học
Trong quá trình tham gia vào hoạt động khám phá khoa học, biểu
hiện ý chí của trẻ được thể hiện qua các dấu hiệu:
- Độc lập, tự chủ trong quá trình giải quyết nhiệm vụ.
- Tính độc lập là một phẩm chất quan trọng của ý chí, trong hoạt
động nhận thức, tính độc lập làm cho quá trình nhận thức diễn ra theo
chiều hướng tích cực. Ở trẻ 5 – 6 tuổi, tính độc lập đã xuất hiện và phát
triển mạnh mẽ, biểu hiện trong cuộc sống sinh hoạt hàng ngày, trẻ không
muốn người lớn can thiệp vào hoạt động của mình, mà muốn tự mình giải
quyết các nhiệm vụ có liên quan đến bản thân. Tính độc lập trong hoạt
động nhận thức của trẻ biểu hiện ở việc trẻ biết tự tìm kiếm, lựa chọn
phương thức phù hợp để giải quyết nhiệm vụ, bài tập mà người lớn giao
12
cho. Biết làm chủ hành động và suy nghĩ của mình mà không bị ảnh
hưởng bởi tác động bên ngoài. Tính độc lập trong hoạt động khám phá
khoa học được thể hiện qua việc biết độc lập đưa ra câu trả lời, độc lập
tìm kiếm phương thức để giải quyết các nhiệm vụ nhận thức, chủ đông,
tích cực tham gia các hoạt động nhận thức
- Biểu hiện sự cố gắng hoàn thành nhiệm vụ.

Chúng tôi dựa vào các cơ sở sau đây để xây dựng tiêu chí đánh giá:
- Mức độ biểu hiện tính tích cực nhận thức của trẻ 5 – 6 tuổi trong
hoạt động khám phá khoa học:
- Mục tiêu chăm sóc giáo dục trẻ 5 – 6 tuổi.
- Khái niệm tính tích cực nhận thức của trẻ 5 – 6 tuổi trong hoạt động
khám phá khoa học về thế giới thực vật vµ ®éng vËt.
- Biểu hiện của tính tích cực nhận thức của trẻ trong hoạt động khám
phá khoa học về thế giới thực vật vµ thÕ gièi ®éng vËt.
- Đặc điểm phát triển tâm lý và đặc điểm nhận thức của trẻ 5 – 6 tuổi.
1.2. Các tiêu chí đánh giá:
- Tiêu chí đánh giá biểu hiện về thái độ nhận thức:
+ Tiêu chí 1: biểu hiện về nhu cầu nhận thức.
Trẻ thể hiện tính tò mò, ham hiểu biết như trẻ hay đặt câu hỏi, nêu
thắc mắc, muốn được giải đáp các thắc mắc, muốn được tìm hiểu đến
cùng về điều mà trẻ chưa biết vÒ thÕ gièi ®éng vËt vµ thùc vËt.
+ Tiêu chí 2: Biểu hiện về hứng thú nhận thức:
Trẻ tập trung chú ý cao, say mê trong quá trình tìm hiểu, khám phá,
hào hứng, thích thú khi được tiếp xúc với các đối tượng mới lạ.
+ Tiêu chí 3: biểu hiện của sự tự giác, tích cực:
Trẻ tích cực giơ tay phát biểu, quan sát, …, tham gia vào các hoạt
động khám phá một cách tự nguyện.
- Tiêu chí đánh giá biểu hiện về kĩ năng nhận thức:
+ Tiêu chí 1: khả năng huy động các giác quan , các thao tác tư duy vào
quá trình khám phá như quan sát, so sánh, phân loại, thử nghiệm… để
giải quyết nhiệm vụ nhận thức.
14
+ Tiêu chí 2: khả năng biểu đạt suy nghĩ, hiểu biết bằng các cách khác
nhau.
Trẻ tích cực biểu đạt suy nghĩ, hiểu biết của mình bằng các cách
như lời nói, hình vẽ… về các sự vật, hiện tượng mà trẻ đang tìm hiểu,

- Mức đột khá: 3 điểm:
Trẻ thể hiện sự tò mò trước các đối tượng của thế giới thực vật như biết
nêu lên một vài câu hỏi, thắc mắc về thế giới thực vật. Trẻ ít biểu lộ sự
thích thú, có tập trung chú ý trong quá trình tiếp xúc, tìm hiểu, khám phá
thế giới thực vật, xong đôi lúc còn xao nhãng. Trẻ có đưa ra ý kiến, quan
sát, xem xét các sự vật, hiện tượng nhưng giáo viên phải khích lệ, gợi
mở.
- Mức độ trung bình: 2 điểm
Trẻ thể hiện sự tò mò trước các đối tượng của thế giới thực vật nhưng
chưa biết đặt câu hỏi, chỉ biết lắng nghe câu hỏi và câu trả lời của cô, của
bạn. Trẻ cũng có biểu lộ sự thích thú, có tập trung chú ý trong quá trình
tiếp xúc, tìm hiểu, khám phá thế giới thực vật nhưng thời gian ngắn và
không thường xuyên. Trẻ không giơ tay phát biểu, chưa tích cực khi
quan sát, xem xét các sự vật, hiện tượng, giáo viên còn phải nhắc nhở.
- Mức độ thấp: 1 điểm
Trẻ tỏ thái đột thờ ơ trong quá trình khám phá thực vật.
1.2.Thang đánh giá biểu hiện về khả năng nhận thức:
- Mức độ rất cao: 5 điểm
Trẻ tích cực huy động các giác quan, các thao tác tư duy tham gia vào
quá trình quan sát, so sánh, phân loại, suy luận, phỏng đoán, thử nghiệm,
nhận biết, phát hiện, giải thích,… các hiện tượng. Trẻ tích cực dùng lời
nói, hành động, hình vẽ… để biểu đạt điều mình suy nghĩ, phát hiện
được. Trẻ rất tích cực vận dụng kiến thức, kỹ năng đã có để giải quyết
các bài tập, tình huống, nhiêm vụ nhân thức mà cô hoặc trẻ đặt ra.
- Mức độ cao: 4 điểm
Trẻ biết vận dụng các giác quan, các thao tác tư duy cần thiết tham gia
vào quá trình khám phá. Trẻ biết biểu đạt suy nghĩ, hiểu biết của mình
16
bằng một vài cách khác nhau để chia sẻ với cô, với bạn những điều suy
nghĩ, phát hiện được. Trẻ biết vận dụng kiến thức, kỹ năng vào việc giải

cỏch gii quyt nhim v nhn thc.
- Mc trung bỡnh: 2 im
Tr cha t mỡnh tỡm kim phng thc gii quyt cỏc nhim v nhn
thc, hon ton ph thuc vo hng dn ca giỏo viờn. Tr cú tham gia
gii quyt nhim v nhn thc nhng b d gia chng. Tr khụng a
ra c cỏch gii quyt nhim v nhn thc.
- Mc thp: 1 im
Tr hon ton th ng khi tham gia hot ng v khụng thc hin c
nhim v t ra.
3. Cỏch xp loi mc tớnh tớch cc nhn thc của trẻ 5 6 tuổi
trong hoạt động khám phá khoa học về động vật, thực vật.
+ Mc rt cao: 12 - 15 im.
+ Mc cao: 9- 11im.
+ Mc khỏ: 6 8 im.
+ Mc trung bỡnh: 3 5 im.
+ Mc thp: 0 2 im.
E. La chn phng ỏn, phng phỏp, phng tin thu thp thụng
tin
*/ i tng iu tra
- Điều tra trên giáo viên và số trẻ theo dự kiến tại các trờng mầm
non
*/ Phõn b:
Vi s tr d kin iu tra s phõn b tr theo chiu cnh nh sau:
Thnh phn Cỏn b
công chức
Cụng nhõn Nụng dõn Tiu thng
Buụn bỏn
S lng
%
*/ Phng phỏp, phng tin thu thp thụng tin

tuổi trong hoạt động khám phá khoa học
STT Mức độ biểu hiện tính tích cực nhận thức của trẻ 5 – 6 tuổi
(tính theo điểm)
Thái độ nhận thức Kỹ năng nhận
thức
Ý chí, sáng tạo
19
Tiêu
chí 1
Tiêu
chí 2
Tiêu
chí 3
Tiêu
chí 1
Tiêu
chí 2
Tiêu
chí 3
Tiêu
chí 1
Tiêu
chí 2
Tiêu
chí 3
Nhận xét: Thông qua số liệu của từng bảng để chúng tôi nắm bắt được về
tình trạng thực tiễn về tính tích cực của trẻ trong hoạt động khám phá
khoa học, để từ đó làm căn cứ khoa học xây dựng các biện pháp vµ ứng
dụng vào thực tiễn tổ chức các hoạt động khám phá khoa học ở trường
mầm non.