PHÒNG GD & ĐT HUYỆN THẠCH THÀNH

TRƯỜNG MẦM NON KIM TÂN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

“MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO NHẬN THỨC CHO
TRẺ MẪU GIÁO 5 - 6 TUỔI THÔNG QUA HOẠT
ĐỘNG KHÁM PHÁ KHOA HỌC”

Người thực hiện : Mai Thị Xinh
Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường Mầm non Kim Tân
Sáng kiến thuộc lĩnh vực (môn): Chuyên môn

THANH HÓA , NĂM 2018


MỤC LỤC
STT

NỘI DUNG

SỐ
TRANG

MỤC LỤC

1

MỞ ĐẦU


NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

3

2.1

Cơ sở lý luận

3

2.2

Thực trạng của vấn đề
Các biện pháp nâng cao nhận thức cho trẻ mẫu giáo 5- 6
tuổi ở môn khám phá khoa học
*Biện pháp 1: Tạo môi trường cho trẻ được khám phá,
tìm tòi, trải nghiệm
*Biện pháp 2: Tích hợp môn học khác khi tổ chức hoạt
động khám phá khoa học
*Biện pháp 3: Rèn luyện kỹ năng quan sát, phát triển
khả năng tư duy cho trẻ
*Biện pháp 4: Cho trẻ được tìm hiểu, khám phá ở mọi
lúc mọi nơi
*Biện pháp 5: Phối kết hợp với phụ huynh để nâng cao
hiệu quả trong các hoạt động

4

2.3

15
2


1. MỞ ĐẦU
1.1 Lí do chọn đề tài
Trẻ em là niềm vui, niềm hạnh phúc của mỗi gia đình. Là nền tảng tương
lai của xã hội và muốn ngày mai có những con người có đức, có tài thì trẻ em
cần phải được quan tâm, uốn nắn, giáo dục ngay từ những ngày đầu khi mới
được sinh ra. Từ đó hình thành ở trẻ những cơ sở đầu tiên của nhân cách, trẻ biết
yêu thương, quan tâm nhường nhịn giúp đỡ những người thân gần gũi (Bố mẹ,
bạn bè, cô giáo….), biết lễ phép hồn nhiên, yêu thích cái đẹp và mong muốn tạo
ra cái đẹp ở xung quanh. Đồng thời hình thành ở trẻ sự thông minh, ham hiểu
biết, thích khám phá tìm tòi sự vật, hiện tượng xung quanh. Có thể nói, ở trường
mầm non trong các hoạt động mà trẻ được tiếp cận thì hoạt động khám phá khoa
học đóng vai trò quan trọng đối với sự hình thành và phát triển nhận thức của
trẻ, đặc biệt là trẻ 5- 6 tuổi. Bởi vì, qua môn học này giúp trẻ tìm tòi, khám phá
những điều kì diệu, thú vị, mới lạ xung quanh cuộc sống của trẻ.
Khám phá về môi trường xung quanh là hoạt động thực sự hấp dẫn làm
thỏa mãn nhu cầu nhận thức của trẻ, mở cho trẻ cánh cửa vào thế giới rộng lớn
hơn. Trong quá trình hoạt động khám phá khoa học, trẻ được tích cực sử dụng
các giác quan (Thị giác, thính giác, xúc giác, khứu giác, vị giác). Chính vì vậy
mà các cơ quan cảm giác và khả năng cảm nhận của trẻ cũng nhanh nhạy và
chính xác hơn. Trong quá trình khám phá khoa học trẻ phải tiến hành các thao
tác trí tuệ như: quan sát, so sánh, phán đoán, nhận xét, giải thích ...Chính vì vậy
mà tư duy và ngôn ngữ của trẻ phát triển. Thông qua các hoạt động khám phá
trẻ thu được kinh nghiệm thực tiễn, những kiến thức đơn giản về đặc điểm tính
chất các mối liên hệ quan hệ sự phát triển của các sự vật hiện tượng trong thiên
nhiên. Hoạt động này có tác dụng làm giàu vốn từ và diễn đạt bằng ngôn ngữ
cho trẻ thông qua việc kể về những gì mà trẻ đã biết qua việc tìm tòi thử

lượng của hoạt động khám phá khoa học giúp trẻ phát triển các năng lực trí tuệ,
hình thành thái độ tích cực đối với môi trường xung quanh
3. Đối tượng nghiên cứu:
- Lớp mẫu giáo 5- 6 tuổi ( Lớp lớn B) Trường mầm non Kim Tân.
4. Phương pháp nghiên cứu:
- Phương pháp nghiên cứu lí luận: Đọc nghiên cứu tổng hợp các tài liệu có
liên quan đến đề tài nghiên cứu.
- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- Phương pháp quan sát
- Phương pháp đàm thoại
- Phương pháp dùng lời
- Phương pháp so sánh
- Phương pháp thống kê toán học
2. NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1. Cơ sở lý luận:
Đất nước Việt Nam đang ngày một phát triển đòi hỏi con người phải có
một kiến thức nhất định nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng
nhân tài. Và trường mầm non chính là viên gạch đầu tiên đặt nền móng cho sự
phát triển sau này của trẻ em. Vì vậy các nhà giáo dục trẻ em cần phải đem hết
khả năng trí tuệ của mình để truyền thụ cho trẻ những kiến thức mới mẻ, những
tình cảm dịu hiền để ngay từ buổi ban đầu trẻ được tiếp xúc với cái hay, cái đẹp
của xã hội, đáp ứng yêu cầu giáo dục trong giai đoạn hiện nay.
“Khám phá khoa học là một trong những môn học quan trọng giúp phát
triển tư duy và năng lực của trẻ. Trẻ không chỉ học hỏi những kiến thức qua
hình ảnh, qua lời kể mà còn trực tiếp được trải nghiệm, tìm tòi, khám phá những
gì mà trẻ quan tâm, và trong quá trình khám phá những hiện tượng trong thế
giới xung quanh sẽ giúp trẻ tích lũy được vốn sống, vốn kinh nghiệm, kiến thức
kỹ năng- xã hội giúp trẻ phát triển toàn diện trên các mặt Đức - trí - thể - mỹ lao động.” ( 2)
Ngoài ra khám phá khoa học giúp cho trẻ phát triển ngôn ngữ nghe hiểu
thông qua việc trẻ lắng nghe giáo viên đọc, kể về các hiện tượng xung quanh.

những trẻ nhút nhát, ít hoạt động
Trẻ chưa hứng thú tham gia vào quá trình trải nghiệm về môi trường xung
quanh đặc biệt là khám phá khoa học.
Trong quá trình tổ chức hoạt động cho trẻ khám phá khoa học giáo viên
chưa đầu tư nghiên cứu các câu hỏi khi trò chuyện với trẻ nhằm kích thích tư
duy cho trẻ, chưa gần gũi với trẻ.
Môi trường để trẻ tham gia tìm tòi, khám phá, trải nghiệm chưa phong
phú.
Về phía phụ huynh: Một số phụ huynh chưa thực sự coi trọng việc học
của con, cho con đi học không chuyên cần, không đúng giờ… Đây là những
nguyên nhân dẫn đến hoạt động khám phá khoa học đang còn rời rạc, kết quả
giáo dục chưa cao.

5


* Kết quả thực trạng
Tổng số
cháu

Nội dung khảo sát

45

Kỹ năng quan sát,
tìm ra đặc điểm của
đối tượng khám
phá
Kỹ năng so sánh,
phân loại đối tượng

thân luôn suy nghĩ phải làm như thế nào để giúp trẻ hứng thú, tích cực tham gia
vào hoạt động khám phá khoa học qua đó phát triển nhận thaức cho trẻ, vì vậy
tôi mạnh dạn đưa ra. Một số biện pháp nâng cao nhận thức cho trẻ 5- 6 thông
qua hoạt động khám phá khoa học.
2.3. Các biện pháp nâng cao nhận thức cho trẻ 5- 6 tuổi thông qua hoạt
động khám phá khoa học
*Biện pháp 1: Tạo môi trường cho trẻ khám phá, tìm tòi, trải nghiệm
Có thể nói quá trình khám phá khoa học đạt hiệu quả hay không phụ
thuộc nhiều yếu tố trong đó môi trường giáo dục chiếm một vị trí quan trọng,
tạo điều kiện cho trẻ được khám phá, trải nghiệm, phát huy đươc tính tích cực,
chủ động sáng tạo của trẻ tạo hứng thú cho trẻ tham gia hoạt động. Để tạo cơ hội
cho trẻ được trải nghiệm tối đa trong hoạt động khám phá khoa học, tôi đã tập
trung xây dựng môi trường giáo dục thật phong phú, đa dạng.
Môi trường cho trẻ khám phá bao gồm: Môi trường trong lớp và môi
trường ngoài lớp.
* Ở môi trường trong lớp học: Tôi trang trí các góc lớp theo chủ đề, tạo
môi trường mở cho trẻ được hoạt động, thiết kế làm đồ dùng đồ chơi ở các góc
từ các nguyên vật liệu, phế liệu bỏ đi.
Ví dụ: Ở chủ đề “Thế giới động vật” tôi đã trang trí mảng chủ đề bằng
hình thức mở để trẻ có thể tự khám phá với hình ảnh cây cổ thụ bên trong có
nhà, có ao cá, có rừng cây, tôi sử dụng gai dính để dính một số con vật như: chó,
mèo, voi, sư tử, cá, tôm, cua… và thức ăn của chúng để trẻ có thể tháo ra lắp vào
một cách thuận tiện phù hợp với từng điều kiện sống của các con vật. chẳng hạn
trẻ biết được con mèo là con vật sống ở trong gia đình thì trẻ gắn vào ngôi nhà
tượng trưng cho nơi ở của chúng. Qua đó trẻ biết được đặc diểm và phân loại
được các con vật.
6


Ví dụ: Ở góc “Khám phá khoa học” Tôi đã tận dụng những mãnh gỗ ghép

- Quả bóng được làm từ chất liệu gì?
- Nó được làm từ nhựa thì nó là vật nổi hay vật chìm? Muốn biết nó là vật
nổi hay vật chìm thì chúng ta phải làm gì?
- Để biết nó là vật nổi hay vật chìm thì chúng ta sẽ thả vào trong bể nước
các con quan sát xem quả bóng là vật nổi hay vật chìm.
Cô cùng trẻ kết luận: Quả bóng là vật nổi vì trọng lượng nó nhẹ.
Tương tự cô hướng dẫn trẻ làm thí nghiệm với sỏi thì viên sỏi là vật chìm
vì trọng lượng nó nặng nên chìm ở dưới nước.
Sau khi hướng dẫn trẻ khám phá với quả bóng và viên sỏi, cô tiếp tục cho
trẻ tìm những đồ vật xung quanh để tự làm thí nghiệm và đưa ra kết quả. Từ đó
trẻ biết được những vật có trọng lượng nhẹ là vật nổi, những vật có trọng lượng
nặng là vật chìm. Những vật có chất liệu là nhựa, xốp thì sẽ là vật nối, những vật
như sỏi, đá, sắt là vật chìm qua đó phát triển kỹ năng quan sát, tư duy cho trẻ

( Trẻ đang làm thí nghiệm vật chìm, vật nổi)
Do đó, trong quá trình thực hiện tôi luôn chú trọng tạo môi trường hoạt
động cho trẻ thật phong phú và phù hợp với từng chủ điểm, từng buổi, từng tuần
hoạt động. Nhằm khai thác triệt để tác dụng của môi trường hoạt động trong việc
cho trẻ khám phá khoa học.
*Biện pháp 2: Tích hợp các môn học khác khi tổ chức hoạt động khám
phá khoa học
Để hoạt động khám phá khoa học đạt hiệu quả, gây hứng thú cho trẻ, phát
huy tính tích cực, sáng tạo cho trẻ thì cần phải có sự phối hợp của nhiều môn
8


học khác như âm nhạc, thể dục, tạo hình, toán .... Với tôi khi tổ chức một hoạt
động khám phá khoa học tôi luôn tìm tòi và cố gắng tìm phương pháp dạy sáng
tạo nhằm tạo hứng thú cho trẻ, giúp trẻ tiếp thu bài tốt, qua đó phát huy khả
năng nhận thức cho trẻ.

tặng trẻ có thể được sờ, ngửi, nếm . Sau đó cô cho từng nhóm nhận xét các loại
quả của nhóm mình bằng những câu hỏi gợi mở. Cô cho trẻ chơi trò chơi vắt
cam, trẻ được thực hành bổ cam , vắt cam, thêm đường và nếm. Ở phần trò chơi
củng cố tôi tích hợp môn tạo hình vào trong bài dạy khi tổ chức cho trẻ chơi trò
chơi “ bác nông dân tài ba” Cô chia lớp mình làm 4 nhóm và yêu cầu của cô là
các nhóm hãy hội ý với nhau và nặn ra những quả thật đẹp. Đội nào nặn được
nhiều quả và bác nông dân thấy đẹp thì đội đó giành chiến thắng thời gian là kết
thúc một bản nhạc. Qua đó phát triển khả năng nhận thức ở trẻ, phát huy tính
năng động sáng tạo ở trẻ, trẻ hứng thú tham gia vào giờ học, nhận thức về thế
giới xung quanh trẻ phong phú hấp dẫn hơn.
9


* Biện pháp 3: Rèn luyện kỹ năng quan sát phát triển khả năng tư duy cho
trẻ
Nói đến khám phá khoa học là nói đến một bộ môn mang tính khoa học vì
vậy đòi hỏi người học phải biết vận dụng trí tuệ của mình để trải nghiệm tìm ra
được đặc điểm, hình dạng, sắc thái của đối tượng. Riêng ở bậc học mầm non thì
chỉ dừng lại ở mức độ nhận biết những dấu hiệu bên ngoài của đối tượng. Do đó
muốn đạt được yêu cầu trên thì trước hết người giáo viên cần phải hiểu được
mình cung cấp cho trẻ cái gì? Qua đó trẻ phải biết được gì? Tùy vào từng lứa
tuổi. Giáo viên phải là người giúp trẻ quan sát, đàm thoại nhằm khơi gợi hứng
thú, kích thích sự tò mò ham hiểu biết của trẻ đồng thời cung cấp vốn kiến thức
cho trẻ về đối tượng quan sát.
Để đạt được những yêu cầu trên, bản thân là giáo viên mầm non trước khi
cho trẻ tìm hiểu về một đối tượng nào đó thì trước tiên bản thân luôn cố gắng
nghiên cứu thật kỹ những đối tượng để nắm bắt được những đặc điểm, dấu hiệu
phù hợp với nhận thức của trẻ. Từ đó lựa chọn hình thức, phương pháp cung cấp
cho trẻ một cách có hiệu quả nhất.
Ví dụ : Ở chủ đề “Thế giới động vật” Đề tài : “ Quan sát con cá vàng” Trẻ

nét, âm thanh thật giúp trẻ lĩnh hội kiến thức một cách nhẹ nhàng, thỏa mãn
được mọi thắc mắc của trẻ. Trên thực tế có một số đối tượng trẻ không thể quan
sát trực tiếp bằng vật thật được mà phải qua hình ảnh.
Ví dụ: Trong giờ KPKH “Trò chuyện về một số con vật sống trong rừng”.
Nếu như trước đây những giờ khám phá khoa học cô chủ yếu cho trẻ quan sát
tranh thì giờ đây khi áp dụng công nghệ thông tin tôi có thể cho trẻ xem những
hình ảnh động trên máy vi tính để trẻ có thể nhìn thấy những con vật đang hoạt
động (những con sư tử đang chạy, sư tử đang gầm, con voi đang ăn). Trẻ nhìn
thấy rõ những điểm giống và khác nhau của các con vật. Giúp cho việc khám
phá khoa học của trẻ trở nên sinh động, hấp dẫn hơn. Từ đó trẻ hiểu được tên
gọi, đặc điểm, cấu tạo, lợi ích của một số con vật sống trong rừng, giáo dục trẻ
biết yêu quý và bảo vệ chúng.
Ở chủ đề “Phương tiện giao thông”- Đề tài: KPKH ‘Trò chuyện về một số
phương tiện giao thông đường bộ”. Cô chuẩn bị trò chơi “Ô cửa bí mật” trong
máy tính, cô cho trẻ lên chơi như sau: Sau mỗi ô cửa là hình ảnh về các loại
phương tiện giao thông (Xe máy, xe đạp, ô tô con, xe tải), trẻ lên click vào ô cửa
xuất hiện phương tiện giao thông nào thì trẻ phải nói được đặc điểm của phương
11


tiện đó, chẳng hạn khi ô cửa xuất hiện hình ảnh chiếc xe máy trẻ phải nói được
xe máy là phương tiện giao thông đường bộ, xe máy có hai bánh.
* Biện pháp 5: Cho trẻ được tìm hiểu, khám phá khoa học ở mọi lúc mọi nơi
Như chúng ta đã biết môn khám phá khoa học là một môn học khó,
đòi hỏi trẻ phải có khả năng tư duy tốt vì vậy muốn trẻ học tốt môn khám
phá khoa học thì giáo viên không chỉ rèn luyện cung cấp kiến thức ở trong
tiết học bằng các hình thức quan sát, trò chuyện mà còn phải cho trẻ được
tìm hiểu, khám phá ở mọi lúc mọi nơi. Chính vì vậy tôi luôn chủ động cho
trẻ được tìm hiểu, trải nghiệm bằng nhiều hình thức khác nhau thông qua
sinh hoạt hằng ngày của trẻ.

hỏi trẻ về giá trị dinh dưỡng của các món ăn . Qua đó giúp trẻ nhận biết một
số chất dinh dưỡng, giáo dục trẻ vệ sinh trong ăn uống

12


- Giờ ngủ: Giáo dục trẻ biết giúp đỡ cô những công việc nhẹ nhàng như kê
giường ngủ, sắp xếp chăn, gối gọn gàng.
Qua việc tổ chức cho trẻ khám phá khoa học ở mọi lúc, mọi nơi tôi
có thể phát hiện ra những điểm mạnh, điểm yếu của trẻ để từ đó điều chỉnh
trẻ cũng như phương pháp, hình thức tổ chức của cô.
* Biện pháp 6: Phối hợp với phụ huynh để nâng cao hiệu quả trong các hoạt
động.
Để phát triển nhận thức cho trẻ thông qua hoạt động khám phá khoa học
không chỉ yêu cầu người giáo viên có kiến thức về chuyên môn mà còn phải có
sự phối hợp chặt chẽ với phụ huynh để đạt hiệu quả cao. Đối với môn khám phá
khoa học, tôi thường xuyên trao đổi với ba mẹ về những đề tài trẻ đã và đang
học. Cùng với ba mẹ tìm ra phương pháp thích hợp cho việc học cũng như việc
cũng cố kiến thức cho trẻ như:
Cung cấp cho cha mẹ về nội dung chương trình giáo dục, những yêu cầu
mà trẻ cần nắm được ở trong các đề tài mà trẻ đang học. Nhờ các bậc phụ huynh
thường xuyên cho trẻ được tiếp xúc và trao đổi với trẻ về những đặc điểm, chức
năng của các đối tượng gần gũi với trẻ để trẻ làm quen qua đó củng cố kiến thức
cho trẻ.
Phối hợp với phụ huynh để có phương pháp kích thích trẻ hứng thú kể về
những đối tượng mà trẻ được tìm hiểu những lúc trẻ ở nhà.
Phối hợp với phụ huynh tổ chức cho trẻ các chuyến tham quan hoạt động
ngoài trời để trẻ khám phá trải nghiệm
Huy động phụ hunh ủng hộ sách, báo, tranh ảnh, các nguyên liệu để làm
đồ dùng, đồ chơi phục vụ cho trẻ ở các đề tài trong năm.

tìm ra đặc điểm đối
tượng khám phá

45

100%

0

0

Kỹ năng so sánh,
phân loại đối tượng

44

97.8%

1

2.2%

* Đối với bản thân:
Qua việc thực hiện đề tài này, bản thân tôi được trau dồi về kiến thức và
kinh nghiệm dạy trẻ, đặc biệt là dạy trẻ trong hoạt động khám phá khoa học.
Hình thức lên lớp có nhiều sáng tạo, linh hoạt và tự tin hơn khi tổ chức các hoạt
động làm cho giờ lên lớp có nhiều thành công..
Biết sử dụng, khai thác triệt để các môi trường trong và ngoài lớp học để trẻ
có cơ hội được khám phá, tìm tòi, trải nghiệm.
* Đối với đồng nghiệp:

này không tránh khỏi những thiếu sót. Mong rằng qua đây Hội đồng khoa học,
các bạn đồng nghiệp góp ý để tôi có thêm kinh nghiệm, bài học bổ ích hơn khi
dạy trẻ tham gia vào hoạt động khám phá khoa học.

Tôi xin chân thành cảm ơn!
XÁC NHẬN CỦA HIỆU TRƯỞNG

Thạch Thành, ngày 30 tháng 3 năm 2018
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình
viết, không sao chép nội dung của người
khác
Người viết

Mai Thị Xinh

15


TÀI LIỆU THAM KHẢO
(1). Giáo trình phương pháp cho trẻ mầm non khám phá khoa học về môi
trường xung quanh
- Tác giả : TS Hoàng Thị Oanh , TS Nguyễn Thị Xuân
- Nhà xuất bản giáo dục
(2) Trang mạng google.com
Sách: tuyển chọn trò chơi, bài hát, thơ ca, truyện kể, câu đố giành cho trẻ
5 - 6 tuổi theo chủ đề
- Tác giả: Phan Lan Anh, Nguyễn Thị Hiếu, Nguyễn Thanh Giang.
- Nhà xuất bản: Giáo dục Việt Nam
Sách : Chương trình giáo dục Mầm non
- Tác giả: Nguyễn Thị Hồng Hạnh