SKKN: Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động
khám phá khoa học.

MỤC LỤC
Nội dung

Trang

I. Phần mở đầu ………………………………...…………………………...........2
I.1. Lý do chọn đề tài …………………………………………………………....2
I.2. Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài ……………………………………………....3
I.3. Đối tượng nghiên cứu
…………………………………………………….....3
I.4. Phạm vi nghiên cứu …………………………………………………………4
I.5. Phương pháp nghiên cứu ……………………………………………………4
II. Phần nội dung ………………………………………………………………..4
II.1. Cơ sở lí luận ……………………………………………………………….4
II.2. Thực trạng ………………………………………………………………….6
a. Thuận lợi, khó khăn …………………………………………………………..6
b. Thành công, hạn chế ………………………………………………………….7
c. Mặt mạnh, mặt yếu …………………………………………………………...7
d. Nguyên nhân ………………………………………………………………….8
e. Phân tích, đánh giá các vấn đề về thực trạng …………………………………9
II.3. Giải pháp, biện pháp ………………………………………………...……9
a. Mục tiêu của giải pháp, biện pháp ……………………………………….….9
b. Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp, biện pháp …………………...…10
c. Điều kiện thực hiện giải pháp, biện pháp ……………………………….......14
d. Mối quan hệ giữa các giải pháp, biện pháp …………………………………15
e. Kết quả khảo nghiệm, giá trị khoa học của vấn đề nghiên cứu ……………..15
II.4. Kết quả thu được qua khảo nghiệm, giá trị khoa học của vấn đề nghiên
cứu......………………………………………………………………………….16

vai trò vô cùng quan trọng,nó là phương tiện để con người nhận thức thế giới
xung quanh,ngôn ngữ còn là phương tiện phát triển tình cảm xã hội, đạo
đức,thẩm mĩ cho trẻ. Quan trọng hơn cả ngôn ngữ còn là công cụ giúp trẻ hoà
nhập với cộng đồng và trở thành một thành viên của cộng đồng, ngôn ngữ là
phương tiện quan trọng nhất để trẻ lĩnh hội nền văn hoá dân tộc, để trẻ giao lưu
với những người xung quanh, để tư duy,tiếp thu khoa học và bồi bổ tâm hồn,
hình thành, phát triển nhân cách cho trẻ, đặc biệt với trẻ mầm non, đây là giai
đoạn ngôn ngữ của trẻ phát triển mạnh mẽ.
“Trẻ em như búp trên cành
Biết ăn, biết ngủ, biết học hành là ngoan”.
Đúng như vậy, trẻ ở tuổi mầm non thật đáng yêu, tâm hồn trẻ thơ ngây, hồn
nhiên như tờ giấy trắng. Mọi hoạt động học tập và vui chơi trong quá trình chăm
Người thực hiện:

2

Trịnh Thị Ngọc Hân


SKKN: Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động
khám phá khoa học.

sóc giáo dục trẻ ở trường mầm non đều đem lại cho trẻ những điều kỳ lạ, thần
tiên. Thông qua hoạt động dạy và học dưới hình thức như tạo hình, làm quen với
toán, hoạt động góc, khám phá khoa học… sẽ giúp trẻ phát triển trí tuệ, óc sáng
tạo, nhân cách con người. Trong đó “khám phá khoa học” là một hoạt động
không thể thiếu được đối với trẻ ở lứa tuổi mầm non, vì thông qua hoạt động
khám phá khoa học giúp trẻ mở rộng sự hiểu biết về thế giới xung quanh trẻ.
Tất cả thế giới với trẻ bây giờ đều mới lạ với bao điều kỳ diệu với “Tại sao lại
thế?” và “vì sao lại thế?” Luôn là nhưng câu hỏi thắc mắc là những điều trẻ


- Nghiên cứu một số biện pháp cho trẻ 5 – 6 tuổi làm quen với hoạt động
khám phá môi trường xung quanh.
I.4. Phạm vi nghiên cứu
- Thực hiện đối với trẻ 5 - 6 tuổi, Trường Mẫu giáo Họa Mi.
I.5. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu liên quan đến đề tài.
- Phương pháp điều tra thực trạng đối với học sinh trong trường.
- Phương pháp trải nghiệm thực tế.
II. Phần nội dung
II.1. Cơ sở lí luận
+ Ý nghĩa của ngôn ngữ đối với sự phát triển tâm lý của trẻ.
Ngôn ngữ là một hệ thống các ký hiệu âm thanh từ ngữ được sắp xếp theo
một quy tắc nhất định của một dân tộc hay của một cộng đồng người được nảy
sinh và phát triển cùng với sự phát triển của cộng đồng dân tộc đó.
V.I. Lênin nói "ngôn ngữ là công cụ giao tiếp quan trọng nhất của con người".
Ngôn ngữ xuất phát từ vốn từ nhất định, trẻ có một khối lượng vốn từ phong phú
sẽ giúp cho ngôn ngữ của trẻ dần dần hoàn thiện hơn, giao tiếp với mọi người
xung quanh sẽ mạnh dạn hơn.Ngôn ngữ có quan hệ mật thiết với nhu cầu, bởi vì
trẻ có nhu cầu ham hiểu biết, tìm tòi khám phá thế giới xung quanh qua hành
động và lời nói của người lớn với trẻ. Nhờ có nhu cầu ham hiểu biết mà ngôn
ngữ của trẻ được bộc lộ... Trong tâm lý học, vốn từ có vai trò đặc biệt quan
trọng trong cuộc sống của con người và nó là nguồn động lực mạnh mẽ kích
thich con người hoạt động ham hiểu biết tìm tòi, khám phá chân lý.Vốn từ được
nảy sinh và biểu hiện trong các hoạt động, đồng thời cũng là động lực thúc đẩy
con người hành động. Là con người ai cũng muốn có một kho tàng vốn từ thật
phong phú để đưọc giao tiếp, tiếp xúc với những người xung quanh, để từ đó tạo
ra những mối quan hệ thân thiết trong cuộc sống hàng ngày và đó cũng là để con
người lĩnh hội, tiếp thu tri thức kinh nghiệm lịch sử xã hội của nhân loại. Nếu
không có vốn từ thì trẻ em không có được mối quan hệ giữa con người với con

+ Đặc điểm phát triển ngôn ngữ của trẻ:
Trong suốt lứa tuổi mẫu giáo, ngôn ngữ được phát triển mạnh mẽ, ngữ âm
được hoàn thiện dần, vốn từ được mở rộng. Sự phát triển ngôn ngữ của trẻ được
diễn ra trong mối quan hệ phức tạp hoá hoạt động của trẻ và sự biến đổi các
quan hệ với những người xung quanh, đặc biệt là trong giao tiếp. Trẻ mẫu giáo
có nhiều khả năng thu nhập tri thức phong phú, đa dạng, trẻ có tính tự chủ cao
hơn tuổi ấu thơ. Lứa tuổi mẫu giáo là giai đoạn bộc lộ tính nhạy cảm cao nhất
đối với các hiện tượng ngôn ngữ, điều đó khiến cho sự phát triển ngôn ngữ của

Người thực hiện:

5

Trịnh Thị Ngọc Hân


SKKN: Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động
khám phá khoa học.

trẻ đạt ở tốc độ nhanh nhất, đến tuổi mẫu giáo hầu hét trẻ em đều biết sử dụng
tiếng mẹ đẻ thành thạo trong các hoạt động giao tiếp và sinh hoạt hàng ngày.
II.2. Thực trạng
a. Thuận lợi, khó khăn
* Thuận lợi:
- Trường đang trong lộ trình xây dựng trường chuẩn quốc gia nên có cơ sở
vật chất và trang thiết bị tương đối hoàn chỉnh tạo điều kiện tốt cho việc dạy và
học giữa giáo viên và học sinh. Phòng học thoáng mát, sạch sẽ tạo điều kiện
thuận lợi cho trẻ học tập tốt hơn.
- Là một giáo viên, bản thân tôi luôn tìm tòi, học hỏi, năng động trong công
tác, thành thạo vi tính, nhiệt tình trong công việc, đoàn kết giúp đỡ nhau hoàn

Qua các năm thực hiện chuyên đề cho trẻ khám phá khoa học, giáo viên
đã thực sự có nhiều đầu tư vào việc nâng cao các phương pháp, hình thức cho
trẻ KPKH đã chú trọng nhiều đến việc cho trẻ tìm hiểu tiếp thu kiến thức khoa
học sáng tạo dưới nhiều hình thức đa dạng và phong phú.
* Hạn chế:
Hiện nay, việc tổ chức hoạt động khám phá khoa học đã và đang được quan
tâm trong các trường mầm non, tuy nhiên giáo viên còn ôm đồm nhiều nội dung
khám phá trong một hình thức, nặng về cung cấp kiến thức hơn là tạo cơ hội cho
trẻ tham gia các hoạt động tìm tòi khám phá và chưa thực sự chú trọng tới việc
hình thành các kĩ năng nhận thức cho trẻ.
c. Mặt mạnh, mặt yếu:
* Mặt mạnh:
- Khi vận dụng đề tài này, tôi nhận thấy rằng lớp tôi có sự tiến bộ hơn, chất
lượng các tiết học đạt hơn so với đầu năm. Sự tập trung chú ý của trẻ đã được
nâng lên một bậc so với trước khi thực hiện đề tài nghiên cứu. Đã phát huy được
tính tích cực của trẻ trong hoạt động cho trẻ Khám phá khoa học.
- Bản thân tôi cũng đã nắm vững hơn về phương pháp và đã tích lũy được một
khối lượng kiến thức nhất định trong quá trình nghiên cứu đề tài này để áp dụng
vào việc thực hiện dạy môn Khám phá khoa học khi lên lớp.
*Mặt yếu:
- Tuy nhiên do sĩ số lớp khá đông nên gây khó khăn cho cô trong khâu quản lý
lớp, hơn nữa đa số trẻ là con em địa phương nên ảnh hưởng tiếng địa phương rất
nặng. Vì vậy, khi vận dụng đề tài này còn có nhiều hạn chế.
d. Nguyên nhân
- Trước khi nghiên cứu đề tài này, tôi thấy đã có nhiều giáo viên nghiên cứu
về các hoạt động của trẻ 5-6 tuổi trong đó có cả đề tài cho trẻ Khám phá khoa
học ở lứa tuổi này. Nhưng dựa trên tình hình thực tế của Trường Mẫu giáo Họa
Người thực hiện:

7

trẻ dùng từ không đúng từ. Sử dụng câu chưa đúng với ý nghĩa trong câu, từ địa
phương chiếm dường như là đa số. Tôi bỗng nghĩ để trẻ dễ giao tiếp và lĩnh hội
kiến thức tốt cần phải giúp trẻ hình thành và phát triển ngôn ngữ ngay từ tuổi
mẫu giáo, để trẻ hiểu vấn đề qua lời nói của người khác và biết diễn đạt vấn đề
qua lời nói của mình. Xuất phát từ thực trạng đó tôi nghĩ rằng việc phát triển

Người thực hiện:

8

Trịnh Thị Ngọc Hân


SKKN: Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động
khám phá khoa học.

ngôn ngữ cho trẻ, điều đầu tiên không thể thiếu đó là cho trẻ Khám phá khoa
học.
II.3. Giải pháp, biện pháp
a. Mục tiêu của giải pháp, biện pháp
- Tìm ra biện pháp mới giúp trẻ ham mê khám phá khoa học phát triển tính sáng
tạo và mở rộng vốn kiến thức cho trẻ.
- Dùng biện pháp mới giúp phát triển tư duy, ngôn ngữ củng cố các kỹ năng
nhận thức của trẻ.
- Rèn khả năng tri giác, phân tích, so sánh tổng hợp ở trẻ.
- Các biện pháp này sẽ hình thành xúc cảm, tình cảm tích cực và kinh nghiệm
cũng như kỹ năng sống cho trẻ và trẻ mong muốn bảo vệ gìn giũ môi trường.
b. Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp, biện pháp
+ Biện pháp 1: Cháu khám phá khoa học thông qua thí nghiệm thực hành
Trẻ làm thí nghiệm và thực hành để phát hiện “khám phá khoa học mới”.

Cuối cùng đi đến kết luận:
+ Nước đá biến đâu? Nước đá tan thành nước
+ Tại sao 1 cốc lại đầy hơn? Một cốc vơi hơn? (cốc đầy là do nước đá tan ra)
+ Tại sao sờ tay vào 2 cốc thì có một cốc lạnh hơn, cốc ấm hơn? (cốc lạnh
hơn là do nước đá tan ra làm giảm nhiệt độ trong cốc)
Một tiết học rất nhẹ nhàng không cần nhiều đồ dùng, đồ chơi mà tôi cảm
thấy các cháu rất say mê với việc được khám phá và tiết học đạt hiệu quả rất
cao.
* Thí nghiệm: Tạo cầu vồng
+ Mục đích: giúp trẻ hiểu được hiện tượng cầu vồng sau cơn mưa.
+ Chuẩn bị: bình phun nước có chứa đầy nước hoặc một cốc thủy tinh đựng
nước và 1 tờ giấy trắng.
+ Cách tiến hành: cô đặt câu hỏi để trẻ chia sẽ knh nghiệm. Sau cơn mưa lại
có nắng, chúng ta thường thấy hiện tượng gì? Cô cùng trẻ làm thí nghiệm
Cách 1: đứng quay lưng về phía mặt trời, phun nước từ vòi phun hoặc bình
phun ở độ nghiêng 45 độ, dùng tay quạt nhẹ để những tai nước vỡ ra, ta sẽ quan
sát thấy hiện tượng cầu vồng (Lưu ý: xem cầu vồng phải đúng ngược hướng ánh
sáng)
Cách 2: vào ngày nắng, có thể làm lấy cầu vồng bằng cốc thủy tinh đựng
nước, đặt cốc nước lên tờ giấy trắng sao cho cốc bị chiếu ánh nắng còn giấy ở
trong bóng râm, ánh nắng xuyên qua cốc và phân làm 7 màu tạo nên cầu vồng.
Cho trẻ quan sát nhận xét cô giải thích cho trẻ hiểu: cầu vồng thường xuất
hiện sau cơn mưa mùa hè. Do sau cơn mưa trong không khí chứa nhiều hạt nước

Người thực hiện:

10

Trịnh Thị Ngọc Hân


luật của của chính bản thân đối tượng. Ví dụ trong đề tài “Một số động vật sống
trong rừng”, cô sẽ phát cho mỗi trẻ một biểu tượng 1 con vật (tranh loto hoặc
tượng). Sau khi cô hát hoặc đặt câu đố lien quan đến động vật, trẻ có con vật
11
Người thực hiện:

Trịnh Thị Ngọc Hân


SKKN: Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động
khám phá khoa học.

nào cầm trên tay, trẻ sẽ đưa con vật đó ra và tự giới thiệu tên thức ăn, vận động,
cách sinh sống của chúng (trẻ dễ dàng hành động và hoạt động với đối tượng).
Để giờ quan sát với giáo cụ trực quan thêm sinh động và gây hứng thú nhiều
hơn(nếu có điều kiện), cô cho sử dụng thêm các phim tài liệu hoặc phóng sự
ngắn về thế giới động vật (có thể lấy từ mạng internet hoặc các loại băng đĩa).
Khi sữ dụng các loại tài liệu này thì nội dung phim phải phù hợp với chủ đề với
lứa tuổi được khai thác tại tiết dạy. Những hình ảnh diễn ra trên màng hình máy
vi tính có sức hấp dẫn, lôi cuốn trẻ mạnh mẽ và nhất định sẽ có sự đóng góp
đáng kể vào hiệu quả giáo dục nhưng giáo viên không nên phụ thuộc quá nhiều
vào máy vi tính, mà phải có sự chuẩn bị của mình về cách dẫn dắt bằng lời nói
cho xuyên suốt và logic.
+ Biện pháp 3: Khám phá khoa học qua vật thật bằng hình thức tham quan.
Dù khám phá môi trường tự nhiên hay môi trường xã hội giáo viên cũng cần
tổ chức đàm thoại ngắn nhằm mục đích nhắc trẻ về mục đích tham quan, các
qui tắc hành vi cần tực hiện trong quá trình tham quan.
Tổ chức cho trẻ quan sát có thể quan sát (Tập thể, nhóm, cá nhân) giáo viên
giúp trẻ xác định được những dấu hiệu đặc trưng của sự vật hiện tượng bằng
các biện pháp khác nhau: Như đặt ra các câu hỏi câu đố bài thơ hướng dẫn trẻ

chăm sóc và bảo vệ như thế nào cho phù hợp với từng sự vật hiện tượng. Trong
quá trình khám phá cháu được trao đổi thảo luận ngôn ngữ cũng phát triển và từ
đó hình thành ý thức chăm sóc bảo vệ thiên nhiên như nhặt cỏ, bắt sâu, tưới
nước, ngoài ra còn là nơi tìm đọc các loại sách về thiên nhiên, các tranh ảnh về
thế giới tự nhiên!
Ví dụ: Khi khám phá các loại cây trẻ mẫu giáo lớn sẽ hiểu sâu hơn, rõ hơn,
và cụ thể hơn về các loại cây (thân đứng, thân bò, thân leo…) Khi khám phá về
các hiện tượng thiên nhiên: “gió” trẻ sẽ cảm nhận được gió có ích lợi gì? Gió
thổi cơ thể con người cảm thấy như thế nào? Tại sao con biết là đang có gió?
Lắng nghe gió thổi qua lá cây...
c. Điều kiện thực hiện giải pháp, biện pháp
- Giáo viên phải hiểu rõ vai trò của bộ môn khám phá khoa học đối với trẻ mẫu
giáo
- Nắm vững phương pháp giảng dạy bộ môn khám phá khoa học
- Tìm tòi khám phá tạo môi trường, gây hứng thú cho trẻ
- Tìm tòi các phương pháp sáng tạo, sinh động, hấp dẫn, sôi nổi tránh gò ép và
lặp lại nhiều lần để trẻ nhàm chán
- Tích cực làm đồ dùng đồ chơi tự tạo sinh động hấp dẫn để lôi cuốn thu hút trẻ
- Nghiên cứu kĩ nội dung, yêu cầu của từng bài trước khi dạy
- Tích cực học hỏi nghiên cứu bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ
Người thực hiện:

13

Trịnh Thị Ngọc Hân


SKKN: Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động
khám phá khoa học.


cháu. Đạt 65.7%

cháu. Đạt 94.2%

- Phát âm chính xác và ít

Tổng số trẻ đạt 15/35

Tổng số trẻ đạt 30/35

dùng từ địa phương

cháu. Đạt 42.8%

cháu. Đạt 85.7%

- Kiến thức về thế giới

Tổng số trẻ đạt 24/35

Tổng số trẻ đạt 33/35

xung quanh và kinh

cháu. Đạt 68.5%

cháu. Đạt 94.2%

nghiệm sống


- Trẻ hứng thú tích cực
tham

gia

hoạt

động

khám phá khoa học.
II.4. Kết quả thu được qua khảo nghiệm, giá trị khoa học của vấn đề nghiên
cứu.
+ Đối với cô giáo:
Qua quá trình thực hiện tôi đã trau dồi thêm cho mình nhiều kiến thức và
kinh nghiệm trong giảng dạy môn khám phá khoa học, luôn suy nghĩ tìm tòi
học hỏi thêm để có phương pháp lên lớp phù hợp và đạt hiệu quả cao hơn. Tích
lũy được các kinh nghiệm trong khâi chuẩn bị cho tiết dạy như nắm được cách
khai thác và tổng hợp kiến thức khoa học phù hợp với tiết dạy- đề tài - chủ
đề.Và phương tiện chủ yếu trong việc mang khoa học đến với trẻ là sự truyền
thụ của cô. Việc nắm được thủ thuật truyền tải và khai thác kiến thức phù hợp
lứa tuổi sẽ giúp cô giáo mang khoa học đến với trẻ một cách có hiệu quả nhất.
+ Đối với trẻ:
Mặc dù trước đây môn khám phá khoa học được trẻ rất yêu thích nhưng
kết quả thu được sau mổi tiết học trên trẻ chưa cao vì trẻ tiếp thu tương đối thụ
động. Nhưng nay qua thời gian thực hiện đề tài nghiên cứu thì thấy rằng trẻ rất
hứng thú say mê trong giờ học. Đã phát huy được tích tích cực của trẻ, tiết học
có sự tương tác rất lớn giữa cô và trẻ. Trẻ chủ động sáng tạo trong quá trình học
tập nên trẻ được phát triển một cách toàn diện về tư duy, ngôn ngữ, trí nhớ…
đặc biệt là trong việc phát triển ngôn ngữ, cung cấp vốn từ để mở rộng tầm hiểu
biết của trẻ giúp trẻ sự dụng tốt ngôn ngữ phổ thông và giảm dần dùng từ địa

giáo 5-6 tuổi, ở lứa tuổi này khả năng ngôn ngữ của trẻ liên quan với sự phát
triển trí tuệ và những trải nghiệm trong cuộc sống hàng ngày,trẻ có thể sử dụng
ngôn ngữ để thể hiện các mối quan hệ qua lại của các sự vật hiện tượng trong
thế giới xung quanh mà trẻ nhận thức được. Vốn từ của trẻ tuy phong phú song
còn hạn chế trong cách diễn đạt mạch lạc và nói đúng ngữ pháp và cách thể hiện
lời nói sáng tạo. Là một giáo viên mầm non, để phát triển cho trẻ một cách toàn
diện thì phải nắm vững đặc điểm tâm ,sinh lý của trẻ, đặc điểm về phát triển
ngôn ngữ của trẻ, cần phát huy vốn từ tích cực cho trẻ, khuyến khích trẻ sử dụng
chúng khi trẻ tự kể chuyện và trao đổi với những người xung quanh. Đặc biệt là
cần đưa các biện pháp tốt nhất để phát triển ngôn ngữ cho trẻ ở mọi lúc,mọi nơi
Người thực hiện:

16

Trịnh Thị Ngọc Hân


SKKN: Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động
khám phá khoa học.

Nhận thức được điều đó tôi đã không ngừng học hỏi nghiên cứu để chăm
sóc giáo dục các cháu ở tất cả các hoạt động nhằm tạo điều kiện cho trẻ phát
triển ngôn ngữ trong giao tiếp, góp phần đào tạo cho thế hệ trẻ thành những con
người phát triển toàn diện.Vì trẻ em hôm nay thế giới ngày mai.
III.2. Kiến nghị:
- Trong phạm vi nhà trường tạo điều kiện cho các cháu học tốt hơn như:
Môi trường hoạt động phải có sân chơi, bóng mát... một số giờ hoạt động cho trẻ
hoạt động ngoài trời sẽ đạt hiệu quả cao hơn.
- Được đi dự giờ một số tiết mẫu điển hình ở trường bạn để học hỏi và bồi
dưỡng chuyên môn nghiệp vụ của bản thân.

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Tạp chí Giáo dục mầm non số 4 - 2007.
2. Trang wed Google.com.vn.
3. Tâm lý học trẻ lứa tuổi mầm non ( Tác giả Nguyễn Ánh Tuyết – NXB Đại
học sư phạm – 2008)
4. Tâm lý học đại cương ( Tác giả Nguyễn Quang Uẩn NXB Đại học sư
phạm )
Người thực hiện:

18

Trịnh Thị Ngọc Hân


SKKN: Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động
khám phá khoa học.

Người thực hiện:

19

Trịnh Thị Ngọc Hân