BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI

LÊ THỊ MINH TRINH

BIỆN PHÁP PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC NHẬN THỨC
CHO TRẺ 5 – 6 TUỔI THÔNG QUA TRÒ CHƠI
HÌNH THÀNH BIỂU TƢỢNG SỐ LƢỢNG

Chuyên ngành: Giáo dục học (Giáo dục mầm non)
Mã số:

60.14.01.01

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS. Đỗ Thị Minh Liên

Hà Nội, 2015


Lời cảm ơn
Bằng tất cả lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, tôi xin chân thành cảm ơn cô
giáo PGS.TS. Đỗ Thị Minh Liên, Giảng Viên khoa Giáo dục Mầm non, Trƣờng Đại
học Sƣ phạm Hà Nội - Ngƣời đã tận tâm hƣớng dẫn, chỉ bảo và giúp đỡ tôi trong
suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài.
Tôi xin trân trọng cảm ơn tập thể các Thầy, Cô giáo trong Khoa Giáo dục
Mầm non, Phòng sau Đại Học, Trƣờng Đại học Sƣ phạm Hà Nội, các thầy giáo, cô
giáo trong hội đồng bảo vệ luận văn - đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong
suốt 2 năm học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn.
Tôi xin cảm ơn chân thành đến Ban Giám hiệu và tập thể Giáo viên trƣờng

CBQL

: Cán bộ quản lý

PTGT

: Phƣơng tiện giao thông

MN

: Mầm non

TN

: Thực nghiệm

ĐC

: Đối chứng

GV

: Giáo viên

TC

: Trò chơi

MG


1.2.3. Trò chơi hình thành BTSL với việc phát huy TTCNT cho trẻ MG 5 - 6 tuổi ..19


1.2.3.1. Khái niệm: trò chơi, TCHT, TC hình thành BTSL đối với MG. ....... 19
1.2.3.2.

Cấu trúc, đặc điểm của trò chơi hình thành BTSL cho trẻ mẫu giáo.. 21

1.2.4. Qúa trình sử dụng trò chơi hình thành BTSL với việc phát huy TTCNT cho trẻ
5 - 6 tuổi............................................................................................................ 22
TIỂU KẾT CHƢƠNG 1................................................................................. 27
CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG CỦA VIỆC PHÁT HUY TÍNH TÍCH
CỰC NHẬN THỨC CHO TRẺ 5 - 6 TUỔI THÔNG QUA TRÒ CHƠI
HÌNH THÀNH BIỂU TƢỢNG SỐ LƢỢNG ............................................. 28
2.1. Mục đích điều tra thực trạng. ................................................................... 28
2.2. Địa bàn và khách thể điều tra ................................................................... 28
2.2.1. Địa bàn điều tra ..................................................................................... 28
2.2.2. Khách thể điều tra ................................................................................. 28
2.3. Nội dung điều tra ...................................................................................... 29
2.4. Phƣơng pháp điều tra ............................................................................... 29
2.5. Thời gian điều tra thực trạng .................................................................... 29
2.6. Kết quả điều tra thực trạng ....................................................................... 29
2.6.1. Thực trạng nhận thức của GV mầm non và CBQL về việc phát huy tính
tích cực nhận thức cho trẻ 5 - 6 tuổi thông qua hoạt động hình thành BTSL. 29
2.6.2. Kết quả điều tra thực trạng sử dụng các biện pháp phát huy tính tích cực
nhận thức cho trẻ 5 - 6 tuổi của GV thông qua trò chơi hình thành BTSL..... 32
2.6.3. Kết quả điều tra thực trạng mức độ tính tích cực nhận thức của trẻ 5 - 6
tuổi qua trò chơi hình thành BTSL. ................................................................ 37
2.6.3.1. Xây dựng tiêu chí và thang đánh giá TTCNT của trẻ 5 - 6 tuổi. ....... 37
2.6.3.2. Kết quả khảo sát ................................................................................. 38


3.3. Điều kiện để thực hiện các biện pháp phát huy tính tích cực nhận thức
của trẻ 5 - 6 tuổi thông qua trò chơi hình thành BTSL. .................................. 60
3.3.1. Về cơ sở vật chất. .................................................................................. 60
3.4.2. Về phía giáo viên. ................................................................................. 60
3.4.3. Về phía trẻ ............................................................................................. 61
3.4.4. Sự chỉ đạo của ban giám hiệu. .............................................................. 61
TIỂU KẾT CHƢƠNG 3.................................................................................. 66
Chƣơng 4: THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM BIỆN PHÁP PHÁT HUY TÍNH
TÍCH CỰC NHẬN THỨC CHO TRẺ 5 - 6 TUỔI THÔNG QUA TRÒ
CHƠI HÌNH THÀNH BIỂU TƢỢNG SỐ LƢỢNG ................................. 66
4.1. Thực nghiệm sƣ phạm .............................................................................. 67
4.1.1. Khái quát quá trình thực nghiệm........................................................... 67
4.1.1.1. Mục đích thực nghiệm ....................................................................... 67
4.1.1.2. Nội dung thực nghiệm ........................................................................ 67
4.1.1.3. Mẫu thực nghiệm ............................................................................... 67
4.1.1.4. Thời gian thực nghiệm ....................................................................... 68
2.1.1.5. Tiêu chí và cách đánh giá ................................................................... 68
4.2. Quy trình tổ chức thực nghiệm ................................................................ 68
4.3.1. Hƣớng dẫn giáo viên thực nghiệm ........................................................ 69
4.3.2. Cách lấy số liệu và kỹ thuật đo ............................................................. 69
4.4. Kết quả thực nghiệm ................................................................................ 71
4.4.1. Kết quả kiểm tra mức độ tính tích cực nhận thức của trẻ 5 - 6 tuổi trƣớc
thực nghiệm. .................................................................................................... 71
4.4.2. Kết quả kiểm tra mức độ tính tích cực nhận thức của trẻ 5 - 6 tuổi sau
thực nghiệm. .................................................................................................... 75
TIỂU KẾT CHƢƠNG 4.................................................................................. 87
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ...................................................................... 88
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................ 89
PHỤ LỤC

và sau thực nghiệm ................................................................................. 86
Bảng 4.9: Bảng kiểm định sự khác biệt về điểm TB của trẻ cả hai nhóm TN
và ĐC sau thực nghiệm. .......................................................................... 86


DANH MỤC BIỂU ĐỒ

MÔ HÌNH MỐI QUAN HỆ GIỮA CÁC BIỆN PHÁP PHÁT HUY TTCNT
CHO TRẺ 5 - 6 TUỔI THÔNG QUA TRÒ CHƠI HÌNH THÀNH BTSL. ....... 65
Biểu đồ 4.1: Mức độ TTCNT của trẻ 5 - 6 tuổi cả hai nhómTN và ĐC trƣớc
TN ....................................................................................................... 73
Biểu đồ 4.2: Mức độ hứng thú nhận thức của trẻ 5 - 6 tuổi cả hai nhóm TN và
ĐC trƣớc thực nghiệm ........................................................................ 74
Biểu đồ 4.3: Mức độ TTCNT của trẻ 5 - 6 tuổi cả hai nhóm TN và ĐC sau TN ..76
Biểu đồ 4.4: Mức độ hứng thú của trẻ 5 - 6 tuổi cả hai nhóm TN và ĐC sau
thực nghiệm......................................................................................... 81
Biểu đồ 4.5 (a): Mức độ TTCNT của trẻ 5 - 6 tuổi ở nhóm TN trƣớc và sau
TN ....................................................................................................... 83
Biểu đồ 4.5 (b): Mức độ TTCNT của trẻ 5 - 6 tuổi ở nhóm ĐC trƣớc và sau
TN. ...................................................................................................... 85


Đề tài: Biện pháp phát huy tính tích cực nhận thức cho trẻ 5 - 6 tuổi thông qua trò
chơi hình thành biểu tượng số lượng
PHẦN I: MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Giáo dục mầm non đƣợc xem là nền móng ban đầu của quá trình giáo dục
nhân cách con ngƣời, là mắc xích đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốc dân. Chính
vì vậy, mục đích chung của giáo dục mầm non là phát triển tất cả các khả năng của
trẻ, tạo điều kiện để trẻ có nhiều cơ hội trƣởng thành trên con đƣờng học vấn cũng

hình thành biểu tƣợng số lƣợng cho trẻ 5 - 6 tuổi tại các trƣờng mầm non đã đƣợc
giáo viên thực hiện, song hiệu quả của quá trình giáo dục này còn chƣa cao và gặp
không ít những khó khăn do thiếu các biện pháp giáo dục phù hợp .
Với mong muốn nâng cao hiệu quả việc phát huy tính tích cực nhận thức cho trẻ
5 - 6 tuổi thông qua trò chơi hình thành biểu tƣợng số lƣợng vừa phù hợp với điều kiện
thực tế của địa phƣơng vừa đảm bảo thực hiện các mục đích giáo dục, chúng tôi lựa
chọn đề tài “Biện pháp phát huy tính tích cực nhận thức cho trẻ 5 - 6 tuổi thông qua
trò chơi hình thành biểu tượng số lượng”.
2. Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu và đề xuất một số biện pháp phát huy tính tích cực nhận thức cho
trẻ 5 - 6 tuổi thông qua trò chơi hình thành biểu tƣợng số lƣợng nhằm góp phần nâng
cao hiệu quả của quá trình giáo dục nhận thức, giáo dục toàn diện nhân cách trẻ.
3. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu
Quá trình phát huy tính tích cực nhận thức cho trẻ 5 - 6 tuổi.
3.2. Đối tượng nghiên cứu
Một số biện pháp phát huy tính tích cực nhận thức cho trẻ 5 - 6 tuổi thông qua
trò chơi hình thành biểu tƣợng số lƣợng.
4. Giả thuyết khoa học
Nếu giáo viên biết xây dựng các biện pháp phát huy tính tích cực nhận thức
cho trẻ 5 - 6 tuổi thông qua trò chơi hình thành biểu tƣợng số lƣợng trên cơ sở tận
dụng ƣu thế của các trò chơi phong phú, đa dạng và phù hợp với đặc điểm nhận
thức và mức độ phát triển BTSL của trẻ biện pháp phát huy TTCNT cho trẻ 5 – 6
tuổi thông qua trò chơi hình thành BTSL sẽ đƣợc nâng cao.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1. Nghiên cứu cơ sở lí luận của biện pháp phát huy tính tích cực nhận thức
cho trẻ 5 - 6 tuổi thông qua trò chơi hình thành BTSL.
5.2. Tìm hiểu thực trạng của biện pháp phát huy tính tích cực nhận thức cho
trẻ 5 - 6 tuổi thông qua trò chơi hình thành BTSL.


7.2.4. Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động của trẻ
Nghiên cứu, tìm hiểu các sản phẩm hoạt động của trẻ thông qua trò chơi hình
thành BTSL để đánh giá mức độ tính tích cực nhận thức của trẻ.
Nghiên cứu các sản phẩm hoạt động của giáo viên (kế hoạch hoạt động học
toán có chủ đích, hoạt động chiều của trẻ.)
7.2.5. Phương pháp thực nghiệm sư phạm

3


Đề tài: Biện pháp phát huy tính tích cực nhận thức cho trẻ 5 - 6 tuổi thông qua trò
chơi hình thành biểu tượng số lượng
Tiến hành thực nghiệm sƣ phạm nhằm kiểm nghiệm tính khả thi và tính hiệu
quả của một số biện pháp phát huy tính tích cực nhận thức cho trẻ 5 - 6 tuổi thông
qua trò chơi hình thành BTSL đã đề xuất.
7.2.6. Phương pháp toán học thống kê
Sử dụng một số công thức toán học để xử lý các số liệu thu đƣợc từ khảo sát
thực trạng và thực nghiệm trong quá trình nghiên cứu.
8. Những đóng góp mới của đề tài nghiên cứu.
Đề tài có những đóng góp:
- Về lý luận: Góp phần hệ thống hóa và làm phong phú cơ sở lý luận của một
số biện pháp phát huy tính tích cực nhận thức cho trẻ 5 - 6 tuổi thông qua trò chơi
hình thành BTSL .
- Về thực tiễn: Đề xuất và thực nghiệm sƣ phạm một số biện pháp nhằm phát
huy tính tích cực nhận thức cho trẻ 5 - 6 tuổi thông qua trò chơi hình thành BTSL.
9. Cấu trúc luận văn
Luận văn gồm: 3 phần
- Phần mở đầu
- Phần nội dung: gồm 4 chƣơng
Chương 1: Cơ sở lý luận của biện pháp phát huy tính tích cực nhận thức cho

trên thế giới.
Xôcrat (469 - 399 TCN), một nhà hiền triết ngƣời Hy Lạp cho rằng:
“giáo dục là quá trình ngƣời thầy tổ chức để giúp ngƣời trò tự sinh thành ra mình”
[26, tr 65]. Vì thế trong giáo dục cần phải đƣa ngƣời học vào trong tình huống có
vấn đề bằng phƣơng pháp hỏi đáp hay sử dụng ngôn ngữ chứ không áp đặt tƣ tƣởng
của mình lên ngƣời khác.
Các nhà giáo dục thế kỷ XVII nhƣ I .A. Kômenxki, J. Lôckơ, J. J. Rutxô,
Petxtalôgi,…luôn đề cao nguyên tắc phát huy TTCNT của ngƣời học, họ coi ngƣời
học là trung tâm của quá trình dạy học và đƣa ra các biện pháp phát huy tính tích
cực, chủ động của ngƣời học, hƣớng ngƣời học tích cực tự dành kiến thức, kỹ năng
bằng cách khám phá, sáng tạo. Đặc biệt không đƣợc áp đặt ngƣời học theo ý muốn
của nhà giáo dục mà phải căn cứ vào đặc điểm của ngƣời học để tổ chức hoạt động
giáo dục bởi theo J. A. Kômenxki (1592- 1670) “ giáo dục có mục đích đánh thức
năng lực nhạy cảm, phán đoán đúng đắn, phát triển nhân cách…Hãy tìm ra những
biện pháp phát huy tính tích cực của ngƣời học và cho phép giáo viên dạy ít hơn, học
sinh học nhiều hơn ” [5]
Đến thế kỷ XVIII, nhà giáo dục ngƣời Nga K. D. Uxinxki cho rằng, khi dạy cho
học sinh điều gì đó chỉ cần cho chúng tự quan sát, phát biểu ý kiến, tƣ tƣởng của mình,
nhớ lại những gì đã quan sát đƣợc và rút ra kết luận là có hiệu quả nhất [1]

5


Đề tài: Biện pháp phát huy tính tích cực nhận thức cho trẻ 5 - 6 tuổi thông qua trò
chơi hình thành biểu tượng số lượng
Cuối thế kỷ thứ XIX, J. Dewey (Mỹ) coi phƣơng pháp dạy học tích cực là sáng
tạo ra những tình huống xác thực cho những hoạt động liên tục mà trẻ quan tâm. Ông
đánh giá cao sự trải nghiệm của trẻ. Theo ông , giáo viên chỉ là ngƣời hƣớng dẫn, học
sinh là ngƣời nghiên cứu. Đồng thời ông cũng chỉ rõ vai trò của hoạt động vui chơi
trong sự phát triển nhận thức của trẻ. Theo ông, trong quá trình chơi làm sao để trẻ bộc

chơi hình thành biểu tượng số lượng
định hoạt động nhận thức của trẻ . Việc hình thành và phát triển TTCNT của trẻ là
một vấn đề quan trọng và phức tạp của nhiệm vụ giáo dục trí tuệ cho trẻ mẫu giáo.
TTCNT có mối quan hệ chặt chẽ với tính độc lập của trẻ, TTCNT là điều kiện của
tính độc lập nhận thức, chúng bổ sung hỗ trợ cho nhau, thúc đẩy nhau cùng phát triển.
Một số công trình nghiên cứu khác cũng đề cập về TTCNT của trẻ mẫu giáo
theo những khía cạnh khác nhau:
Thứ nhất, trong nghiên cứu của các nhà khoa học nhƣ: A. N. Lêonchiev, A. V.
Daporôgiet, V. V. Đavƣdov, Đ. B. Encônhin,…đã nghiên cứu về tiềm năng phát
triển của trí tuệ của trẻ mẫu giáo và sự ảnh hƣởng của quá trình sƣ phạm đến tốc độ
phát triển của trẻ mẫu giáo, đặc biệt đến sự hình thành các phẩm chất trí tuệ cần
thiết cho trẻ vào học ở trƣờng phổ thông. Các tác giả đã chỉ ra tiềm năng phát triển
trí tuệ của trẻ mẫu giáo là vô cùng to lớn. Tuy nhiên để các tài năng này bộc lộ bản
thân trẻ phải nỗ lực về trí tuệ và ngƣời lớn phải khuyến khích động viên, tạo điều
kiện cho trẻ chủ động giải quyết nhiệm vụ nhận thức một cách đúng đắn.
Thứ hai, công trình nghiên cứu của các tác giả nhƣ : A. A. Luiblinxkaia, Z. M.
Bagulapxkaia, N. P. Xaculina… đã nghiên cứu về bản chất TTCNT và một số dấu
hiệu TTCNT của trẻ trong hoạt động. Họ khẳng định, trẻ mẫu giáo đã xuất hiện một
hình thức của tính tích cực ở mức độ cao nhất đó chính là TTCNT. Đồng thời họ
cho rằng TTCNT của đứa trẻ đƣợc thể hiện ở khả năng giải quyết nhiệm vụ nhận
thức với hiệu quả cao bằng việc cố gắng nổ lực huy động ở mức độ cao nhất các
chức năng tâm lý nhận thức, đặc biệt là tƣ duy.
Thứ ba, theo các tác giả A.V. Daporôgiet, A. U. Xorokina, G. A. Uruntaeva…
về vai trò của TTCNT trong sự hình thành và phát triển nhân cách của trẻ mẫu giáo,
về mối quan hệ giữa TTCNT với tính độc lập trong hoạt động nhận thức của trẻ em
trong đó có trẻ mẫu giáo. Họ cho rằng TTCNT là một trong những nhân tố quyết
định hoạt động nhận thức của trẻ mẫu giáo. Việc hình thành và phát triển TTCNT
của trẻ là một vấn đề quan trọng và phức tạp nhất của nhiệm vụ giáo dục trí tuệ cho
trẻ mẫu giáo. TTCNT có mối quan hệ chặt chẽ với tính độc lập của trẻ, TTCNT là
điều kiện của tính độc lập nhận thức, chúng bổ sung hỗ trợ cho nhau, thúc đẩy nhau

cho lòng ham muốn vận động chuyển sang hành động và hứng thú học tập đích
thực, có thể là sự chuyển vị từ động cơ bên ngoài thành động cơ bên trong…
Từ đó đƣa ra lời khuyên cho các nhà GD là, để giáo dục TTCNT cho học sinh,
trƣớc hết cần hình thành cho các em lòng ham muốn, sự say mê và ý chí.
GS. Đặng Vũ Hoạt cho rằng, TTCNT đƣợc đặc trƣng bởi sự biến đổi năng
động, liên tục bên trong cấu trúc các mô hình tâm lý của hoạt động nhận thức ở chủ

8


Đề tài: Biện pháp phát huy tính tích cực nhận thức cho trẻ 5 - 6 tuổi thông qua trò
chơi hình thành biểu tượng số lượng
thể, giúp cho khách thể nâng cao chất lƣợng phản ánh và cấu tạo khách thể theo
mục đích dạy học nhất định.
PGS. TSKH Thái Duy Tuyên khẳng định: phát huy tính tích cực trong hoạt
động nhận thức của học sinh là một trong những nhiệm vụ chủ yếu của ngƣời thầy
trong quá trình dạy học. Ông đã đề xuất một số biện pháp xây dựng chiến lƣợc phát
triển phƣơng pháp dạy học và hiện đại hóa phƣơng pháp dạy học theo hƣớng tích
cực hóa hoạt động, nâng cao tính tích cực độc lập sáng tạo của ngƣời học.
PGS. TS. Đặng Thành Hƣng trong bài “ Các biện pháp phát huy tính tích cực
của học sinh trong giờ lên lớp ” cho rằng:
- Có thể phân hóa các yếu tố cơ bản của quá trình dạy học dựa vào đặc điểm
nhận thức của ngƣời học.
- Phải hình thành và duy trì cảm xúc tình cảm của học sinh trong suốt giờ lên lớp.
- Sử dụng các phƣơng tiện dạy học từ thô sơ đến hiện đại để phát huy tính tích
cực hoạt động của ngƣời học.
- Nên khai thác sử dụng vốn kinh nghiệm sống của ngƣời học trong các hoạt
động học tập (dựa vào vùng phát triển gần nhất theo quan điểm dạy học của Vƣgôtxki).
Còn PGS. TS. Phạm Viết Vƣợng lại nhấn mạnh: việc lấy ngƣời học làm trung
tâm, dạy học hƣớng vào ngƣời học là một quan điểm giáo dục tích cực. Theo ông,

hƣởng lớn đến các cô giáo dẫn đến trẻ học chƣa tích cực, kết quả giáo dục chƣa
cao. Vấn đề quan trọng hiện nay là làm thế nào để phát huy đƣợc TTCNT cho trẻ
mầm non trong các hoạt động nhận thức. Đây chính là vấn đề mà chúng ta cần suy
ngẫm và tìm ra những giải pháp giáo dục tích cực để góp phần nâng cao hiệu quả
của các hoạt động cho trẻ làm quen với toán ở trƣờng mầm non.
1.2. Cơ sở lí luận của một số biện pháp phát huy tính tích cực nhận thức cho
trẻ 5 - 6 tuổi thông qua trò chơi hình thành BTSL.
1.2.1. Một số khái niệm cơ bản
1.2.1.1. Khái niệm tính tích cực, tính tích cực nhận thức.
a. Khái niệm tính tích cực
Tính tích cực nói chung và tính tích cực của trẻ mẫu giáo nói riêng đƣợc các
nhà khoa học nghiên cứu và đề cập trong các công trình nghiên cứu của mình. Việc
phát huy TTC của ngƣời học đƣợc xem nhƣ một nguyên tắc “vàng” trong dạy học (
Khổng Tử, Arixtôt, I. A. Kômenxki, J. J. Rutxô,…).
Khi bàn đến TTC, các nhà nghiên cứu đã đứng ở nhiều góc độ khác nhau và
đƣa ra những quan niệm riêng của mình.
I. A. Kômenxki (1592 - 1670) đề cao nguyên tắc phát huy TTC của ngƣời học
trong quá trình dạy học. Vì vậy khi dạy học ông bắt học sinh luôn luôn phải tìm tòi,
suy nghĩ để tự nắm đƣợc bản chất của sự vật, hiện tƣợng.

10


Đề tài: Biện pháp phát huy tính tích cực nhận thức cho trẻ 5 - 6 tuổi thông qua trò
chơi hình thành biểu tượng số lượng
Ph. Ăngghen cho rằng TTC là đặc tính chung, là sự tự vận động của mọi sinh
vật sống, tính tích cực vừa là nguồn gốc duy trì hoặc biến đổi các mối quan hệ có ý
nghĩa sống còn của sinh vật với thế giới xung quanh, vừa mang đến cho sinh vật
sống khả năng tự điều chỉnh, thích nghi với thế giới xung quanh ấy.
Phát triển học thuyết của Mác - Ăngghen, V. I. Lênin quan niệm: tính tích cực

Đề tài: Biện pháp phát huy tính tích cực nhận thức cho trẻ 5 - 6 tuổi thông qua trò
chơi hình thành biểu tượng số lượng
hiện đƣợc sẽ giúp trẻ trở nên tự tin hơn, thích thú và hăng say hơn. Đồng thời hình
thành ở trẻ tính tự lập giải quyết các nhu cầu bản thân và dần dần chủ động tham
gia vào các hoạt động chung của gia đình và tập thể. Tính tích cực cần phải đƣợc
phát huy và duy trì, muốn nhƣ vậy cần phải có sự theo sát của ngƣời lớn, của tập thể
kể cả khi trẻ thành công cũng nhƣ thất bại.
b. Khái niệm tính tích cực nhận thức
Khi nghiên cứu về TTCNT, các tác giả đã đứng trên nhiều góc độ khác nhau
để xem xét phân tích:
Theo A. Kovalep và các đồng nghiệp của ông cho rằng: TTCNT là thể hiện tâm
lý cá nhân đặc trƣng cho mức độ tham gia của nó vào hoạt động nhận thức. Theo quan
niệm này các tác giả tuy đã nhận thấy tính tích cực dƣới góc độ là mức độ tham gia vào
hoạt động nhận thức nhƣng vẫn chƣa nêu đƣợc bản chất vấn đề là gì?
B. P. Exipôp xem TTCNT là thái độ cải tạo của chủ thể đối với đối tƣợng
nhận thức. Quan điểm này dựa trên cơ sở nhận thức luận Mác xít để nêu lên những
dấu hiệu của TTCNT. Tuy nhiên ông không phân tích những dấu hiệu đặc trƣng cho
hoạt động phản ánh ở giai đoạn cảm tính.
Theo V. O. Kôn tính tích cực nhận thức là lòng mong muốn không chủ định
và gây ra bởi những biểu hiện bên ngoài và bên trong. Quan niệm này không nêu
đƣợc bản chất của tính tích cực nhận thức.
Còn L. P. Aristôva nhận thấy bản chất của tính tích cực ở con ngƣời là thái độ
cải tạo của chủ thể đối với khách thể và sự vật hiện tƣợng. Từ đó bà cho rằng
TTCNT phải có các nhân tố nhƣ: tính lựa chọn thái độ đối với đối tƣợng qua hoạt
động cải tạo, nó đòi hỏi phải có sự thay đổi nhất định trong ý thức và hoạt động của
chủ thể nhận thức.
Theo A. A. Luiblinxkaia con ngƣời không thể giáo dục phẩm chất nhƣ tính
tích cực. Con ngƣời tích cực là con ngƣời luôn ở trạng thái hoạt động, bà hiểu tính
tích cực dƣới một số khía cạnh: sự vật, thể chất, trí tuệ.
Một số tác giả lại xem TTCNT nhƣ là một phần phẩm chất nhân cách. Điển

* Khái niệm biểu tượng
Biểu tƣợng là một khái niệm, một phạm trù đƣợc nhiều nhà khoa học quan
tâm nghiên cứu. Đứng ở nhiều góc độ, khái niệm biểu tƣợng đƣợc hiểu theo nhiều
cách khác nhau.
Trong triết học, biểu tƣợng là một hình ảnh của khách thể đã đƣợc tri giác còn
lƣu lại trong bộ óc con ngƣời và do một tác động nào đó đƣợc tái hiện lại, nhớ lại.

13


Đề tài: Biện pháp phát huy tính tích cực nhận thức cho trẻ 5 - 6 tuổi thông qua trò
chơi hình thành biểu tượng số lượng
Biểu tƣợng cũng nhƣ cảm giác, tri giác “là hình ảnh chủ quan của thế giới khách
quan”. Nhƣng khác với tri giác và cảm giác, biểu tƣợng phản ánh khách thể một cách
gián tiếp, là “hình ảnh của hình ảnh”. Ngoài ra bằng tƣởng tƣợng con ngƣời có thể
sáng tạo ra những biểu tƣợng mới.
Biểu tƣợng là kết quả của sự chế biến và tổng quát những hình ảnh tri giác đã
tạo ra, biểu tƣợng giống sự lƣu ảnh của tri giác là ở chúng điều phản ánh thế giới
khách quan dƣới hình thức những hình ảnh cụ thể . Nhƣng biểu tƣợng khác với hình
thức lƣu ảnh ở tính chất trực quan không rõ nét bằng trực quan của tri giác. Biểu
tƣợng thƣờng là “mẫu”, những “đoạn” nào đó của tri giác và so với lƣu ảnh của tri
giác thì biểu tƣợng không rõ ràng.
Theo từ điển TLH [7], “Biểu tƣợng là hình ảnh của các vật thể, cảnh tƣợng và
sự xuất hiện trên cơ sở nhớ lại hay tƣởng tƣợng. Khác với tri giác biểu tƣợng có thể
mang tính khái quát. Nếu tri giác chỉ liên quan đến hiện tại thì biểu tƣợng liên quan
đến cả quá khứ và tƣơng lai”
Theo từ điển Tiếng Việt [37, tr30] “Biểu tƣợng là hình ảnh đặc trƣng, là hình
ảnh của nhận thức, cao hơn cảm giác, cho ta hình ảnh của sự vật còn giữ lại trong
đầu óc khi tác dụng của sự vật vào các giác quan đã chấm dứt”. Nhƣ vậy, biểu
tƣợng là những hình ảnh của sự vật, hiện tƣợng của thế giới xung quanh, đƣợc hình

b. Khái niệm hình thành BTSL
BTSL của con người được hình thành trong quá trình phát triển của lịch sử,
trong những điều kiện thực tiễn sản xuất xã hội. Đó là sự tri giác và ghi nhớ về số
lƣợng và phép đếm. BTSL có thể giúp con ngƣời thống kê đƣợc khối lƣợng công
việc, thành quả lao động, số thành viên trong gia đình…bằng cách đếm, tách, gộp,
phân loại…thông qua các biểu tƣợng về số lƣợng.
Trong cuộc sống hiện nay việc hình thành biểu tƣợng toán học cho trẻ mầm
non có một vai trò to lớn. Vì vậy, trong phạm vi của đề tài chúng tôi xác định:
BTSL đƣợc hình thành trong quá trình hoạt động thực tiễn của con ngƣời, điều đó
có nghĩa là nó có thể đƣợc hình thành dƣới sự tác động của giáo dục và nhờ giáo
dục mà nó ngày càng trở nên chính xác và mang tính khái quát cao.Việc ngƣời lớn
dạy trẻ nắm đƣợc các BTSL của trẻ ngày càng đƣợc quan tâm, nhờ vậy sự hình
thành các biểu tƣợng về số lƣợng ở trẻ trở nên dễ dàng hơn và dễ tiếp cận hơn. Đây
chính là vấn đề mà chúng tôi đang quan tâm và nghiên cứu.
1.2.1.3. Khái niệm về phương pháp dạy học, biện pháp dạy học.
a. Khái niệm về phƣơng pháp dạy học, biện pháp dạy học.
- Phƣơng pháp dạy học: là cách thức, là con đường hoạt động phối hợp cùng
nhau giữa giáo viên với trẻ nhằm thực hiện mục tiêu và nhiệm vụ đã đặt ra ở lứa

15


Đề tài: Biện pháp phát huy tính tích cực nhận thức cho trẻ 5 - 6 tuổi thông qua trò
chơi hình thành biểu tượng số lượng
tuổi mầm non nhằm giúp trẻ tiếp thu những tri thức, những kỹ năng và thói quen
mới, hình thành thế giới quan và phát triển năng lực.[19, tr 87]
- Biện pháp dạy học: là một bộ phận của phương pháp dạy học, biện pháp là
cách làm cụ thể, cách giải quyết một vấn đề cụ thể.[19, tr 32]
b. Khái niệm về biện pháp phát huy tính tích cực nhận thức qua trò chơi hình
thành BTSL.