TÁI SỐC TRONG SỐC SỐT XUẤT HUYẾT DENGUE TÓM TẮT
Sốt xuất huyết Dengue là vấn đề y tế quan trọng ở các nước vùng nhiệt đới. Hiện nay,
trong quá trình điều trị sốc sốt xuất huyết, tỉ lệ tái sốc vẫn còn cao.
Mục tiêu: xác định các yếu tố liên quan đến tái sốc ở bệnh nhân sốc sốt xuất huyết
nhập viện Bệnh Viện Nhi Đồng 1.
Phương pháp: Thiết kế nghiên cứu bệnh chứng. Nhóm bệnh là nhóm sốc sốt xuất
huyết bị tái sốc sau khi sốc đã ổn định tối thiểu 2 giờ, nhóm chứng là nhóm không bị
tái sốc. Nghiên cứu được thực hiện tại Bệnh Viên Nhi Đồng 1 từ tháng 04/ 2007 đến
tháng 05/ 2008.
Kết quả: Nhóm sốc sốt xuất huyết bị tái sốc có 48 bệnh nhân, nhóm sốc sốt xuất
huyết không bị tái sốc có 85 bệnh nhân. Kết quả nghiên cứu cho thấy các yếu tố liên
quan đến tái sốc là bệnh nhân được chuyển từ tuyến trước đến (OR điều chỉnh =4,3;
Khoảng tin cậy 95% =1,7 – 10,7; P=0,02); suy hô hấp (OR điều chỉnh =7,03; Khoảng
tin cậy 95% =2,8- 18; P=0,001); dung tích hồng cầu (Hct) lúc vào sốc (OR điều chỉnh
=0,89; Khoảng tin cậy 95% =0,8-0,99; P=0,03).
Kết luận: Khả năng tái sốc cao ở bệnh nhân được chuyển viện từ tuyến trước đến,
suy hô hấp. Với điều trị hiện nay, tỷ lệ tái sốc cải thiện đáng kể ở bệnh nhân có hiệu
áp lúc vào sốc thấp hơn 10mm Hg và Hct lúc vào sốc cao.
ABSTRACT
FACTORS ASSOCIATED WITH RECURRENT DENGUE SHOCK SYNDROME
AT CHILDREN’S HOSPITAL No.1 IN 2007-2008
Ly To Khanh, Nguyen Thanh Hung, Bui Quoc Thang
* Y Hoc TP. Ho Chi Minh * Vol. 13 – Supplement of No 1 - 2009: 200 - 206
Background: Dengue hemorrhagic fever (DHF) is the important medical problem of
tropical countries. The rate of recurrent shock still remains high in treatment of
Dengue shock syndrome (DSS).
Objective: Determining relevant associated factors with recurrent shock in DSS
patients admitted at Children’s Hospital No.1.

sốc sốt xuất huyết theo tiêu chuẩn của Tổ Chức Y tế thế giới (TTYTTG) được xác
định bằng xét nghiệm Mac-Elisa chẩn đoán sốt xuất huyết dương tính, không bị bệnh
mãn tính và sốc kéo dài xẩy ra trong 6 giờ đầu chống sốc. Nhóm bệnh là nhóm sốc
sốt huyết có tái sốc, nhóm chứng là nhóm không tái sốc. Tái sốc là sốc thứ phát sau
khi huyết động đã ổn định tối thiểu là 2 giờ.
KẾT QUẢ:
Có 133 trường hợp sốc sốt xuất huyết Dengue theo tiêu chuẩn nhận bệnh, trong đó 48
trường hợp tái sốc và 85 trường hợp không tái sốc.
Đặc điểm mẫu nghiên cứu
Đặc điểm dịch tễ
Bảng 1: Đặc điểm dịch tễ:
Đặc
điểm
Tái sốc
N =48
Không
tái sốc
N=85
OR

KTC
95%

P
Tuổi
trung
bình ±
Đ
ộ lệch
(năm)

(%))
19(39,6)

45
(52,9)
Địa
phương
cư trú

T
ỉnh (n
(%))
35
(72,9)
49
(57,7)
Thành
ph
ố (n
(%))
13
(27,1)
36
(42,3)
1,98

0,87
–
4,66
0,08**


11
(13,1) 1,32

0,42
–
3,95
0,5**
**: phép kiểm ÷2, ***: T test, d: chi bình phương khuynh hướng.
Đa số bệnh nhân tái sốc nhập viện do tuyến trước chuyển đến. Tuổi, giới, địa phương
cư trú và tình trạng béo phì không khác nhau giữa 2 nhóm.
Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng, điều trị
Bảng 2: Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng, điều trị:
Đặc
điểm
Tái
Sốc
N = 48

Không
tái sốc
N = 85
OR

KTC
95%

P
Ngày
vào s


28
(32,9)
2,03

0,92
–
4,47

0,052**
Xuất
huyết
tiêu hóa
(n (%))
10
(20,8)
9 (10,6)

2,22

0,73
–
6,72

0,10**
Đ
ộ sốt
xuất
huyết


N = 85
OR

KTC
95%

P
TB ± ĐL

Giới hạn

86-150

82 - 200Hi
ệu áp
thấp
(n%)
2 (4,2)

12
(14,1)
0,23

0,13
–
1,28


ĐL (%)
43,8 ±
4,3
46,5 ±
5,2
0,004***

Đặc
điểm
Tái
Sốc
N = 48

Không
tái sốc
N = 85
OR

KTC
95%

P
Giới hạn

(32 –

55)
(29
–
60)

Hct và tiểu cầu lúc vào sốc ở nhóm tái sốc thấp hơn nhóm không tái sốc.
Tất cả các bệnh nhân tái sốc đều được sử dụng cao phân tử trong điều trị, nhóm bệnh
nhân không bị tái sốc chỉ có 49% sử dụng cao phân tử. Lượng cao phân tử ở nhóm
không tái sốc trung bình 82,8 ± 31,2 ml/kg gần bằng nhóm tái sốc là 83,4 ± 39,7
ml/kg với P>0,05. Tỷ lệ dùng cao phân tử > 60 ml/kg ở 2 nhóm tái sốc và không tái
sốc lần lượt là 79,2%; 83,3% (P=0,6).
Kết quả điều trị và biến chứng
Không có trường hợp nào tử vong trong nghiên cứu chúng tôi, tất cả các trường hợp
tái sốc đều đáp ứng với truyền dịch thay thế. Tại thời điểm tái sốc có 47/48 (97,9%)
trường hợp có Hct tăng đạt bằng hoặc cao hơn Hct lúc vào sốc. Chỉ có 1 trường hợp
Hct không tăng, trường hợp này bệnh nhân có xuất huyết tiêu hóa trước khi vào sốc.
Trước khi tái sốc từ 1 đến 2 giờ có 35 trường hợp (72,9%) có biểu hiện Hct và mạch
tăng hơn 90% so với Hct và mạch lúc vào sốc.
Qua kết quả phân tích đơn biến, chúng tôi ghi nhận các yếu tố chỉ điểm liên quan đến
tái sốc là chuyển viện, suy hô hấp, Hct lúc vào sốc và số lượng tiểu cầu sốc có liên
quan đến tái sốc, xuất huyết tiêu hóa, hiệu áp lúc vào sốc thấp, thời gian ra sốc kéo dài
hơn 1 giờ và béo phì.
Mối liên quan các yếu tố với tái sốc
Phân tích đa biến với hồi qui logistic
Bảng 3: Những yếu tố liên quan đến tái sốc
Các
Đơn biến Đa biến
biến số
OR

KTC
95%
P OR
điều
chỉnh

2,2 0,73 –
6,7
0,10 2,5 0,7 –
8,4
0,15
Hi
ệu áp
sốc thấp

0,23

0,24 –
1,23
0,07 0,12 0,02
– 0,8

0,03
Thời
gian ra
sốc
0,7 0,25 –
1,9
0,45 0,33 0,1 –
1,27
0,11
Hct 0,34

0,14 -
0,78
0,006

Đặc điểm cận lâm sàng:
Hct và tiểu cầu lúc vào sốc thấp hơn nhóm tái sốc. Theo nghiên cứu của tác giả Lê
Thị Huyền Trang và Chu Văn Thiện Hct và tiểu cầu lúc vào sốc giữa 2 nhóm khác
nhau không có ý nghĩa thống kê. Hct càng cao khả năng thất thoát huyết tương càng
nhiều dễ diễn tiến tái sốc chính vì vậy trên thực tế bệnh nhân vào sốc có Hct càng cao
càng được theo dõi sát để phát hiện dọa tái sốc sớm và điều trị kịp thời nhằm giảm
nguy cơ tái sốc.
Các yếu tố liên quan đến tái sốc
Mối liên quan giữa chuyển viện và tái sốc
Bệnh nhân sốc sốt xuất huyết được chuyển viện nguy cơ tái sốc gấp 4,3 lần so với
bệnh nhân tự đến. Đa số bệnh nhân nhập viện do tuyến trước thường là sốc sốt xuất
huyết nặng, hoặc có tiên lượng nặng. Theo tác giả Nguyễn Minh Tiến hơn 70% bệnh
nhân sốc sốt xuất huyết bị sốc kéo dài nhập viên do tuyến trước chuyển đến
(Error!
Reference source not found.)
Bệnh nhân chuyển viện có nguy cơ tái sốc so với tự đến do các lý
do sau:
- Chuyển viện không an toàn của tuyến trước: Trong nghiên cứu chúng tôi bệnh nhân
tái sốc do tuyến trước chuyển đến có 14 trường hợp tái sốc ngay lúc nhập viện.Tất cả
các trường hợp này đều do dịch truyền không chảy hoăc chảy rất ít trong lúc chuyển
viện, một số bệnh nhân trong quá trình theo dõi được phát hiện triệu chứng tiền sốc
bệnh nhân được truyền ngay một liều đại phân tử và chuyển viện.
- Một số bệnh nhân nhập viện Bệnh viện Nhi Đồng 1 đã qua nhiều cơ sở y tế ở tuyến
trước. Tuy nhiên do trình độ hạn chế về chuyên môn của một số cơ sở y tế như không
lấy được đường truyền, không khả năng điều trị sốc sốt xuất huyết nặng nên làm tăng
thêm tỷ lệ tái sốc của bệnh nhân sốc sốt xuất huyết.
Mối liên quan giữa suy hô hấp và tái sốc
Trong nghiên cứu chúng tôi ghi nhận bệnh nhân suy hô hấp khả năng tái sốc gấp 7,03
lần so với bệnh nhân không bị suy hô hấp. Nguyên nhân suy hô hấp trong sốc sốt xuất
huyết bao gồm: tràn dịch đa màng (màng phổi, màng bụng), quá tải, phù phổi, hội

biểu hiện quá tải, có 2 trường hợp phải truyền dịch thêm sau 1 giờ sử dụng vận
mạch
(Error! Reference source not found.)
.
Mối liên quan giữa Hct lúc vào sốc - tái sốc
Trong nghiên cứu chúng tôi Hct vào sốc tăng 1% tỉ lệ tái sốc giảm 11% với KTC
95% là 0,79–0,97. Hct phản ánh tình trạng thất thoát huyết tương, Hct càng cao tình
trạng thất thoát huyết tương càng nhiều, trong điều trị nếu tình trạng thất thoát huyết
tương tiếp tục diễn tiến và sử dụng dịch truyền không đủ và không phù hợp bệnh
nhân có nguy cơ tái sốc. Chính vì vậy khi bệnh nhân sốt xuất huyết khi vào sốc có
Hct tăng cao thường được theo dõi sát phát hiện các dấu hiệu dọa tái sốc sớm, điều trị
kịp thời có thể giảm được tỉ lệ tái sốc.
Việc sử dụng cao phân tử trong điều trị sốc sốt xuất huyết theo tác giả Ngô Thị
Nhân
(Error! Reference source not found.)
, Nguyễn Minh Dũng
(Error! Reference source not found.)
, ghi
nhận: cao phân tử chỉ được sử dụng trong 1 giờ đầu chống sốc tỷ lệ tái sốc giữa các
nhóm điện giải và cao phân tử không khác nhau. Nhưng nhóm sử dụng cao phân tử
có thời gian ra sốc, Hct giảm nhanh hơn so với điện giải và thời gian tái sốc chậm hơn
nhiều so với điện giải. Hiện nay, theo phác đồ hướng dẫn của Bộ Y Tế
(Error! Reference
source not found.)
cao phân tử được duy trì và giảm liều dần trước khi chuyển sang điện
giải, trong khi đó các nghiên cứu của Lê Thị Huyền Trang
(Error! Reference source not found.)
,
Chu Văn Thiện
(Error! Reference source not found.)

(Error! Reference source not found.)
, Lê Thị Huyền Trang
(Error! Reference source not found.)
,
Nguyễn Minh Dũng
(Error! Reference source not found.)
bệnh nhân sốc sốt xuất huyết có hiệu áp
thấp ≤ 10 mmHg tỉ lệ tái sốc cao hơn không tái sốc. Sốc sốt xuất huyết có hiệu áp
càng thấp tương đương sốc tiến triển hay sốc mất bù tiên lượng càng nặng, nếu điều
trị không tốt bệnh nhân khó ra khỏi sốc và diễn tiến tái sốc, sốc kéo dài, và tử vong.
Theo tác giả Tạ Văn Trầm
(Error! Reference source not found.)
đa số bệnh nhân sốc kéo dài trong
sốt xuất huyết Dengue có liên quan đến điều trị không tốt và theo dõi bệnh nhân
không sát. Vì vậy bệnh nhân sốc sốt xuất huyết có hiệu áp thấp khi vào sốc được theo
dõi sát, phát hiện các biến chứng sớm và điều trị kịp thời để tránh khả năng tái sốc,
sốc kéo dài và tử vong. Ngoài ra lượng cao phân tử trung bình và tỷ lệ sử dụng cao
phân tử trong nghiên cứu chúng tôi cao hơn nhiều so với các nghiên cứu trước đây.
Do dung dịch cao phân tử làm tăng thể tích huyết tương nhanh và thời gian lưu lại
trong lòng mạch lâu hơn so với điện giải, vì vậy việc sử dụng cao phân tử phù hợp có
thể làm giảm tỷ lệ tái sốc ở bệnh nhân sốc sốt huyết nặng có hiệu áp lúc vào sốc thấp.
Để xác định điều này chúng tôi cần nghiên cứu thêm vai trò của cao phân tử trong
diễn tiến tái sốc ở bệnh nhân sốc sốt xuất huyết.
Trong nghiên cứu chúng tôi chỉ số huyết áp có độ chính sát chưa cao vì huyết áp đo
được là huyết áp không xâm lấn ghi nhận bằng đồng hồ huyết áp kế và đa số bệnh
nhân nhập viện được tuyến trước chuyển đến. Do đó cần nghiên cứu thêm để xác
định mối liên quan của hiệu áp lúc vào sốc thấp với tái sốc.
Mối liên quan giữa béo phì và tái sốc
Ở bệnh nhân béo phì có có khả năng tái sốc gấp 2,8 lần bệnh nhân không béo phì với
KTC 95% là 0,7–10,3; P=0,13. Chúng tôi đề nghị cần nghiên cứu thêm để xác định