Câu 1. Trình bày nội dung, vai trò của cơ chế quản lý kinh tế. Những giải
pháp hoàn thiện cơ chế quản lý ?
Bài làm
Cơ chế quản lý kinh tế có vai trò rất quan trọng đến sự phát triển và thịnh
vượng chung của mọi quốc gia, dân tộc. Cơ chế quản lý kinh tế đúng đắn,
phù hợp sẽ tạo động lực xã hội và trở thành công cụ phát triển kinh tế phục
vụ đắc lực cho việc tạo ra của cải và mang lại sự giàu có chung cho toàn xã
hội. Ngược lại, cơ chế quản lý kinh tế lạc hậu, đi ngược lại các quy luật
khách quan sẽ làm kìm hãm, trì trệ sự phát triển kinh tế - xã hội, dẫn đến
những hậu quả mà khắc phục nó phải là tốn một thời gian rất dài không chỉ
một vài năm mà phải là hàng mấy chục năm. Vậy nội dung, vai trò của cơ
chế quản lý kinh tế là gì ? Cơ chế quản lý kinh tế mà Việt Nam đang áp dụng
là gì ? Những giải pháp nào để hoàn thiện cơ chế quản lý kinh tế ở nước ta
nhằm đạt được những mục tiêu đã đề ra cho sự phát triển đất nước ? Bằng
những kiến thức về quản lý kinh tế, chúng ta hãy phân tích làm rõ vấn đề
trên
Cơ cấu kinh tế của hệ thống kinh tế quốc dân luôn ở trạng thái động và
phải bảo đảm nội dung biến động thỏa mãn những nhu cầu không ngừng
tăng lên của xã hội. Sự biến đổi, chuyển dịch của cơ cấu kinh tế vận hành
theo những quy luật vận động khách quan : đó chính là cơ chế kinh tế. Nhận
thức cơ chế kinh tế khách quan để từ đó xây dựng cơ chế điều khiển nhằm
đảm bảo quá trình vận động, biến đổi cơ cấu kinh tế theo đúng yêu cầu, quy
luật khách quan là công việc hệ thống quản lý phải giải quyết và đây cũng
chính là nội dung xây dựng cơ chế quản lý kinh tế. Như vậy, cơ chế quản lý
kinh tế được hiểu như là hệ thống các yếu tố, phương pháp, cách thức, công
cụ mà chủ thể quản lý sử dụng để vận hành, tác động, điều khiển quá trình
vận động của hệ thống kinh tế nhằm thực hiện các mục tiêu quản lý, mục
tiêu phát triển đã hoạch định. Cơ chế quản lý kinh tế là sản phẩm sáng tạo
của chủ thể quản lý, vì vậy nó mang tính chủ quan của chủ thể quản lý
nhưng đồng thời nội dung của nó cũng phải dựa trên cơ sở nhận thức, phản
ánh những nội dung khách quan của cơ chế kinh tế. Sự phù hợp hay không

luật lợi nhuận… Nội dung của cơ chế “Bàn tay vô hình” gồm ba yếu tố : một
là quan hệ cung - cầu là cơ chế điều tiết mối quan hệ giữa các chủ thể tham
gia hoạt động của nền kinh tế; hai là giá cả và lợi nhuận đóng vai trò đóng
vai trò phân phối các nguồn lực (giá cả) và tạo động lực cho các chủ thể (lợi
nhuận); ba là cạnh tranh là cơ chế phát triển của doanh nghiệp và của hệ
thống kinh tế quốc dân đó. Chính cơ chế thị trường tạo nên tính năng động,
tính trách nhiệm và tính hiệu quả trong quá trình vận động của nền kinh tế.
Tuy nhiên, phải thấy rằng cơ chế thị trường như con dao 2 lưỡi, bên cạnh
những mặt tích cực, nó còn có những mặt tiêu cực như : luôn chứa đựng
những yếu tố tự phát, dễ làm cho nền kinh tế rơi vào tình trạng khủng hoảng
do tính tất yếu của các chu kỳ kinh tế, tình trạng độc quyền do cạnh tranh thị
trường tạo ra sẽ dần dần hạn chế các nguồn lực, hàng hóa công cộng không
được thị trường quan tâm, thông tin trên thị trường bất cân xứng, mội trường
sinh thái bị phá hủy, sự phân hóa giữa các tầng lớp xã hội ngày càng rõ đe
doạ đến tính ổn định của đất nước …
Vì vậy, để sử dụng rộng rãi cơ chế thị trường phát huy mặt tích cực và
hạn chế mặt tiêu cực của nó thì cần phải có sự can thiệp của Nhà nước
thông qua chính sách, cơ chế quản lý nhằm xác lập trạng thái ổn định của cơ
chế thị trường trong quá trình tác động của cơ chế. Nếu cơ chế thị trường là
cơ chế vận hành khách quan của nền thị trường thì hoạt động quản lý của
nhà nước mang dấu ấn chủ quan của chủ thể quản lý nhà nước Nhà nước
1-1
1-2
thực hiện chức năng quản lý thông qua công cụ định hướng như Luật pháp,
quy hoạch, kế hoạch, chương trình, mục tiêu, các công cụ điều tiết, đòn bẩy
kinh tế như chính sách (giá, thuế, tài chính, lãi suất, tín dụng, thương mại )
và các công cụ giám sát như : thanh tra, kiểm tra Nhà nước quản lý nền
kinh tế thị trường không phải bằng sự duy ý chí của mình mà phải bằng nhận
thức, tôn trọng và tuân theo những quy luật của kinh tế thị trường, những
quyết định của nhà nước phải tương hợp với điều kiện kinh tế thị trường

đảm bảo các quan hệ cân đối cần thiết cho nội dung phát triển ổn định của
nền kinh tế (như quan hệ cân đối hàng - tiền, quan hệ cân đối xuất - nhập
khẩu, quan hệ cân đối thu - chi ngân sách, quan hệ cân đối sản xuất - tiêu
dùng…). Doanh nghiệp: xác lập đầy đủ chế độ tự chủ của các đơn vị sản
xuất, kinh doanh nhằm đảm bảo khả năng tiếp cận, khả năng hoạt động theo
nội dung điều tiết của cơ chế thị trường và theo nội dung định hướng của
Nhà nước.
Trong thời gian qua, việc thực hiện cơ chế quản lý kinh tế bằng thị trường
có sự quản lý nhà nước theo định hướng XHCN đã đạt được một số thành
tựu nhất định nhưng cơ chế quản lý kinh tế của ta nhìn chung vẫn còn sơ
khai, vẫn còn chịu ảnh hưởng ít nhiều của nền kinh tế kế hoạch tập trung,
thất thoát, lãnh phí còn nhiều và phát triển chưa đúng đắn. Để đổi mới và
hoàn thiện cơ chế quản lý kinh tế của nước ta hiện nay, cần tập trung vào
những giải pháp sau đây :
Một là thúc đẩy sự hình thành, phát triển và từng bước hoàn thiện các
loại thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa, phát triển mạnh thị trường
hàng hóa và dịch vụ, đặc biệt quan tâm các thị trường quan trọng nhưng
hiện chưa có hoặc còn sơ khai như: thị trường lao động, thị trường chứng
khoán, thị trường bất động sản, thị trường khoa học và công nghệ. Thị
trường ở nước ta hiện nay đang được phát triển ở giai đoạn đầu, sơ khai, do
đó việc phát triển một thị trường đầy đủ, đồng bộ và lành mạnh không chỉ là
một nội dung quan trọng trong chiến lược chuyển đổi cơ cấu kinh tế mà còn
là tiền đề quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về kinh tế. Để
thực hiện điều đó, trước hết nhà nước cần tạo môi trường thể chế phát triển
đồng bộ các loại thị trường, trước hết là môi trường pháp lý để giải phóng
những yếu tố sản xuất cơ bản : đất đai, lao động, vốn . Hai là phải phát
triển các tổ chức hỗ trợ thị trường từ tòa án, các cơ quan thông tin đại
chúng, cách dịch vụ khoa học - công nghệ, kế toán, kiểm toán, thiết kế,
nghiên cứu thị trường, sử dụng số liệu, thông tin, quảng cáo và duy trì bảo
dưỡng, các tổ chức xúc tiến mậu dịch và các dịch vụ về đào tạo. Ba là tôn

không can thiệp vào chức năng quản trị kinh doanh và quyền tự chủ hạch
toán của doanh nghiệp. Kiện toàn và làm trong sạch bộ máy quản lý nhà
nước về kinh tế. Các cơ quan quản lý (bao gồm các cấp chính quyền và các
cơ quan quản lý chuyên ngành) cần phải sắp xếp, chấn chỉnh lại tổ chức bộ
máy theo hướng giảm bớt các đầu mối, các khâu trung gian, tập trung vào
chức năng quản lý kinh tế vĩ mô, giảm dần đi tới xóa bỏ chế độ chủ quản đối
với doanh nghiệp, đảm bảo bộ máy tinh gọn, phân định rõ chức năng, trách
nhiệm và quyền hạn, đủ khả năng quản lý và xử lý tốt các vấn đề nảy sinh
trong nền kinh tế thị trường. Việc sắp xếp lại tổ chức bộ máy Nhà nước về
kinh tế phải gắn liền với việc xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức Nhà nước
có phẩm chất, trình độ và năng lực trong quản lý nền kinh tế thị trường và
thực hiện cải cách thủ tục hành chính cả về quy chế và tổ chức thực hiện,
giảm đến mức tối đa các thủ tục, quy chế và phong cách quan liêu, phiền hà
đối với nhân dân và các doanh nghiệp.
- Xây dựng và hoàn chỉnh các chính sách kinh tế và xã hội một cách
đồng bộ và nhất quán : về chính sách tài chính - tiền tệ, phải tiếp tục cải
cách hệ thống thuế phù hợp với tình hình đất nước và các cam kết quốc tế;
đơn giản hóa các sắc thuế và từng bước áp dụng hệ thống thuế thống nhất,
không phân biệt đầu tư trong nước và đầu tư nước ngoài; xóa bỏ sự can
thiệp hành chính của các cơ quan Nhà nước đối với các hoạt động cho vay
của các ngân hàng thương mại Nhà nước, thực hiện chính sách tỷ giá linh
hoạt theo cung cầu ngoại tệ, từng bước thực hiện tự do hóa tỷ giá hối đoái
có sự quản lý vĩ mô của Nhà nước, bảo đảm tính minh bạch, công bằng
trong chi ngân sách Nhà nước, thực hiện phân cấp mạnh đi đôi với tăng
cường trách nhiệm của chính quyền địa phương trong việc thu và chi ngân
sách địa phương. Về chính sách đầu tư : phải nâng cao hiệu quả các
chương trình quốc gia, bảo đảm tính hợp lý trong cơ cấu đầu tư tránh dàn
trãi vốn mà tập trung vốn cho các chương trình trọng điểm, trực tiếp đầu tư
vào một số lĩnh vực thiết yếu, nhất là cơ cấu hạ tầng để tạo ra môi trường ổn
định và thuận lợi cho giới kinh doanh làm ăn phát đạt, chuyển cơ chế phân

1-5
1-6
1-6