Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
TRƯ
Ờ NG
ĐẠI
HỌC
1
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
QUỐC GIA HÀ NỘI
ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
KHOA BÁO CHÍ
TIỂU LUẬN
Bộ môn: CHÍNH LUẬN NGHỆ THUẬT
Đ ề tài:
Tìm hiểu về ký báo chí
trong mối liên hệ với ký văn học
PHẦN MỞ ĐẦU
2
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Những quan niệm chung về ký
Trong văn học và báo chí, thể loại ký xuất hiện do nhu cầu phản ánh hiện
thực sôi động của cuộc sống. Con nguời sự vật hiện tượng được đề cập đến trong
ký đều có thật. Do vậy tính thuyết phục của ký phần lớn do chính những con người
sự việc trong tác phẩm.
Từ điển Tiếng Việt định nghĩa ký là một “thể văn tự sự viết về người thật
việc thật, có ý nghĩa thời sự, trung thành với hiện thực ở mức cao nhất.”
Trong “Thuật ngữ nghiên cứu văn học”, thể loại ký được xem là “một loại
hình văn học tái hiện cuộc sống qua sự ghi chép, miêu tả người thật việc thật…
Hình tượng của ký có địa chỉ của nó trong cuộc sống. Do đó, tính chính xác tối đa
là đặc trưng cơ bản của nó…”
Như vậy, ký phản ánh sự việc và con người có thật trong cuộc sống. Trong
ký, tính chính xác được thể hiện ở mức độ cao, hư cấu chỉ giữ vai trò thứ yếu. Ký

chính luận, nhật ký phóng viên.. trong đó phóng sự là thể loại hạt nhân.
Chính vì những yếu tố gần gũi như vây giữa thể ký văn học và ký báo chí,
chúng ta có thể đi tìm hiểu một cách kỹ lưỡng hơn thể ký báo chí thông qua mối
liên hệ với ký văn học trong tiến trình phát triển của lịch sử báo chí Việt Nam.
4
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
PHẦN NỘI DUNG
1. Tìm hiểu mối liên hệ giữa văn học và báo chí
Trong lịch sử văn học và lịch sử báo chí Việt nam, có thể coi những năm cuối
thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX là một thời kỳ phát triển đặc biệt. Chính ở thời kỳ
bản lề này, sự xuất hiện và phát triển của chữ quốc ngữ và báo chí đã tạo ra một
động lực quan trọng cho sự xuất hiện và phát triển của nền báo chí và văn học Việt
Nam hiện đại.
Chúng ta biết rằng công cuộc Latinh hoá tiếng Việt bắt đầu từ thế kỷ XVI với
sự có mặt của các giáo sĩ phương Tây. Tuy nhiên trong giai đoạn đầu tiên, chữ quốc
ngữ không nhận được thiện cảm của cả giới trí thức lẫn bình dân ở nước ta vì nó
gắn với sự xuất hiện của “người Tây” và là nguyên nhân làm mất dần vai trò độc
tôn hàng nghìn năm của Hán học. Mặc dù vậy, thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, cùng
với phong trào canh tân văn hoá, với sự xuất hiện của máy in (1861) và công nghệ
sản xuất giấy, chữ quốc ngữ mới thực sự có một vai trò quan trọng và trở thành ph-
ương tiện của nền báo chí và văn học mới. Đến lượt nó, chính báo chí và nền văn
học hiện đại cùng với nhà in, trường học…đã tác động trở lai khiến cho chữ quốc
ngữ phát triển ngày càng mạnh mẽ. Theo tác giả Trần Hoà Bình, các trí thức Việt
Nam tiến bộ ngay từ cuối thế kỷ XIX đã nhìn nhận chữ quốc ngũ như một công cụ
vô song của công cuộc đổi mới văn hoá, trớc một bối cảnh rộng lớn của sự giao lưu
giữa phương Đông và phương Tây.
Với sự nhạy bén và với tinh thần canh tân xứ sở, các nhà trí thức nước ta khi
đó đã nhanh chóng nhận thấy vai trò của chữ quốc ngữ. Trong cuộc tranh luận về
quốc học ( từ năm 1924 đên 1939), tuy còn nhiều bất đồng ở một số vấn đề nhưng
riêng chữ quốc ngữ, hầu hết các ý kiến đều nhận thấy các ưu thế vợt trội của nó so

sau đó. TS Trần Thị Trâm cho răng thời điểm đó đến năm 1934 khi Nam Phong –
tờ báo lớn nhất do Phạm Quỳnh làm chủ bút bị đình bản, “đã có tới 186 tờ báo
tiếng Việt đã được xuất bản trên toàn quốc.”
Trước khi có các nhà xuất bản, báo chí là phương tiện duy nhất để truyền báo
6
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
văn học. Sự xuất hiện của các nhà xuất bản như Tân dân, Hàn thuyên, Minh Đức,
Châu Phương, Nam Kỳ, công nghệ sản xuất giấy, sự phất triển của mạng lưới bưu
điện và các hiệu sách…càng tạo ra những tác động tích cực đến sự phát triển của cả
văn học và báo chí. Sự xuất hiện của báo chí đã tạo ra một lớp người trước đó chưa
từng có là các nhà báo. Hầu hết các nhà văn như Xuân Diệu, Nhất Linh, Khái Hng,
Nguyễn Tuân, Vũ Bằng, Trần Huyền Trân, Nguyễn Bính, Ngô Tất Tố, Vũ Trọng
Phụng, Tam Lang…đều bắt đầu sự nghiệp của mình bằng nghề báo. Tuy nhiên ở
thời kỳ đầu, nhìn chung không có sự phân biệt rõ rệt giữa nhà văn và nhà báo.
Mối quan hệ đặc biệt giữa nhà văn và nhà báo, giữa văn học và báo chí hiện
đại nước ta ngay từ khi ra đời là nguyên nhân tạo ra tình trạng giao thoa, thâm nhập
mạnh mẽ trên nhiều phương diện, nhất là trong ngôn ngữ và các thủ pháp biểu hiện
giữa ký văn học và ký báo chí.
2. Văn học và Báo chí - hai hướng nhìn
2.1. Văn học
Với tư cách là nghệ thuật ngôn từ, văn học có nhiệm vụ nhận thức về con
người trong toàn bộ sự sinh động và toàn vẹn của nó với những mối quan hệ
phôong phú của đời sống. Văn học có nhiệm vụ tái tạo những tính cách điển hình
tiêu biểu cho các tầng lớp người trong xã hội. Trong tương quan so sánh với báo
chí, văn học có đặc trưng cơ bản là tính hình tượng. Những hình tượng nghệ thuật
trong tác phẩm văn học vừa thể hiện chân thực cuộc sống, vừa biểu hiện quan niệm
thẩm mỹ của tác giả. Tác phẩm văn học là một chỉnh thể nghệ thuật. Thông tin
trong tác phẩm văn học là thông tin thẩm mỹ. Nó tác động vào tình cảm của công
chúng thông qua những cảm nhận trực quan sinh động để từ đó dẫn dắt đến nhận
thức lý tính.

Chính đặc điểm này đẫ chi phối một cách toàn diện, kể từ dung lượng, ngôn ngữ,
bút pháp cho đến cách thức tổ chức tác phẩm và hàng loạt yếu tố khác của các thể
loại báo chí. Báo chí nhằm thoả mãn nhu cầu được cung cấp thông tin để có sự hiểu
biết về những sự thật nóng hổi, sinh động, từ đó tạo cơ sở cho nhận thức, tư duy và
8
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
hành động. thông tin báo chí vừa cố gắng đảm bảo một thái độ khách quan, đồng
thời lại không che giấu thái độ thẩm định của nhà báo trên cơ sở một quan điểm
chính trị nhất định. Điều đó cho thấy mặc dù có nhiều điểm tương đồng nhưng báo
chí và văn học là những hình thái tư duy có phương pháp không giống nhau trong
việc tiếp cận và phản ánh đời sống.
2.3. Những mối tương quan giữa văn học và báo chí
Khác với báo chí, văn học mang bản chất nghệ thuật. Mặc dù trong một số
trường hợp, có những tác phẩm báo chí nhưng xét về bản chất, hiện thực được phản
ánh trong tác phẩm văn học là hiện thực thẩm mỹ, gắn liền với thế giới quan thẩm
mỹ của nhà văn. Đặc điểm quan trọng này vẫn được thể hiện trong các tác phẩm
phản ánh về những con người và sự việc có thật trong đời sống như các tác phẩm
thuộc loại thể chính luận nghệ thuật và ký văn học.
Báo chí có nhiệm vụ thông tin thời sự về người thật việc thật nhằm tác động
vào nhận thức lý tính của công chúng. Chính điều đó đã chi phối toàn bộ những
khía cạnh có liên quan đến hoạt động báo chí nói chung. Hiện thực trong tác phẩm
báo chí phải là hiện thực tươi rói, nguyên vẹn, một hiện thực còn chưa bị “chưng
cất” theo quan niệm thẩm mỹ như trong tác phẩm văn học. Để phản ánh một thế
giới hiện thực chứa đầy thông tin, báo chí có một hệ thống thể loại khác biệt so với
hệ thống các thể loại văn hoá. Hiện nay, báo chí là một hoạt động thông tin đại
chúng nhất, năng động nhất với những tác động mạnh mẽ và trực tiếp vào sự phát
triển của xã hội.
Trên cơ sở so sánh với văn học và những hình thức phản ánh hiện thực khác,
có thể xác định những đặc điểm cơ bản về nội dung và hình thức của tác phẩm báo
chí phải đáp ứng được những yêu cầu là: thông tin về hiện thực phải đảm bảo tính

Cuba cho rằng: “Ngời làm báo viết chuyện sốt dẻo, sử dụng chất liệu sống động
diễn ra hàng ngày. Còn nhà viết tiểu thuyết ngắm nghía từ xa, qua một phối cảnh
cần thiết, như là một sự kiện đẫ đày đủ và hoàn thành.” Về khái niệm nhà văn và
nhà báo, ông khẳng định: “Riêng tôi nghĩ rằng không bao giờ phân biệt được hai
10