BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY BẢN SẮC VĂN HÓA TRUYỀN THỒNG CÁC
DÂN TỘC THIỂU SỐ Ở THỪA THIÊN HUẾ TRONG VÀ TRƯỚC BỐI
CẢNH TOÀN CẦU HOÁ HIỆN NAY
TRẦN TÂM ĐẠI HỌC KHOA HỌC HUẾ SDT: 0977350141
Tóm tắt
Thế giới đang chuyển mình mạnh mẽ từ thế kỷ XX sang thế kỷ XXI. Bước vào
thế kỷ mới, thiên nhiên kỷ mới cả thế giới đang phải đối mặt với nhiều thời cơ cũng
như thách thức, nổi lên trong đó là quá trình “toàn cầu hóa”
Hiện nay, toàn cầu hóa kinh tế là một xu hướng nổi trội và do đó đã trở thành môi
trường của các cuộc cạnh tranh gay gắt giữa các nước trên phạm vi toàn thế giới. Tuy
thế, giữa các nước và các bộ phận xã hội ở mỗi nước vẫn đang tồn tại sự khác biệt đáng
kể về nhận thức cũng như trong hành động trước toàn cầu hóa. Những nước và các
nhóm xã hội yếu thế thường bị thua thiệt do tác động từ những mặt trái của toàn cầu
hóa và luôn phản đối nó hoặc trong tâm thế thích ứng bị động. Trong khi đó, những
nước và những người có sức mạnh chi phối toàn cầu hóa lại coi nó là cơ hội mang lại sự
tiến bộ cho mình và ra sức tận dụng những mặt tích cực của nó. Cho dù vậy, toàn cầu
hóa vẫn đã và sẽ diễn ra, chi phối dưới hình thức này hay khác, với các mức độ khác
nhau đối với tất cả các lĩnh vực kinh tế và xã hội của hầu hết các nước, nếu nhìn về dài
hạn. Việt Nam trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đang chủ động hội nhập
với khu vực và thế giới. Là một địa bàn chiến lược của đất nước, Thừa thiến Huế là
trung tâm văn hoá lớn và đặc sắc của Việt Nam có nhiều tiềm năng khơi dậy và phát
triển. Trước bối cảnh chung đó, bên cạnh giải quyết các vấn đề cơ bản về kinh tế - xã
hội là nhiệm vụ trọng tâm, việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hoá truyền thống các
dân tộc trong khu vực là một nhiệm vụ quan trọng góp phần xây dựng nền văn hoá Việt
Nam đa dạng, thống nhất, tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, chuẩn bị những tiền đề, bản
lĩnh văn hoá vững vàng khi hội nhập để phát triển.
Toàn cầu hoá là một xu thế tất yếu của thế giới đương đại trong những thập kỷ
gần đây. Đó là hệ quả tất yếu của sự phát triển lực lượng sản xuất lôi kéo tất cả các
quốc gia dân tộc, các khu vực và các tổ chức quốc tế vào vòng xoáy của nó. Toàn cầu
hoá hiện nay không chỉ là toàn cầu hoá về kinh tế, mà còn là toàn cầu hoá về văn hoá xã
hội. Từng quốc gia, dân tộc cũng như toàn nhân loại không chỉ đang đứng trước những

truyền thống cách mạng của dân tộc, phát huy tinh thần yêu nước, ý chí tự lực tự
cường, xây dựng và bảo vệ tổ quốc” (2,tr.114).
Thuận Hóa - Phú Xuân - Thừa Thiên Huế là vùng đất có lịch sử lâu đời. Là thành
phố duy nhất trong nước vẫn còn giữ được dáng vẻ của một thành phố thời phong kiến
và nguyên vẹn kiến trúc của một nền quân chủ. Tuy diện tích của tỉnh là 5.053,990 km²,
dân số theo kết quả điều tra ngày 01/04/2009 là 1.087.579 người nhưng lại là một địa
bàn chiến lược rất quan trọng, có nhiều tiềm năng và lợi thế để phát triển kinh tế - xã
hội [ 8]
Các dân tộc thiểu số ở Thừa Thiến Huế có truyền thống đấu tranh cách mạng kiên
cường, có nền văn hoá cổ truyền độc đáo, phong phú và rất đa dạng. Nền văn hoá Việt
Nam là nền văn hoá đa dạng trong thống nhất, là vườn hoa muôn màu muôn sắc toả
ngát hương thơm thì văn hoá cổ truyền các dân tộc thiểu số ở Thừa Thiên Huế là một
trong những bộ phận cấu thành rất quan trọng để làm nổi bật nên diện mạo đó. Sau
ngày giải phóng (1975), Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều chủ trương, chính sách phát
triển kinh tế - xã hội và đảm bảo an ninh quốc phòng vùng Thùa Thiên Huế, thực hiện
chính sách đại đoàn kết dân tộc trong đại gia đình các dân tộc Việt Nam, trân trọng, bảo
tồn và phát huy các giá trị văn hoá truyền thống của đồng bào dân tộc Thừa Thiến Huế .
Sau gần 20 năm đổi mới, cùng với sự phát triển chung của đất nước, bộ mặt kinh
tế - xã hội Thừa Thiến Huế có nhiều thay đổi tích cực, đời sống văn hoá vật chất và tinh
thần của đồng bào dân tộc được cải thiện rõ nét. Bên cạnh những thành tựu cơ bản đó,
hiện nay nhiều vấn đề về kinh tế, văn hoá xã hội ở Thừa Thiên Huế còn cần phải tiếp
tục được giải quyết trong thời gian sắp đến, trong đó đáng chú ý là trên lĩnh vực văn
2
hoá. Câu hỏi đặt ra là trong quá trình hội nhập và toàn cầu hoá, làm thế nào để bảo tồn
và phát huy các giá trị văn hóa các dân tộc Thừa Thiên Huế?
Thừa Thiên Huế là địa bàn cư trú của các dân tộc nằm ven dãy Trường Sơn có
10.884 hộ với 48.193 khẩu đồng bào dân tộc thiểu số TTS (chiếm 4% dân số toàn tỉnh),
gồm các dân tộc Tà Ôi, Bru -Vân Kiều, Pa Hy, Cơ Tu,(KaTu) PaKoh ngoài ra còn có
bộ phận nhỏ các dân tộc khác. “Cuộc sống lâu nay của đồng bào dân tộc thiểu số rất
khó khăn, vất vả, mức thu nhập không đáng kể, trình độ dân trí thấp do phụ thuộc vào

của dân tộc trên phần mái hồi tiếp giáp với đầu nóc) - đây là đặc điểm để phân biệt ngôi
nhà của người Tà Ôi với các dân tộc khác cùng ngữ hệ ở vùng này, một số vật dụng
hàng ngày, các công cụ sản xuất và các nhạc cụ dành cho lễ hội như Cồng chiêng, múa
Chúng tôi lấy theo ý bài báo “Đời sống bà con dân tộc thiểu số, miền núi Thừa Thiên Huế :Thay da đổi thịt” của
tác giả “Quốc Việt “đăng trên báo tin tức, thứ 4 ngày 5/1/ 2011.
3
Cha Chấp hoang dã, say mê, đạo cụ múa thuộc nhạc cụ có trống, đồng la, chiêng, tù và
sừng trâu, kèn sừng trâu, khèn bè, cồng, sáo, đàn Ta lư, sáo tre. Đạo cụ, dụng cụ sinh
hoạt, vũ khí gồm rựa, gùi, ống đựng rượu, ống nứa uống rượu, giáo, khiên, gậy chọc lỗ
trỉa lúa.
Đặc biệt, bộ phận lớn nhất trong nền văn hoá cổ truyền của các dân tộc ở Thừa
Thiên Huế là các hình thức và hoạt động văn hoá phi vật thể. Đây là bộ phận có vai trò
rất quan trọng, vừa là chỗ dựa tinh thần, vừa là tác nhân làm cân bằng đời sống xã hội
và con người. Nền văn hoá cổ truyền của các dân tộc ở Thừa Thiến Huế nhìn chung đa
số tồn tại dưới dạng văn hoá dân gian. Đặc biệt tại Thư viện huyện A Lưới còn có ấn
phẩm Truyện cổ Pacô của tác giả Trần Nguyễn Khánh Phong và Ta Dưr Tư, sách ở
dạng sưu tầm, biện soạn, giới thiệu 19 truyện cổ Pacô gồm: Nguồn gốc dân tộc Pacô,
Klang Niếtka, Kuplụu - Ârpụ Ârpụut, Kân Tưi Akọ Kụt, Sự tích các loài rắn ở núi Ki
Kaal, Ku mǒǒr Aong Aên, Avỗ Ân yểu Ặt Maanh, A chẹe Klek Kkleẽu, La lâu - Âr ai,
Ku mǒǒr Ta Ngực, Ky Nhiêr, La lâu Tu dê, Nha kả chau, Nha Koonh Koon, Nha xiěm
xai (1), Nha xiěm xai (2), Nha xiěm xai (3), A dŏŏn, Piêr Choonh, ghép chung truyện
cổ Pacô vào chung với dân tộc TàOi [10 ]
Trong kho tàng văn nghệ dân gian cũng rất phong phú và đa dạng thể hiện qua
số lượng nhạc cụ rất, làn điệu ca hát, truyện kể…Âm nhạc là một bộ phận thiết yếu
trong đời sống văn hoá của các dân tộc thiểu số ở Thừa Thiên Huế ( đặc biệt một số dân
tộc như TàOi, Bru-VânKiều…). Ngoài chức năng giải trí gắn bó với những sinh hoạt
hằng ngày như khi lên nương rẫy, trai gái tìm hiểu, giao duyên trong các buổi nông
nhàn thì trong các cuộc tế lễ Thần linh, tang ma, đám cưới dù lớn hay nhỏ, dù trong
phạm vi gia đình hay làng bản, đều không thể thiếu âm nhạc. Nói một cách khác, âm
nhạc được bộc lộ đầy đủ trong các lễ hội truyền thống của cộng đồng tộc người, âm

các dân tộc ở Thừa Thiên Huế đang bị tấn công và có những nét văn hoá bị mai một đi
từng ngày, hoặc được chú ý giữ gìn nhưng lại mang hơi hướng “hiện đại hoá”.
Có thể nhận thấy rất rõ một giai đoạn trước đây, chúng ta đã không cho đồng bào
tổ chức các lễ hội, hoạt động văn hoá với lý do mê tín dị đoan, lãng phí tốn kém. Đời
sống tâm linh của đồng bào có một khoảng trống. Khoảng trống đó lập tức được lấp đầy
bằng đạo Tin lành, chỗ dựa tâm linh mới của đồng bào, bởi vì “Đảng đi xa, đức cha sẽ
đến”.Mặc dù tôn giáo không làm phức tạp cho đồng bào các dân tộc thiểu sổ ở Thừa
Thiên Huế nhưng tôn giáo vẫn đóng một vài trò quan trong trong đời sống tâm linh
hàng ngày của các đồng bào dân tộc : Theo thống kê của trang điện tử ủy ban dân tộc
Thừa Thiên Huế ngày 7/5/2009 thì tại 2 huyện A Lưới, Nam Ðông theo đạo Thiên chúa
giáo và Phật giáo với tổng số 14.607 tín đồ /3.168 hộ. Trong đó: Tín đồ Phật giáo có
9.179 người, 1.952 hộ; tín đồ Công giáo có 5.366 người, 1.216 hộ; tín đồ Tin lành có 62
người, 13 hộ.[11]
Các giá trị văn hoá truyền thống là đặc trưng sắc thái của nền văn hoá dân tộc.
Nó không bất biến đứng yên mà trái lại luôn năng động tiến triển, đổi mới liên tục. Văn
hoá truyền thống ở các dân tộc thiểu số ở Thừa Thiên Huế cũng vậy, trong quá trình
phát triển cũng cần phải loại bỏ dần những tập tục lạc hậu lỗi thời, cũng như cần tiếp
tục chọn lọc cái mới, giữ gìn cái truyền thống còn ý nghĩa và tác dụng tích cực để bổ
sung và làm phong phú thêm. Trong nguyên lý phát triển của chủ nghĩa Mác, đó chính
là nguyên tắc kế thừa cần được quán triệt. Tuy nhiên, có lúc có nơi, ở cấp cơ sở, mang
danh hiệu “hiện đại hoá” mà thực chất là phương Tây hoá những gì thuộc về nghệ
thuật truyền thống. Văn hoá dân gian truyền thống dần mai một. Người già nắm giữ vốn
văn hoá này lần lượt ra đi, lớp trẻ không được truyền dạy nên không thiết tha gì với văn
hoá của ông bà.
Tất nhiên, cũng có những nguyên nhân chủ quan và khách quan để nền văn hoá
truyền thống các thiểu số ở Thừa Thiên Huế không tồn tại toàn vẹn như quá khứ.
Chúng ta phải chấp nhận thực tế khách quan như lợp mái tôn thay mái tranh, cột bê
tông thay cột gỗ vì lấy đâu ra gỗ to và tranh dày làm nhà khi rừng ngày càng thu hẹp và
cạn kiệt. Các lễ hội không thể kéo dài ngày như ngày xưa mà phải nhanh, ngắn và nhỏ
hơn trước. Hoặc thay vì độc canh thì chuyển đa dạng hoá sản xuất, phải ứng dụng kỹ

thời cho khôi phục và tổ chức lại các lễ hội bảo tồn các nhạc cụ còn có ý nghĩa tâm linh
và giáo dục đối với đời sống văn hoá cộng đồng, thường xuyên tổ chức các lễ hội giao
lưu văn hoá như tuần lễ văn hoá, liên hoan văn hoá ở các địa phương và khu vực.
Thứ ba: Giữ gìn và phát huy các giá trị văn hoá truyền thống các dân tộc không
chỉ là công việc của các cấp chính quyền Thừa Thiên Huế mà còn là sự đồng thuận của
các dân tộc theo quan điểm “ý Đảng, lòng dân”. Đầu tiên là phải giáo dục cho đồng bào
các dân tộc hiểu được tầm quan trọng của các giá trị văn hoá, nhất là với lớp người trẻ,
bởi đây sẽ là lực lượng kế cận quyết định sự tồn vong bản sắc văn hoá dân tộc. Đồng
thời phải có chính sách khen thưởng đãi ngộ xứng đáng với những người tham gia vào
quá trình bảo tồn và phát huy các giá trị như văn nghệ sĩ, các nghệ nhân, các nhà nghiên
cứu văn hoá, văn nghệ gắn bó với mảnh đất và con người Thừa Thiên Huế . Trên cơ sở
đó tiếp thu những cái mới, cái tiến bộ của văn hoá bên ngoài, giữ gìn những thuần
6
phong mỹ tục của đồng bào các dân tộc, loại bỏ dần các hủ tục, tập quán lỗi thời, lạc
hậu.
Thứ tư: Thực hiện chính sách tôn giáo, đất đai, dân tộc hợp lý. Ví dụ như với đạo
Tin lành ở Thừa Thiên Huế thì đẩy nhanh quá trình bình thường hoá, các buôn phải
đăng ký với chính quyền để sinh hoạt tôn giáo Đồng thời tập trung giải quyết vấn đề
đất đai, dân tộc, sẽ giải quyết tận gốc những vấn đề bất ổn về kinh tế xã hội trong thời
gian qua. Đồng thời, để gần dân, sát dân hơn, yêu cầu những người làm công tác văn
hoá cần nắm bắt được tâm tư, nguyện vọng hưởng thụ văn hoá chính đáng của đồng
bào, và làm tốt công tác tham mưu cho chính quyền về các vấn đề văn hoá xã hội kịp
thời. Đồng thời Nhà nước cần có chính sách ưu đãi, trợ cấp để cán bộ văn hoá yên tâm
công tác. Đối với công tác với từng buôn, cần phát huy vai trò của Già làng, trưởng bản
và các nghệ nhân trong công tác tuyên truyền, vận động giáo dục, thuyết phục bà con
buôn làng noi theo trong công tác xoá đói, giảm nghèo, thực hiện chủ trương của Đảng,
chính sách và pháp luật của Nhà nước. Đây là những người có uy tín cao trong cộng
đồng, là hạt nhân của khối đại đoàn kết ở cơ sở, và chính họ sẽ là những người đào tạo
và giúp lớp trẻ nhận thức đầy đủ về ý nghĩa và giá trị của các di sản văn hoá truyền
thống.

”[7]
Đứng trước thực trạng trên cơ quan chức năng, cá nhân, sinh viên- thanh niên
dân tộc thiểu số và cộng đồng cần có trách nhiệm cao hơn về bảo tồn gìn giữ nét hay
đẹp của văn hóa dân tộc. Hơn nữa Đảng và Nhà nước ta cần có những chính sách phù
hợp, thiết thực, hiệu quả theo từng vùng miền, dân tộc về khuyên khích phát huy, bảo
tồn, quảng bá và phát triển văn hóa, di sản dân tộc nước nhà ngày càng sâu rộng, đồng
bộ trong cộng đồng từng dân tộc và thống nhất trong đa dạng, phong phú mà không làm
mất nét riêng, đặc trưng của từng dân tộc. Nhất là giáo dục tình yêu về nguồn cội,
truyền thống văn hóa, lịch sử hào hùng của từng cộng đồng dân tộc trong tầng lớp giới
trẻ, đối tượng, học sinh - sinh viên, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số. Đặc biệt cần có
những chủ trương, chính sách, giải pháp kịp thời, phù hợp về xây dựng, tôn tạo, bảo vệ
và phát huy những giá trị di sản, văn hóa của các dân tộc thiểu số nhất là những di sản,
văn hóa vật thể và phi vật thể đang dần bị lãng quên mai một.
Bởi lẻ thế văn hóa dân tộc, nhất là các di sản của đất nước Việt Nam nói chung
không chỉ là động lực cho kinh tế phát triển đồng bộ, toàn diện, văn hóa các dân tộc
thiểu số nói riêng, văn hóa Việt Nam nói chung còn là chiếc cầu nối, là dây chuyền
vàng mang giá trị lịch sử được lưu truyền vun đắp qua ngàn năm lịch sử. Đó là tài sản,
là thành quả vô giá, là bài học, là những gì chân, thiện, mỹ mà cha ông ta đã để lại cho
dân tộc, cho mọi thế hệ hôm nay và mai sau.
“2”Chúng tôi lấy theo ý bài báo “Chung tay giữ gìn văn hóa dân tộc” của tác giả “Pơloong Plênh (Dân tộc C'tu -
huyện Tây Giang - Tỉnh Quảng Nam) “đăng trên trang web điển tử Cuộc sống việt , thứ 7 ngày 9/4/ 2011
8
TÀI LIỆU THAM KHẢO
………………………….
1.Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Hội nghị lần thứ năm BCH TW khoá VIII,
Nhà Xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1998.
2.Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX,
Nhà Xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2001
3.Trương Minh Dục, Giữ gìn và phát huy giá trị văn hoá Tây Nguyên trong quá
trình xây dựng đời sống văn hoá tinh thần ở vùng đồng bào các dân tộc thiểu số, Tạp