Một số vấn đề về rủi ro
v quản lý Rủi ro dự án

TS. bùi ngọc toàn
Bộ môn Dự án v quản lý dự án
Khoa Công trình - Trờng Đại học GTVT

Tóm tắt: Hiện nay có một số quan điểm không hon ton giống nhau về rủi ro. Theo [1,
tr.12] thì rủi ro l có thể có khía cạnh tích cực, đó l rủi ro đầu cơ (may mắn thì có lãi, không
may mắn thì lỗ). Nhng theo nghĩa hiểu thông thờng trong tiếng Việt thì rủi ro đợc hiểu l
"điều không lnh, không tốt bất ngờ xảy đến" [2, tr.836-837]. Theo nghĩa hiểu ny thì rủi ro có 2
yếu tố, đó l bất ngờ (bất ngờ xảy đến), v đáng quan tâm hơn l nó chỉ mang mầu sắc tiêu cực
(điều không lnh, không tốt). Hai quan điểm trên không mâu thuẫn. Có thể nói quan điểm thứ
nhất rộng hơn, bao quát hơn quan điểm thứ hai.
Bi báo xin đề cập đến rủi ro v quản lý rủi ro dự án theo cách hiểu thứ hai của từ rủi ro.
Summary: Presently there are several disimilar viewpoints on risks. According to
[1, p. 12] risks can be positive, which are speculative risks. But, according to common sense in
Vietnamese, a risk is understood "a not good, not happy thing suddenly happenes" [2, p.836-
837]. It means risks have two aspects. First, it is sudden (suddenly happens), and second, risks
have only negative sense (a not good, not happy thing). The two viewpoints are not
contradictary. It can be said that the first viewpoint is broader, more general than the second
one.
This article is concerned with project risks and project risk management from the second
viewpoint, unpleasant, unexpected occurring.

A. nội dung
i. Một số khái niệm cơ bản
1.1. Rủi ro và bất định trong quản lý
dự án
Quá trình ra quyết định trong quản lý dự án

lờng, lợng hoá đợc.
Rủi ro liên quan đến những kết cục thiệt
hại và mất mát. Về mặt toán học có thể xem
rủi ro là một hàm số của mức độ thiệt hại với
biến số là sự không chắc chắn. Đây là một
hàm số thuận biến, nghĩa là độ không chắc
chắn càng cao thì rủi ro càng lớn, thể hiện ở
mức thiệt hại càng cao.
Bản chất của rủi ro, bất định trong thực
hiện dự án liên quan trớc hết tới khả năng bị
thiệt hại về tài chính do hậu quả của tính dự
báo, tính xác suất của các dòng tiền và do
phải thực hiện các yếu tố mang tính xác suất
của dự án. Ngoài ra, rủi ro và bất định cũng
liên quan tới sự đa dạng của các thành viên
dự án, các loại nguồn lực dùng trong dự án và
các loại hoàn cảnh, tình huống đa dạng bên
trong, cũng nh bên ngoài dự án.
Mối liên hệ giữa bất định, rủi ro và thiệt
hại có thể đợc biểu diễn trong hình 1.
1.2. Quản lý rủi ro dự án
Quản lý dự án không chỉ là xác nhận sự
hiện diện của bất định, của rủi ro, không chỉ là
phân tích chúng cùng các mất mát, thiệt hại.
Rủi ro của dự án có thể và cần thiết phải đợc
quản lý. Quản lý rủi ro dự án là tổng hợp các
phơng pháp phân tích và vô hiệu hoá các
yếu tố rủi ro đợc thực hiện trong hệ thống lập
kế hoạch, giám sát và điều chỉnh dự án. Quản
lý rủi ro là một chức năng/phân hệ trong quản

phải là phản ứng thụ
động. Nh vậy, một
chơng trình quản lý
rủi ro hiệu quả không
những làm giảm bớt
xác suất xuất hiện rủi
ro mà còn làm giảm
mức độ ảnh hởng của chúng đến việc thực
hiện các mục tiêu của dự án. Các phơng
pháp quản lý rủi ro dự án đợc thể hiện trong
bảng 2.
Bất định
sự không đầy
đủ và không
chính xác của
thôn
Rủi ro
khả năng, xác
suất thiệt hại,
mất mát liên
quan đến bất
định
Thiệt hại
thiệt h
ạ
i, mất mát do xuất hiện
sự kiện rủi ro trong điều kiện
bất định, ví dụ mất thời gian
làm việc của công nhân,
thiếu hụt thu nhập, gia tăng

trờng pháp lý, môi trờng
kinh tế - xã hội; thành lập hệ
thống dự trữ trong dự án
- Nhận dạng các yếu
tố rủi ro và bất định
ý
tởng
dự án
- Xác định mức độ quan
trọng của các yếu tố rủi ro
và bất định bằng các
phơng pháp chuyên gia
Các phơng pháp phân chia
rủi ro: phân chia rủi ro theo
thời gian, phân chia rủi ro
giữa các thành viên dự án
Các phơng pháp khoanh
vùng rủi ro áp dụng cho các
dự án có độ rủi ro cao trong
hệ thống nhiều dự án: thành
lập bộ phận chuyên thực
hiện các dự án rủi ro cao
Hệ thống
các phơng
pháp quản
lý rủi ro
dự án
Các phơng pháp thoát khỏi
rủi ro bao gồm từ chối các
dự án rủi ro cao, từ chối đối

- Kểm tra độ vững chắc
Luận
chứng
tiền
dự án
- Phơng pháp xác
định điểm hoà vốn
- Phơng pháp phân
tích các kịch bản
- Phơng pháp mô
phỏng Monte - Carlo
- Chỉnh sửa cây quyết định
- Phân chia rủi ro
- Xác định cơ cấu và
khối lợng của hệ thống
dự trữ cho các chi phí
không lờng trớc
Thiết
kế sơ
bộ
- Tính toán rủi ro tài
chính của dự án:
+ Rủi ro thuế
+ Rủi ro thanh toán
+ Rủi ro xây dựng dở dang
Lập
dự
toán
và
ngân

Giai
đoạn
thực
hiện
dự án
- Kiểm soát sử dụng
dự trữ cho các chi phí
không lờng trớc
Xây
dựng
- Chỉnh sửa ngân
sách
Nghiệm
thu,
bàn
giao
- Phân tích, sử dụng
dự trữ cho các chi phí
không lờng trớc

Phân
tích
hiệu
quả
dự án
Kết
thúc
dự án
- Phân tích các bất
định và rủi ro thực tế

đền bù thiệt hại do nó gây ra. Để nghiên cứu
về vấn đề này ngời ta đã đa ra lý luận về
mức rủi ro có thể chấp nhận đợc.
Cơ sở của lý luận về mức độ rủi ro có thể
chấp nhận đợc là quan niệm cho rằng không
thể triệt tiêu hoàn toàn các nguyên nhân có
thể dẫn đến các bớc phát triển không mong
muốn của dự án, và cuối cùng là dẫn đến sự
sai khác so với mục tiêu đã lựa chọn ban đầu
cho dự án. Quá trình thực hiện mục tiêu đã
chọn có thể đợc diễn ra trên cơ sở của các
quyết định mang tính thoả hiệp, nghĩa là chấp
nhận một mức độ rủi ro nhất định nào đó. Mức
độ này tơng ứng với một sự cân bằng nhất
định giữa một bên là lợi nhuận kỳ vọng và một
bên là nguy cơ thiệt hại, mất mát do rủi ro gây
nên, nó cần phải đợc dựa trên các phân tích
nghiêm túc và các phép tính chuyên môn.
Các phơng pháp quản lý rủi ro dự án cho
phép không chỉ nhận dạng và sắp xếp các yếu
tố rủi ro mà còn cho phép mô hình hoá quá
trình thực hiện dự án (từ góc độ quản lý rủi ro),
đánh giá xác suất xuất hiện các tình huống
không thuận lợi, lựa chọn phơng pháp tối thiểu
hoá nó hoặc biện pháp đền bù thiệt hại do rủi
ro gây nên, theo dõi các tham số của dự án
trong quá trình thực hiện và cuối cùng điều
chỉnh các thay đổi theo hớng cần thiết.
Mục tiêu của quản lý rủi ro dự án là
không chỉ đào sâu phân tích dự án mà còn là

bất định của tình huống. Có những yếu tố có
thể nhận thấy trớc, nhng cũng có những
yếu tố không thể dự đoán trớc đợc. Mối liên

- Các phơng pháp kết hợp.
hệ giữa rủi ro và bất định, thiệt hại có thể làm
rõ hơn nh hình 2.
Ngoài ra
ng
ời ta còn
sử dụng các
phơng pháp
phân chia xác
suất phức tạp
(phơng pháp
cây quyết định), các phơng pháp phân tích
độ nhạy, phân tích điểm hoà vốn, phân tích
các kịch bản
Tính bất đ
ị
nh tron
g
th
ự
c
hiện do các yếu tố rủi ro
Thiệt
hại,
mất
mát

còn xác định đợc những giá trị biên (tối đa,
tối thiểu) của các thông số dự án có thể bị
thay đổi do rủi ro.
Kết quả phân tích rủi ro phải là một chơng
đặc biệt trong bản thuyết minh dự án. Trong
chơng này phải chỉ ra các loại rủi ro; cơ chế
hoạt động và mức độ ảnh hởng; các biện pháp
bảo vệ cho quyền lợi của các bên nếu xảy ra rủi
ro; các đánh giá rủi ro của các chuyên gia kể cả
các dữ liệu họ đã sử dụng; mô tả cơ cấu phân
chia rủi ro giữa các thành viên dự án theo hợp
đồng kèm theo mức đền bù cho các thiệt hại,
mức chi trả bảo hiểm các hớng dẫn cần thiết,
các điều kiện bảo hiểm
Phân tích rủi ro không chỉ bao gồm phân
tích định tính mà cả phân tích định lợng.
Phân tích định lợng là xác định xác
suất kết quả nhận đợc thấp hơn so với yêu
cầu/kế hoạch và mất mát, thiệt hại có thể xảy
ra. Phân tích định lợng là các phép tính cụ
thể đo lờng sự thay đổi hiệu quả dự án do
ảnh hởng của rủi ro.
Phân tích định lợng rủi ro dự án bao
gồm các phơng pháp sau:
Trong khuôn khổ một bài báo tác giả xin
phép không đề cập đến các phân tích định
tính cũng nh định lợng cụ thể.
- Các phơng pháp thống kê. Các
phơng pháp này yêu cầu khối lợng lớn các
dữ liệu, các theo dõi ban đầu.

năng cũng nh năng lực hơn cả trong việc tính
toán và kiểm soát loại rủi ro đang xét.
Trong trờng hợp thành viên dự án không
đủ khả năng tự thực thi dự án khi xuất hiện sự
kiện rủi ro nào đó thì cần phải tiến hành bảo
hiểm rủi ro. Bảo hiểm rủi ro về bản chất là
trao rủi ro cho hãng bảo hiểm chịu trách
nhiệm với một lợng chi phí nhất định đợc
thống nhất trong hợp đồng bảo hiểm.
Phơng pháp phân chia rủi ro thông
thờng đợc áp dụng cho các thành viên mà
hoạt động của họ ít liên quan trực tiếp với nhau.
Việc phân chia rủi ro dự án cần đợc thực
hiện trong khi lập kế hoạch tài chính của dự
án và khi ký kết các hợp đồng. Cần phải hiểu
rằng, việc tăng giảm rủi ro cho các thành viên
dự án phải kéo theo sự thay đổi trong phân
chia thu nhập từ dự án. Vì vậy trong đàm phán
cần phải làm rõ các vấn đề: (1) xác định khả
năng của các thành viên dự án về ngăn ngừa
và giảm thiểu hậu quả của các sự kiện rủi ro;
(2) xác định mức độ rủi ro mỗi thành viên dự
án phải chịu; (3) bàn bạc, nhất trí về mức đền
bù rủi ro; (4) tuân thủ nguyên tắc bình đẳng
trong mối quan hệ rủi ro và thu nhập giữa các
thành viên dự án.
Ngời ta có thể bảo hiểm toàn bộ dự án
cũng nh bảo hiểm từng phần dự án nh nhà
cửa, vật kiến trúc, tính mạng con ngời, bảo
hiểm xe máy thiết bị, bảo hiểm tài sản nói

7 đến 12% do dự phòng.
Tài liệu tham khảo
[1]. TS. Ngô Thị Ngọc Huyền và các tác giả khác.
Rủi ro kinh doanh. NXB Thống kê, 2002.
[2]. Viện Ngôn ngữ học. Từ điển tiếng Việt. NXB Đà
Nẵng, 2003.
Dự phòng là xác lập mối quan hệ giữa
các rủi ro tiềm ẩn làm thay đổi giá thành dự án
và lợng dự phòng cần thiết để khắc phục hậu
quả trong quá trình thực hiện dự án.
[3]. GS. VS. I. I. Madur. Quản lý dự án. NXB
Ô - mê - ga, Mát - xcơ - va, 2004. Bản tiếng Nga.
[4]. Avraham Stub; Jonathan F.; Shlomo
Globerson. Quản lý dự án, kỹ thuật, công nghệ và
thực thi. Biên dịch: Th.S. Nguyễn Hữu Vơng.
Phơng tiện dự phòng có thể là tiền, thời
gian, nhân công, MMTB.
Dự phòng là chi phí thêm để khắc phục
rủi ro. Nhng đồng thời khắc phục rủi ro có
mục đích và có khả năng làm tăng lợi nhuận
cho dự án.
[5]. Gherd Dikhtelm. Quản lý dự án. NXB Biginex -
Pressa. Xankt Peteburg, 2003. Bản tiếng Nga.
[6]. Fil Beghiuli. Quản lý dự án. NXB Grand.
Mát - xcơ - va, 2002. Bản tiếng Nga