GIÔÙI THIEÄU VEÀ TAØI LIEÄU
Tài liệu bạn đang xem được download từ website WWW.AGRIVIET.COMWWW.MAUTHOIGIAN.ORG »Agriviet.com là website chuyên đề về nông nghiệp nơi liên kết mọi thành viên
hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, chúng tôi thường xuyên tổng hợp tài liệu về tất cả
các lĩnh vực có liên quan đến nông nghiệp để chia sẽ cùng tất cả mọi người. Nếu tài liệu
bạn cần không tìm thấy trong website xin vui lòng gửi yêu cầu về ban biên tập website để
chúng tôi cố gắng bổ sung trong thời gian sớm nhất.
»Chúng tôi xin chân thành cám ơn các bạn thành viên đã g
ửi tài liệu về cho chúng tôi.
Thay lời cám ơn đến tác giả bằng cách chia sẽ lại những tài liệu mà bạn đang có cùng
mọi người. Bạn có thể trực tiếp gửi tài liệu của bạn lên website hoặc gửi về cho chúng tôi
theo địa chỉ email
Lưu ý:
Mọi tài liệu, hình ảnh bạn download từ website đều thuộc bản quyền của tác giả,
do đó chúng tôi không chịu trách nhiệm về bất kỳ khía cạnh nào có liên quan đến nội
Phong lan ở nước ta rất phong phú và đa dạng, có nhiều giống khác nhau như:
Cattleya, Phalaenopsis, Oncidium, Mokara, Vanda, Dendrobium… chúng đều cho hoa
rất đẹp và mang nhiều màu sắc khác nhau. Nó có thể dùng để trang trí, trưng bày, làm
đẹp, dùng trong các buổi lễ… hay người ta có thể bán hoa cắt cành-kinh doanh. Trong
số đó có lẽ Dendrobium là giống đặc sắc nhất từ màu sắc, dạng hoa cho đến giống loài.
Mặc khác, Dendrobium cũng rất dễ trồng, rất siêng hoa và lâu tàn. Do đó nó rất được
ưa chuộng và được trồng phổ biến nhất nước ta hiện nay nhằm phục vụ cho nhu cầu
cuộc sống.
Các nhà trồng lan không ngừng tìm kiếm các giống lan mới để thõa mãn sự
hiếu kì của mình hoặc có thể đem bán. Có hai cách để có được giống lan mới. Một là,
sưu tập những giống lan hoang dại trong rừng đem về thuần hóa, tạo các điều kiện
nhân tạo giống tự nhiên để cây lan có thể ra hóa. Phương pháp này gặp nhiều rủi ro do
điều kiện môi trường không thuận lợi cho cây lan phát triển. Hai là, tạo ra những giống
lan lai mới, cây lan lai sẽ mang những đặc tính tốt vựơt trội của cả bố mẹ, có thể thỏa
mãn được nhu cầu của người thưởng thức lan. Tuy nhiên khi hai cây lan lai với nhau
đạt kết quả và tạo trái cần phải kết hợp với phương pháp gieo hạt trong ống nghiệm để
hạt lan có thể nẩy mầm dễ dàng. Có như vậy mới có thể kiểm tra kết quả của việc lai
hai cây lan.
Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn, trong phạm vi đề tài này chúng tôi tiến hành
nghiên cứu:
Nhân giống lan Dendrobium bằng phương pháp gieo hạt in-vitro.
SVTH: Nguyễn Vũ thò Hoàng Uyên Trang 1
Khoá luận tốt nghiệp - 2005 Tổng quan tài liệu
SVTH: Nguyễn Vũ thò Hoàng Uyên Trang 2
PHẦN II: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
I. Giới thiệu họ lan:
1.1 Đặc điểm chung:
Các họ lan được đánh giá là một trong những loài hoa cao cấp trong vương quốc
lên nhau, chia đốt đều đặn, có khi thoái hóa thành vẩy hay phình lên,
mọng nước, hình dạng rất khác nhau [11].
Căn hành (thân-rễ): chỉ gặp ở lan đa thân. Căn hành là nơi cấu tạo các
cơ quan dinh dưỡng mới, trên căn hành có nhiều mắt sống, chết hoặc
Khoá luận tốt nghiệp - 2005 Tổng quan tài liệu
SVTH: Nguyễn Vũ thò Hoàng Uyên Trang 3
hưu niên. Mắt lá nơi hình thành cũng mang rất nhiều rễ để nuôi sống
cây lan [11].
Rễ: ở lan đa thân, rễ thường được hình thành từ căn hành. các loài đơn
thân thì rễ mọc thẳng từ thân và thường xen kẽ với lá. Rễ trên không của
các loài lan phụ sinh có một trục chính bao quanh bởi mô không chặt,
giống bọt biển bao quanh gọi là mạc. Mạc có thể hấp thụ hơi nước của
không khí, cũng như tích trữ nước mưa và sương đọng [11].
1.2.2 Cơ quan sinh sản:
Hoa: tập hợp thành cụm hoa chùm hay bông. Hoa lưỡng tính, đối xứng
hai bên. Bao hoa dạng cánh, rời nhau, xếp thành 2 vòng: 3 mảnh vòng
ngoài (đài hoa) và 2 mảnh vòng trong (cánh hoa) bé hơn mảnh thứ 3 ở
vòng trong. Mảnh này có hình dạng và màu sắc khác hẳn, gọi là cánh
môi [13].
Quả: khi khô, mở thành 3-6 mảnh. Hạt rất nhỏ và nhiều, thường không
có nội nhũ. Do nhẹ nên hạt dễ phát tán nhờ gió. nhiều loài, trong quả
có những lông hút nước dùng để bắn hạt đi. Phôi trong hạt phát triển yếu,
không phân hóa thành cơ quan. Hạt muốn nẩy mầm cần có nấm cộng
sinh [13].
1.3 Đặc điểm về phân loại.
Orchidaceae là một họ rất lớn thuộc lớp Đơn tử diệp, phân bố khắp nơi trên thế
giới [16].
Ở vùng ôn đới, ta gặp nhiều loài sống ở đất như đòa lan; một số loài hoại
sinh không diệp lục và sống nhờ vào chất mục nát trong đất; có loài ở
Úc Châu có thể sống ngầm dưới đất như nấm.
SVTH: Nguyễn Vũ thò Hoàng Uyên Trang 5
II. Giới thiệu về Dendrobium.
2.1 Nguồn gốc và sự phân bố:
Giống lan này được đặt tên vào năm 1799. Chữ Dendrobium có nguồn gốc của
chữ Hy Lạp. Dendro có nghóa là cây gỗ, cây lớn; bio là sống, vì tất cả các loài của
Dendrobium đều là phụ sinh sống bám trên cây gỗ [16].
Dendrobium rất phong phú về chủng loại, nay lớn thứ nhì của họ Lan với
khoảng 1.600 loài phân bố trên các vùng thuộc châu Á nhiệt đới, tập trung nhiều
nhất ở Đông Nam Á và Úc châu [16].
Điều kiện sinh thái của Dendrobium cũng rất đa dạng có nhiều loài chỉ mọc và
ra hoa ở vùng lạnh, có loài ở vùng nóng, có loài ở trung gian, và cũng có loài thích
nghi với bất cứ điều kiện khí hậu nào [11].
2.2 Vò trí phân loại:
Lan Dendrobium thuộc:
- Ngành : Angiospermatophyta
- Lớp : Liliopsida (Monocotyledones)
- Lớp phụ : Liliidae
- Bộ : Orchidales
- Họ : Orchidaceae
- Giống : Dendrobium sp. Hình 2.3: Tổng quan về lan Dendrobium.
Khoá luận tốt nghiệp - 2005 Tổng quan tài liệu
SVTH: Nguyễn Vũ thò Hoàng Uyên Trang 6
2.3 Đặc điểm về hình thái.
Dendrobium là loài đa thân với nhiều giả hành, các giả hành thường mang một
thân với nhiều lá mọc xen kẽ, trên thân có rất nhiều mắt ngủ. Căn hành với khoảng
cách giữa các mắt ngắn hơn Cattleya. Hoa có thể mọc từ thân thành từng chùm hay
từng hoa cô độc [11]. Hoa có màu trắng, vàng đến tím. Thường lá đài sau nằm một
duyên (Dendrobium revolutum)…
Ngoài ra còn có một số loài Dendrobium khác cũng thường được trồng:
- Kim điệp (Dendrobium chysotosum var delacuorii): Hoa vàng tươi, môi
vàng dưới trung tâm đậm.
Khoá luận tốt nghiệp - 2005 Tổng quan tài liệu
SVTH: Nguyễn Vũ thò Hoàng Uyên Trang 7
- Nhất điểm hồng (Dendrobium dracoins): Hoa trắng bóng như sáp với
môi sọc đỏ ở đáy.
- Thạch hộc (Dendrobium crumenatum): Hoa trắng, môi có bớt vàng, thơm
nhưng mau tàn, ít hoa nhưng nở rộ cùng lúc.
- Giả hạc (Dendrobium anosmum, Dendrobium superbum): Hoa màu
hường, có hai bớt đậm màu trắng hay tuyền. Rất thơm [16].
2.4 Các điều kiện cơ bản để nuôi trồng lan Dendrobium sp.:
2.4.1 Nhiệt độ.
Nhiệt độ tác động ở cây lan qua con đường quang tổng hợp, cường độ quang
hợp gia tăng theo nhiệt độ, thường nhiệt độ tăng 10% thì tốc độ quang hợp tăng lên
gấp đôi. Nhiệt độ còn ảnh hưởng đến sự ra hoa ở một số loài lan như lan Bạch câu
Dendrobium crumenatum đòi hỏi giảm nhiệt độ khoảng 5-6
0
C trong vài giây thì 9
ngày sau chúng sẽ nở hoa đồng loạt. 18,5
0
Dendrobium nobile chỉ tăng trưởng mà
không ra hoa nhưng chúng sẽ ra hoa khi nhiệt độ hạ xuống 13
0
C hay thấp hơn [16].
Căn cứ vào nhu cầu nhiệt độ, có thể tạm chia Dendrobium thành hai nhóm
chính:
- Nhóm ưa lạnh sinh trưởng và phát triển tốt ở nhiệt độ lý tưởng là 15
0
SVTH: Nguyễn Vũ thò Hoàng Uyên Trang 8
2.4.3 nh sáng.
nh sáng là điều kiện cần thiết cho sự sinh trưởng và phát triển của cây lan
thông qua quá trình quang hợp. Đây là yếu tố quyết đònh sự trổ hoa của lan [16].
Dendrobium là giống ưa sáng, có thể trồng trong điều kiện ánh sáng trực tiếp
hay khuếch tán. nh sáng hữu hiệu cho giống Dendrobium là 70%.
Nếu thừa ánh sáng, cây sẽ bò vàng lá, giả hành bò teo lại, cây xấu đi nhưng cây
sẽ thích nghi dần, vẫn ra hoa nhiều và đẹp. Nếu thiếu ánh sáng, cây sẽ bò thoái
hóa rõ rệt, cây èo uột và số lượng hoa sẽ ít đi [11].
2.4.4 Nhu cầu phân bón.
Dendrobium thân đứng đòi hỏi dinh dưỡng cao, chúng cần rất nhiều phân bón
và có thể dùng nhiều dạng phân bón khác nhau. Còn các loại Dendrobium thân
thòng hấp thu phân chậm nên phải dùng nồng độ thật loãng.
Các loại phân hữu cơ như: phân heo, bánh dầu khô, phân tôm cá, phân trâu bò
khô… có thể dùng rất tốt bằng cách pha loãng với nước rồi tưới, hoặc vò chặt từng
viên đặt trên bề mặt giá thể, rễ lan sẽ hấp thụ dần dần các dưỡng chất được phóng
thích qua quá trình tưới nước.
Các loại phân vô cơ được dùng thường có công thức 30-10-10 dùng 3 lần/tuần
với nồng độ 1 muỗng cà phê/4lít. Trong suốt mùa tăng trưởng, ta bón phân 10-20-
30 làm 2 lần/tuần để tạo một sức chòu đựng cho cây trước khi bước vào mùa nghỉ.
Trong mùa tăng trưởng nếu cây có nụ hoa, ta thay phân 30-10-10 bằng phân 10-20-
20 với chu kỳ bón như trên cho đến khi hoa tàn.
Trong mùa nghỉ hoàn toàn không bón phân cho Dendrobium, hay đúng hơn
giảm và không bón phân cho Dendrobium khi cây hoàn tất thời kì tăng trưởng hằng
năm của nó.
Không nên dùng các loại phân riêng rẽ, thường phân bón được dùng ở dạng hỗn
hợp và bổ sung thêm các chất phụ gia là các sinh tố và các nguyên tố vi lượng.
2.4.5 Sâu bệnh và các vấn đề khác.
Vì lan Dendrobium cần được bón nhiều loại phân hữu cơ khác nhau và môi
trường sơ dừa sẽ mục nát sau một thời gian ngắn được trồng. Đây là 2 nguyên nhân
có thể tách ra khỏi giả hành để trồng.
3.1.2 Nhân giống hữu tính.
a. Sự thụ phấn: Trong thiên nhiên sự thụ phấn ở lan do côn trùng thực
hiện. Cấu trúc của hoa lan là hoàn toàn để thích ứng cho sự thụ phấn
ấy.
Có hai phương pháp thụ phấn:
- Sự tự thụ phấn: Khi phấn hoa của bông hoa này được rơi vào
nuốm của chính hoa ấy. Điều này hiếm khi xảy ra trong tự
nhiên ở hoa lan vì cấu trúc của bộ phận sinh dục đực và cái ở
hoa lan.
- Sự thụ phấn chéo: Khi phấn hoa ở hoa này được để vào nuốm
của hoa khác của cùng cây hay cùng loài (thường xảy ra trong
thiên nhiên do côn trùng thực hiện), hoặc khác loài, khác giống
(thường do con người thực hiện).
b. Quả lan: Nếu sự thụ phấn có kết quả, thì có thể ngay trong ngày hay
sang ngày hôm sau, các phiến hoa xụ lại nhưng không rụng. Và để
trành sự thụ phấn khác do côn trùng người ta dùng bao nilong trùm
hoa lại, nhưng không buộc kín miệng vì hầm hơi sẽ làm hư trái.
Sau khi thụ phấn, bầu noãn từ từ trương phù to ra thành trái. Mỗi trái
có thể chứa hàng ngàn hay đến cả triệu hột. Khi tr từ màu xanh lục
chuyển sang màu vàng lục thì nên hái trái.
c. Gieo hạt:
Trong thiên nhiên muốn hạt lan nẩy mầm thì hạt lan phải được
nhiễm một loại nấm kí sinh. Người ta đã khám phá ra một số loài
nấm giúp nẩy mầm ở hạt lan, mỗi loài chỉ giúp nẩy mầm một số
giống lan mà thôi.
- Rhizoctonia repens giúp nảy mầm ở Cattleya, Laelia,
Angraecum, Cypripedium (Paphiopedilum).
Download»
Khoá luận tốt nghiệp - 2005 Tổng quan tài liệu
tính liên tục thuận lợi cho các thao tác, các giai đoạn trong
suốt quá trình nuôi cấy mô.
- Đảm bảo được vệ sinh (tính vô trùng) của sản phẩm cuối
cùng.
- Chuẩn bò môi trường đúng cách, chọn đúng môi trường cho
từng loại thực vật và từng giai đoạn nuôi cấy.
- Chọn và xử lý mô thích hợp trước khi cấy [7].
Download»
Khoá luận tốt nghiệp - 2005 Tổng quan tài liệu
SVTH: Nguyễn Vũ thò Hoàng Uyên Trang 12
c. Các thành phần cơ bản của môi trường nuôi cấy bao gồm: nước,
muối khoáng (đa lượng và vi lượng), nguồn cacbon, vitamin, chất
điều hòa sinh trưởng, agar (đối với môi trường rắn) [14].
- Nước: nước dùng trong môi trường nuôi cấy là nước cất, hoặc
nước khử ion, tốt nhất là nước cất hai lần từ các máy cất nước
hoàn toàn bằng thủy tinh.
- Đường: tạo nguồn cacbon giúp mô tổng hợp nên cacbohydrat
cho cây mà không phải do quanh hợp của mô cây tạo nên;
đường sử dụng phổ biến là saccarose (1-6%
w
/
v
), glucose (2%
w
/
v
).
- Các muối khoáng đa lượng: nuôi cấy mô thực vật đòi hỏi một
lượng nhất đònh các nguyên tố đa lượng như N, P, K, Ca, Mg,
chỉnh ổn đònh từ 22-25
0
C. ở mỗi tế bào thực vật khác nhau thì
nhiệt độ nuôi cấy cũng khác nhau [5].
- nh sáng: có ảnh hưởng đến quá trình phát sinh hình thái cây
nuôi cấy. Các yếu tố ảnh hưởng bao gồm: cường độ, chu kỳ,
thành phần quang phổ ánh sáng. Cường độ ánh sáng từ: 1000-
2500 lux được dùng phổ biến cho nuôi cấy nhiều loại mô [5].
- pH: là một yếu tố quan trọng. Sự ổn đònh pH môi trường là
yếu tố duy trì trao đổi các chất trong tế bào. Để điều chỉnh
Download»
Khoá luận tốt nghiệp - 2005 Tổng quan tài liệu
SVTH: Nguyễn Vũ thò Hoàng Uyên Trang 13
pH môi trường có thể dùng dung dòch 10% hoặc 1N NaOH
hoặc 1N HCl [14].
4.2 Kỹ thuật gieo hạt trong ống nghiệm.
a. Đặc điểm của hạt lan.
Không giống những loại hạt khác, hạt lan rất nhỏ, như hạt bụi và
không chứa nguồn dự trữ thức ăn. Trong tự nhiên, hạt có thể nẩy
mầm nhưng sẽ không phát triển nếu không có sự tác động của nấm
mycorrhizal [22]. Loại nấm này tiêu hóa các vật chất hữu cơ trên cây
chủ hoặc trong đất, chuyển hóa thành các đường đơn giản giúp hạt
lan nẩy mầm và giúp phôi phát triển [23]. Khi hạt lan đã nẩy mầm,
nó sẽ tạo ra một lượng lớn các tế bào không phân hóa được gọi là
protocorm. Nếu tất cả đều tốt, protocorm sẽ tiếp tục trong vài tuần,
vài tháng, thậm chí cả năm tùy loài, cho đến khi đủ lớn để tạo thân
và rễ. các loài lan đất, duy trì mối quan hệ cộng sinh này rất quan
trọng trong suốt giai đoạn đầu tiên của cây, vì protocorm nằm dưới
đất nên không thể tự tổng hợp thức ăn. các loài lan phụ sinh,
protocorm thường xanh, và vì thế nó có thể tự tổng hợp được một ít
SVTH: Nguyễn Vũ thò Hoàng Uyên Trang 14
Sau đấy quả lan sẽ được cắt gọt hai đầu, và dùng dao mổ xẻ dọc quả
lan (mổ hai đường đối diện nhau), tách làm hai quả lan, kế đến dùng
pince và dao mổ để giữ lấy tất cả các hạt có trong hai nửa quả lan,
bằng cách gõ nhẹ lên phần ngoài của vỏ quả. Nếu sự thụ tinh tốt, tất
cả các hạt sẽ có màu vàng và đều rơi xuống một đóa petri dùng để
hứng lấy hạt. Sau đó người ta sẽ dùng muỗng hoặc một dụng cụ inox
dùng để gieo hạt vào các bình chứa môi trường [8].
c. Kỹ thuật gieo hạt trong ống nghiệm: hạt sẽ nẩy mầm trong ống
nghiệm bằng thủy tinh hay bằng nhựa trên môi trường rắn có chứa
đường và các loại chất khoáng cần thiết để hạt nẩy mầm và phát
triển. Đối với lan có hai kiểu nẩy mầm cơ bản: nẩy mầm cần nấm
cộng sinh và nẩy mầm không cộng sinh.
- Trong kiểu nẩy mầm cộng sinh, hạt được gieo với một lượng
nhỏ nấm mycorrhizal thích hợp. Nấm này sẽ phát triển trên
môi trường, bao phủ các hạt nẩy mầm và mối quan hệ cộng
sinh xuất hiện sẽ duy trì sức sống của protocorm cho đến khi
nó tạo ra lá và có khả năng tự dưỡng. Kỹ thuật này được sử
dụng rộng rãi để nhân giống các loại lan đất ở vùng ôn đới.
Kỹ thuật này có lợi thế là môi trường sử dụng rất đơn giản
(một trong những dạng phổ biến chỉ bao gồm bột yến mạch
và một ít dòch chiết nấm men), và cây sinh ra thường khỏe
hơn và có khả năng để kháng với các tác động của nấm tốt
hơn cây đối chứng nẩy mầm không cần nấm. Kỹ thuật này có
một nhược điểm là cần phải có một chủng nấm mycorrhizal
thuần khiết, hoặc quan hệ cộng sinh không phát triển, hoặc
trở thành ký sinh và hạt gieo sẽ chết. Có rất ít nghiên cứu
thực hiện về các loài nấm mycorrhizal ở các loài lan nhiệt đới,
nên kỹ thuật này ít được áp dụng.
- Kiểu nẩy mầm không cộng sinh thường được sử dụng để nhân
Pfefferds 1% saccarose (đường mía) [11].
VI. Mục đích gieo hạt lan Dendrobium trong ống nghiệm.
Hình 2.5: Quả lan Dendrobium.
Các nhà trồng lan không ngừng tìm kiếm các giống lan mới để thõa mãn
sự hiếu kì của mình hoặc có thể đem bán. Có hai cách để có được giống
lan mới. Một là, sưu tập những giống lan hoang dại trong rừng đem về
thuần hóa, tạo các điều kiện nhân tạo giống tự nhiên để cây lan có thể ra
hóa. Phương pháp này gặp nhiều rủi ro do điều kiện môi trường không
thuận lợi cho cây lan phát triển. Hai là, tạo ra những giống lan lai mới,
cây lan lai sẽ mang những đặc tính tốt vựơt trội của cả bố mẹ, có thể
thỏa mãn được nhu cầu của người thưởng thức lan. Tuy nhiên khi hai cây
lan lai với nhau đạt kết quả và tạo trái cần phải kết hợp với phương pháp
gieo hạt trong ống nghiệm để hạt lan có thể nẩy mầm dễ dàng. Có như
vậy mới có thể kiểm tra kết quả của việc lai hai cây lan.
Đối với một số giống lan quý cần phải bảo vệ thì phương pháp gieo hạt
trong ống nghiệm giúp bảo tồn giống, nhân nhanh số lượng cây mà vẫn
đảm bảo được tính ổn đònh di truyền.
Download»
Copyright: Tài liệu đại học ©