ĐỂ LÀM TỐT VĂN BÌNH LUẬN VÀ
PHÂN TÍCH NHÂN VẬT

I – ĐẶT VẤN ĐỀ :
- Trong những năm gần đây, tình hình học môn văn làm văn của học sinh đi xuống
rất rõ ràng, nguyên nhân chủ yếu do việc chọn ngành nghề, đa số học sinh đều tập
trung cho khối A,B hoặc D với ước mong học tốt các môn này mới có thể đậu vào các
trường đại học. Do đó đa số đều học văn với thái độ qua loa, thậm chí nhiều học sinh
không đọc cả tác phẩm trong chương trình học, đến giờ học lấy sách “ học tốt “ ra trả
lời đối phó với giáo viên, hiện tượng “Đạo Văn “ vẫn tồn tại rất nhiều trong học sinh.
Trong thời buổi kinh tế thị trường như hôm nay tìm được một số học sinh yêu thích
văn chương là điều rất khó. Vẫn có một số học sinh đọc sách nhưng những sách các
em đọc đa phần đều là truyện tranh không giúp ích gì trong việc mở rộng nâng cao
kiến thức, tâm hồn, tình cảm cho các em.
- Nguyên nhân thứ hai là các em không có thời gian đọc sách bởi lo học hết cả
ngày sáng, trưa, chiều, tối.
- Nguyên nhân thứ ba cũng quan trọng không kém là giáo viên chưa tạo được
niềm yêu thích thật sự cho học sinh trong giờ học, chưa truyền được cảm xúc của
mình đến học sinh giúp học sinh cảm thụ được tác phẩm.
- Ngay cả trong giới sinh viên hôm nay ít còn hiện tượng tranh cãi nhau về một tác
phẩm, một tác giả như trước kia.
- Trên những nguyên nhân đó, tôi nhận thấy những năm gần đây các bài làm văn
của học sinh nếu như không chép sách, thuộc sách thì bài viết của các em cũng không
có gì thêm ngoài nội dung giảng dạy của giáo viên, tư duy cho vấn đề đặt ra cũng
không có nói gì đến sáng tạo.
- Trong phạm vi bài viết này, tôi xin trình bày một số công việc đã làm giúp học
sinh nắm được cách làm tốt bài văn nghị luận :
II – NỘI DUNG – BIỆN PHÁP :
Với bất kì thể loại nào của văn nghị luận tôi cũng đều hướng dẫn cho học sinh về
phương pháp làm bài, cụ thể :
A – Văn bình luận :

Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra
Một lòng thờ mẹ kính cha
Cho tròn chữ hiêu mới là đạo con “
+ Mở bài bằng hình thức so sánh đối chiếu làm nội dung vấn đề trở nên sinh động,
giàu hình ảnh tạo những suy nghĩ sâu sắc; Dạng mở bài này có thể dùng cho học sinh
khá, giỏi.
VD : Đất nước ta nhiều kho tàng quí giá về vật chất: Những kho tàng quặng mỏ, dầu
khí nằm ẩn dưới lòng đất, rừng dồi dào tiềm năng… Nhưng quí giá nhất vẫn là kho
tàng văn học, trong đó kho tàng tục ngữ, ca dao của dân tộc ta có thể xem là tài sản vô
giá bởi tài sản đó đã đúc kết biết bao kinh nghiệm sống người xưa truyền lại, đã đề
cao truyền thống đạo đức của dân tộc. Một trong những câu tục ngữ thường được
nhân dân ta nhắc đến đó là những câu ca ngợi lòng nhớ ơn – một truyền thống tốt đẹp
được lưu truyền đến nay “ ăn trái nhớ kẻ trồng cây “.
+ Mở bài bằng hình thức nêu ý tương đồng nghĩa là căn cứ vào nội dung đề bài để
diễn đạt. Cách này thường được học sinh áp dụng trong quá trình làm bài nhiều hơn :
VD : Hàng năm, đến tháng ba, nhân dân ta thường tổ chức lonh trọng lễ hội đền
Hùng nhằm tưởng nhớ đến công đức của các vua Hùng dựng nước. Hoặc đến tháng
mười một tổ chức ngày nhà giáo Việt Nam. Tất cả các lễ hội, ngày kỉ niệm đó đều
thể hiện một truyền thống vô cùng cao quí đó là lòng biết ơn. Truyền thống tốt đẹp đó
đã tồn tại từ đời này sang đời khác và thường được nhắc nhở qua câu tục ngữ “ ăn trái
nhớ kẻ trồng cây “
2/ Phần thân bài : Phải đảm bảo có ba phần
a. Giải thích: Lưu ý học sinh căn cứ vào đề bài để chọn cách giải thích phù hợp
từ đó rút ra nội dung.
Giải thích nghĩa đen, nghĩa bóng :
VD : “ Một cây làm chẳng nên non
Ba cây chụm lại nên hòn núi cao “
+ Nghĩa đen : Một cây nếu đứng riêng lẻ sẽ dễ bị gió mưa quât ngã, nhưng nếu ba
cây mọc gần nhau, cành lá đan xen nhau sẽ tạo nên một thế vững chắc khong dễ dàng
bị gió mưa quật ngã.

ơn.
* Câu tục ngữ nhằm động viên, nhắc nhở mọi người phải biết sống ân nghĩa, phải
biết nhớ ơn khi được thừa hưởng.
* Ngày nay, nhân dân ta thực hiện rất tốt tinh thần đề ơn đáp nghĩa. Các phong trào
xây dựng nhà tình nghĩa, các ngày kỉ niệm như : ngày nhà giáo Việt Nam, ngày thầy
thuốc… là biểu hiện rõ nét nhất truyền thống tốt đẹp mà người xưa muốn nhắc nhở…
* Trong quá trình thực hiện ba thao tác của nội dung bình luận, tôi yêu cầu học sinh
phải phân biệt rõ “ giải thích “ là làm những việc gì, “ bình “ là làm việc gì và “ luận “
là phải làm như thế nào. Sau đó yêu cầu học sinh làm rõ ba thao tác đó qua ví dụ. Ban
đầu không yêu cầu cao, chỉ yêu cầu học sinh nêu những ý cơ bản của từng thao tác,
sau đó mới nâng dần yêu cầu lên. Trong quá trình dạy ngoài bài tìm hiểu chung, tìm ý
và lập dàn ý, các phần còn lại của thời gian tôi đều cho học sinh thự hiện các thao tác
trên , chủ yếu để các em nắm vững phương pháp làm bài. Ngoài ra tôi còn yêu cầu
học sinh phải nắm vững lý thuyết của phương pháp và đến giờ học là kiểm tra. Mục
đích để học sinh ứng dụng lý thuyết vào thực hành một cách chắc chắn hơn
3. Phần kết bài: yêu cầu học sinh chốt lại những vần đề đã trình bày trên theo công
thức:…….+là đạo lý vô cùng tốt đẹp.+Ta cần phát huy…
B. PHÂN TÍCH NHÂN VẬT :
Đối với dạng nghị luận này tôi chọn một nhân vật tiêu biểu có trong chương trình
yêu cầu học sinh về đọc kỉ tác phẩm để xác định một số yêu cầu liên quan quá trình
phân tích nhân vật, cụ thể :
* Nhân vật thuộc tác phẩm nào, tác giả là ai, thuộc thời đại nào ?
* Nhân vật có hành động gì thể hiện được nội dung tác phẩmt, tư tưởng và quan
niệm của tác giả.
* Nhân vật có hình dáng, cử chỉ đặc biệt gì thể hiện được cá tính, nội dung tác
phẩm.
+ Nội tâm diễn biến ra sau ?
+ Mối quan hệ của nhân vật với các nhân vật khác trong tác phẩm
+ Môi trường sôngs của nhân vật
* Em có nhận xét gì về nhân vật

ùng
tên của nhà văn Nam Cao
- Qua nhân vật Chí Phèo, Nam Cao ph
ản ánh cuộc
sống người nông dânbị tha hoá về đạo đức trư
ớc cách
mạng tháng Tám
2. Giải quyết vấn đề:
- Phân t1ch:
+ Trước khi đi tù Chí là người “lành như đ
ất” ai
nói gì cũng chỉ biết cười
+ Sau khi ra tù Chí trở thành con qủi dữ của l
àng
Vũ Đại
* Xuất thân: lò gạch cũ  có tuổi thơ b
ất hạnh, cay
đắng
* Ngoại hình: đầu, mặt, răng, mắt  dữ tợn
* Hành động: rạch mặt ăn vạ trở th
ành tay sai cho
Bá Kiến  mất hết nhân cách, nhân tính
* Nội tâm: là con qủi dữ của làng Vũ Đại nh
ưng

3. Kết thúc vấn đề:
- Khẳng định nhân vật

- Qua những năm giảng dạy ở khối 9 ở văn bình bình luận khi áp dụng cách làm này số
bài dưới trung bình của học sinh rất thấp. Đa số đều nắm được phương pháp. Thông qua các
kì thi tốt nghiệp THCS các năm 1995 – 1996, 1996 – 1997 tỉ lệ bộ môn văn của học sinh đều
cao hơn tỉ lệ của Tỉnh.
- Riêng thể loại phân tích nhân vật áp dụng cách dạy cụ thể này học sinh trung bình yếu
vẫn đạt được điểm trung bình khi nắm vững cách làm, cụ thể :
+ Năm 2000 – 2001 :
* Lớp có học sinh trung bình : 88,3%
+ Năm 2001 – 2002 :
* Lớp có học sinh trung bình : 93%
* Lớp có học sinh yếu : 79,5%
2. Phạm vi tác dụng:
Phạm vi áp dụng ở khối 9 và khối 11 trong trường.
3. Nguyên nhân thành công và tồn tại:
a/ Thành công:
Qua nhiều năm giảng dạy tôi rút đựoc kinh nghiệm từ những buổi gặp gỡ trao đổi với
học sinh, với đồng nghiệp, từ việc tham khảo sách vở, chính điều đó đã giúp cho việc giảng
dạy đạt được những hiệu quả nhất định.
b/ Tồn tại:
Với những học sinh lười đạc sách việc ứng dụng những câu hỏi chuẩn bị trước ở nhà
(phân tích nhân vật) còn có những khó khăn do các em chuẩn bị chưa tốt nên hiệu quả chưa
tốt, chất lượng chưa cao.
Với học sinh dân tộc nhận thức về cách làm thì được nhưng các em chưa có sáng tạo nên
còn máy móc trong cách làm.
IV. KẾT LUẬN:
Trên đây là những suy nghĩ, cách làm của tôi trong việc giảng dạy ở hai thể loại bình
luận và phân tích nhân vật. Tuy còn nhiều khiếm khuyết nhưng trong chừng mực nào đó vẫn
có thể giúp học sinh định hình được cách làm khắc phục phần nào nhược điểm lệ thuộc các
bài văn mẫu ở học sinh.