TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÔN ĐỨC THẮNG
KHOA MÔI TRƯỜNG VÀ BẢO HỘ LAO ĐỘNG
#"
MÔN HỌC
QUAN TRẮC CHẤT LƯNG
MÔI TRƯỜNG NƯỚC
GIẢNG VIÊN: ThS. PHẠM ANH ĐỨC
1
QUAN TRẮC VÀ PHÂN TÍCH
MÔI TRƢỜNG
Phạm Anh Đức
Khoa Môi trường và BHLĐ
Tài liệu tham khảo
Cooperative reseach Center for Freshwater Ecology.
2000. Australian Guildlines for Water Quality
Monitoring and Reporting. Australian and New
Zealand Environment and Conservation Council;
Agriculture and Resource Management Council of
Australian and New Zealand.
Deborah Chapman. 1992. Water Quanlity Assessments:
A Guide to the Use of Biota, Sediments and Water in
Environmental Monitoring. Chapman and Hall Ltd.
London.
Đinh Xuân Thắng. 2003. Ô Nhiễm Không Khí. NXB
Đại học Quốc gia. Tp.HCM.
Tài liệu tham khảo
Lê Quốc Hùng. 2006. Các phương pháp và thiết quan
trắc môi trường nước. Viện Khoa học và Công nghệ
Việt Nam. Hà Nội.
Lê Trình. 1997. Quan Trắc và Kiểm Soát Ô Nhiễm
Môi trường Nước. NXB Khoa học và Kỹ thuật.

NHIỄM NƢỚC
1.7. CÁC NGUỒN VÀ TÁC NHÂN GÂY Ô
NHIỄM KHÔNG KHÍ
1.8. CÁC NGUỒN VÀ TÁC NHÂN GÂY Ô
NHIỄM ĐẤT
1.1. CÁC ĐỊNH NGHĨA VÀ KHÁI NIỆM VỀ QUAN
TRẮC CHẤT LƢỢNG MÔI TRƢỜNG
Có rất nhiều định nghĩa khác nhau về theo dõi MT
(environmental observation), dƣới đây là các định
nghĩa đƣợc sử dụng nhiều nhất.
Quan trắc (Monitoring) MT là sự đo đạc theo phƣơng
pháp chuẩn, quan sát, đánh giá và báo cáo về
CLMT theo thời gian, không gian, tần suất quy
định trong một thời gian dài, nhằm xác định hiện
trạng và xu hƣớng biến đổi CLMT.
1.1. CÁC ĐỊNH NGHĨA VÀ KHÁI NIỆM VỀ QUAN
TRẮC CHẤT LƢỢNG MÔI TRƢỜNG
Khảo sát (Survey) là một chƣơng trình khảo sát tập
trung trong thời gian ngắn để đo đạc, đánh giá và
báo cáo CLMT cho mục đích riêng biệt.
Giám sát (Surveillance) là sự đo đạc theo phƣơng
pháp chuẩn và lập đi lập lại trong một khoảng
thời gian xác định; giám sát và báo cáo nhằm mục
đích quản lý CLMT và các hoạt động vận hành
khác.
3
1.2. MỤC TIÊU CỦA QUAN TRẮC
CHẤT LƢỢNG MÔI TRƢỜNG
Mục tiêu quan trắc CLMT là nhằm đánh giá chất
lƣợng các thành phần MT, xem xét mức độ ô

2.2. CÁC THÀNH PHẦN MÔI TRƢỜNG
TRONG MẠNG LƢỚI QUAN TRẮC
CHẤT LƢỢNG NƢỚC
2.3. CÁC LOẠI TRẠM TRONG MẠNG LƢỚI
QUAN TRẮC CHẤT LƢỢNG NƢỚC
2.4. TẦN SỐ, THỜI GIAN QUAN TRẮC, KỸ
THUẬT THU MẪU VÀ BẢO QUẢN MẪU
NƢỚC
CHƢƠNG 2. QUAN TRẮC CHẤT
LƢỢNG NƢỚC
2.5. CƠ SỞ KHOA HỌC THIẾT KẾ MẠNG
LƢỚI QUAN TRẮC CHẤT LƢỢNG
NƢỚC
2.6. QUAN TRẮC CHẤT LƢỢNG NƢỚC
BẰNG PHƢƠNG PHÁP SINH HỌC
2.1. THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU
Trƣớc khi xem xét chi tiết phần tiếp theo, cần thiết kế
nghiên cứu nhằm đạt hiệu quả chi phí trong
chƣơng trình thu và phân tích mẫu chất lƣợng
MT (Hình 2-1).
Đầu tiên, nhóm quan trắc phải mô tả đƣợc kiểu
nghiên cứu, vì điều này sẽ xác định đƣợc chƣơng
trình thu mẫu thực địa và thực hiện phân tích số
liệu sau đó.
2.1. THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU
Xác định kiểu nghiên cứu
Xác định phạm vi nghiên cứu
(Không gian, thời gian, đối tƣợng)
Xem xét các vấn đề
thiết kế thu mẫu

2.4.1. Tần suất, thời gian thu mẫu
Tần suất thu mẫu càng dày, độ chính xác của việc
đánh giá diễn biến chất lƣợng nƣớc càng cao.
Tuy nhiên trong thực tế do hạn chế về nhân lực, thiết
bị, kinh phí ở tất cả các quốc gia, tần số thu mẫu
ở các trạm quan trắc chất lƣợng đều đƣợc quy
định ở mức có thể chấp nhận đƣợc.
6
2.4.2. Kỹ thuật thu mẫu
Thu mẫu nƣớc sông, suối, kênh, rạch
Thu mẫu nƣớc hồ
Thu mẫu nƣớc dƣới đất
Thu mẫu nƣớc thải
Thu mẫu bùn đáy
Bảo quản mẫu
2.5. CƠ SỞ KHOA HỌC THIẾT KẾ MẠNG LƢỚI
QUAN TRẮC CHẤT LƢỢNG NƢỚC
Tự học
2.6. GIỚI THIỆU CHƢƠNG TRÌNH
QUAN TRẮC CHẤT LƢỢNG NƢỚC
BẰNG PHƢƠNG PHÁP SINH HỌC
2.6.1. Giới thiệu
2.6.2. Việc sử dụng và những lợi ích của các
phƣơng pháp sinh học
2.6.3. Chọn phƣơng pháp sinh học: Những
nghiên cứu điển hình
3.6. GIỚI THIỆU CHƢƠNG TRÌNH
QUAN TRẮC CHẤT LƢỢNG NƢỚC
BẰNG PHƢƠNG PHÁP SINH HỌC
2.6.4. Kỹ thuật thu mẫu quan trắc sức khỏe

tổng hợp cùng với phân tích thủy hóa, thủy lý và bùn
đáy.
Vậy quan trắc sinh học là gì?
8
2.6.1. Giới thiệu
Quan trắc sinh học (Biomonitoring): Có nhiều định
nghĩa về quan trắc sinh học, trong đó định nghĩa
đƣợc coi là đầy đủ nhất là
“Quan trắc sinh học là việc sử dụng có hệ thống
các phản ứng sinh học để đánh giá sự thay đổi môi
trường trong chương trình quan trắc chất lượng nước.
Trong đó những thay đổi này thường là do các nguồn
tác động của con người,…”.
2.6.1. Giới thiệu
Mục đích của quan trắc sinh học:
Đôi khi các chất ô nhiễm tác động lên hệ sinh thái tại
ngƣỡng nồng độ thấp hơn nhiều so với giới hạn định
lƣợng của chất đó;
Tác động của các chất ô nhiễm riêng lẻ là khác với
khi chúng nằm trong hỗn hợp;
Ảnh hƣởng của độc chất lên hệ sinh thái còn tùy
thuộc vào các đặc tính của điều kiện tự nhiên.
2.6.1. Giới thiệu
Ngày nay quan trắc sinh học đƣợc thiết lập nhƣ một
phần của quan trắc chất lƣợng nƣớc.
Có hai loại quan trắc chính rất quan trọng đối với
môi trƣờng nƣớc là thử nghiệm sinh học (bioassay)
và đánh giá sinh học (bioassessment).
2.6.1. Giới thiệu
Thử nghiệm sinh học bao gồm các loại xét nghiệm

cứu điển hình
Đánh giá tác động
Khảo sát không gian ảnh hƣởng độc tính tiềm ẩn và
sự nhiễm bẩn
Quan trắc cảnh báo sớm
Đánh giá xu hƣớng biến đổi
Tác động của ô nhiễm bất thƣờng
10
CHƢƠNG 2. QUAN TRẮC CHẤT
LƢỢNG KHÔNG KHÍ
3.1. CÁC THÀNH PHẦN MÔI TRƢỜNG TRONG
MẠNG LƢỚI QUAN TRẮC CHẤT LƢỢNG
KHÔNG KHÍ
3.2. CÁC LOẠI TRẠM TRONG MẠNG LƢỚI
QUAN TRẮC CHẤT LƢỢNG KHÔNG KHÍ
3.3. TẦN SỐ, THỜI GIAN QUAN TRẮC, KỸ
THUẬT THU MẪU VÀ BẢO QUẢN MẪU
KHÔNG KHÍ
3.4. CƠ SỞ KHOA HỌC THIẾT KẾ MẠNG LƢỚI
QUAN TRẮC CHẤT LƢỢNG KHÔNG KHÍ
3.1. CÁC THÀNH PHẦN MÔI TRƢỜNG TRONG
MẠNG LƢỚI QUAN TRẮC CHẤT LƢỢNG
KHÔNG KHÍ
Việc đánh giá diễn biến chất lƣợng không khí nhất là
đánh giá tác động sự cố ô nhiễm không khí cần
phải đƣợc thực hiện qua 2 thành phần chính sau:
Khí tƣợng;
Thành phần không khí;
3.1. CÁC THÀNH PHẦN MÔI TRƢỜNG TRONG
MẠNG LƢỚI QUAN TRẮC CHẤT LƢỢNG KHÔNG

khí
Các yếu tố khí tƣợng và quan trắc chất lƣợng
không khí
3.4. CƠ SỞ KHOA HỌC THIẾT KẾ MẠNG LƢỚI
QUAN TRẮC CHẤT LƢỢNG KHÔNG KHÍ
Độ cao đo đạc các chất ô nhiễm
Kỹ thuật và thiết bị lấy mẫu
Quy trình và chính sách vận hành
12
CHƢƠNG 4. QUAN TRẮC
CHẤT LƢỢNG ĐẤT
Tự học
Chƣơng 4. XỬ LÝ SỐ LIỆU VÀ QUẢN LÝ SỐ
LIỆU
Tự học
Chƣơng 6. VIẾT BÁO CÁO
Tự học
BẢO ĐẢM CHẤT LƢỢNG VÀ
KIỂM SOÁT CHẤT LƢỢNG TRONG QUAN TRẮC
MÔI TRƢỜNG
7.1. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN
7.2. ĐẢM BẢO CHẤT LƢỢNG VÀ KIỂM
SOÁT CHẤT LƢỢNG TRONG QUAN
TRẮC MÔI TRƢỜNG NƢỚC
7.3. ĐẢM BẢO CHẤT LƢỢNG VÀ KIỂM
SOÁT CHẤT LƢỢNG TRONG QUAN
TRẮC MÔI TRƢỜNG KHÔNG KH
13
7.1. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN
7.1.1. Một số khái niệm

Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN): trong phần này đƣợc
sử dụng theo quy định của Luật Bảo vệ Môi trƣờng và
đƣợc hiểu nhƣ cụm từ quy chuẩn kỹ thuật về môi
trƣờng theo quy định của Luật Tiêu chuẩn và Quy
chuẩn Kỹ thuật.
14
7.1.2. Các nguyên tắc bảo đảm chất lƣợng và kiểm soát chất lƣợng
trong quan trắc môi trƣờng
Việc QA/QC phải thực hiện xuyên suốt trong mọi hoạt
động quan trắc môi trƣờng và tuân thủ các nguyên
tắc sau đây:
(1) Trung thực, chính xác, kịp thời;
(2) Khoa học, hiện đại.
7.1.3. Tầm quan trọng của bảo đảm chất lƣợng và kiểm soát chất
lƣợng trong quan trắc môi trƣờng
Để thiết kế một hệ thống quan trắc, trƣớc hết phải bắt
đầu bằng việc xác định các yêu cầu – các thông tin cần
phải có.
Có thể phân biệt các bƣớc khác nhau khi đi từ thông
tin yêu cầu tới thông tin nhận đƣợc. “Sản phẩm thông
tin” nằm giữa “Chất lượng môi trường” và “Sự hiểu
biết chính xác về tình trạng chất lượng của môi trường”
đƣợc xem nhƣ là một hệ thống quan trắc gồm 6 bƣớc
(Hình 7-1)
7.1.3. Tầm quan
trọng của bảo đảm
chất lƣợng và kiểm
soát chất lƣợng trong
quan trắc môi trƣờng
Dòng thông

hiện trƣờng
Phân tích trong PTN
Xử lý số liệu
Phân tích số liệu
Sử dụng thông tin
Báo cáo
Nhu cầu thông tin
Quản lý môi trƣờng
Chiến lƣợng quan trắc
Thiết kế mạng lƣới
7.1.3. Tầm quan trọng của bảo đảm chất lƣợng và kiểm soát chất
lƣợng trong quan trắc môi trƣờng
Sau “Thiết kế mạng lưới”, việc “Lấy mẫu và quan trắc tại hiện
trường” và “Phân tích trong phòng thí nghiệm,… có thể đƣợc
tiến hành.
Các hoạt động đƣợc sắp xếp thành chu trình để nhấn mạnh
rằng mỗi thành phần của hệ thống có thể đƣợc suy ra và đƣợc
thiết kế từ một thành phần trƣớc đó. Chuỗi các hoạt động này
sẽ thay đổi của nhu cầu thông tin.
Thành phần cuối cùng “Sử dụng thông tin” là thành phần đầu
của công việc quản lý môi trƣờng. Nó có thể đƣa tới những
thay đổi về nhu cầu thông tin và do đó phải xét lại chu trình
theo các yêu cầu kỹ thuật của nhu cầu thông tin đã thay đổi.
7.1.3. Tầm quan trọng của bảo đảm chất lƣợng và kiểm soát chất
lƣợng trong quan trắc môi trƣờng
Xét trong toàn chu trình, ta thấy mỗi thành phần phải chấp
nhận các điều kiện về kiểu loại và chất lƣợng thông tin từ
thành phần trƣớc.
Do vậy, cần phải thiết lập trong những thành phần những
chuẩn mực để chấp nhận đối với kết của thành phần trƣớc đó.

cơ quan quản lý Nhà nƣớc về môi trƣờng ở Trung
ƣơng và địa phƣơng.
Không áp dụng đối với các trạm quan trắc môi
trƣờng tự động liên tục.
7.1.5. Bảo đảm chất lƣợng và kiểm soát chất lƣợng trong thiết kế
chƣơng trình quan trắc môi trƣờng
Xác định mục tiêu của chƣơng trình quan trắc
Thiết kế chƣơng trình quan trắc môi trƣờng
7.1.6. Bảo đảm chất lƣợng và kiểm soát chất lƣợng trong quan trắc
tại hiện trƣờng
Quan trắc tại hiện trƣờng
Lấy mẫu, xử lý và bảo quản mẫu tại hiện trƣờng
Vận chuyển mẫu về phòng thí nghiệm
7.1.8. Bảo đảm chất lƣợng và kiểm soát chất lƣợng trong xử lý số
liệu và báo cáo
Quản lý, xử lý số liệu quan trắc môi trƣờng
Lập báo cáo
17
7.2. ĐẢM BẢO CHẤT LƢỢNG VÀ KIỂM SOÁT CHẤT
LƢỢNG TRONG QUAN TRẮC MÔI TRƢỜNG NƢỚC
Tự học
7.2. ĐẢM BẢO CHẤT LƢỢNG VÀ KIỂM SOÁT
CHẤT LƢỢNG TRONG QUAN TRẮC MÔI
TRƢỜNG KHÔNG KHÍ
Tự học