Môn học:

Câu hỏi: Phân tích ảnh hưởng của văn
hóa phương Đông đến sự hình thành tư
tưởng Hồ Chí Minh.I. Nho giáo và tư tưởng Hồ Chí Minh
1/ Khái quát về Nho giáo
Nho giáo ( 儒儒 ), còn được gọi là Khổng giáo ( 儒儒 ), là một
hệ thống đạo đức, triết lý và tôn giáo do Khổng Tử phát
triển để xây dựng một xã hội thịnh trị. Nho giáo rất phát
triển ở các nước châu Á là Trung Quốc, Nhật Bản, Triều
Tiên, và sớm du nhập vào Việt Nam.
Cốt lõi của Nho giáo là Nho gia. Đó là một học thuyết chính
trị nhằm tổ chức xã hội. Để tổ chức xã hội có hiệu quả, điều
quan trọng nhất là phải đào tạo cho được người cai trị kiểu
mẫu - người lý tưởng này gọi là quân tử. Trong Nho giáo có nhiều yếu tố duy tâm, cổ hủ như:
+ tư tưởng phân biệt đẳng cấp xã hội
+ tư tưởng coi thường người phụ nữ trong xã hội
+ tư tưởng coi thường lao động chân tay
Tuy nhiên, Nho giáo cũng có những điểm tích cực, đó là:
+ triết lí nhân sinh thể hiện ở tư tưởng từ bậc thiên tử tới thứ dân
phải lấy việc tu thân làm gốc.
+ lí tưởng về một một xã hội đại đồng có vua sáng tôi hiền, cha từ,
con thảo.
+ tư tưởng đề cao văn hóa, lễ nghĩa truyền thống, coi trọng việc

Nho giáo đối với Hồ Chí Minh như là một điều tất yếu đầu tiên. Chính lúc thiếu niên Nguyễn Tất Thành đã học chữ Hán trong đó
có Nho giáo. Ảnh hưởng của Nho giáo đối với Hồ Chí Minh thể
hiện rõ nhất trong nhiều bài viết của Người tính từ năm 1921 đến
sau này mà có người đã tính được là hơn 100 trường hợp, trong đó
lời Khổng Tử, Mạnh Tử chiếm nhiều nhất.
Như vậy là thái độ của Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh đối với
Khổng Tử và Nho giáo có sự phát triển qua các chặng thời gian
nhưng rõ ràng nhất quán một quan điểm lịch sử đúng đắn, khẳng
định đúng mức với lòng tôn kính những giá trị chân chính mà
người xưa đã đạt được. Đương nhiên là trong suốt cuộc đời hoạt
động của mình, Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh đã triệt để phê
phán bác bỏ ý thức Nho giáo phong kiến phản tiến hoá.Trong xây dựng nhà nước, Hồ Chí Minh luôn nghĩ:
- Xây dựng đất nước "thực túc, binh cường, dân tín" (Khổng Tử)
tức là lương thảo nhiều, binh mạnh và lòng dân. Hoặc "dân vi bang
bản" - lấy dân là gốc nước. Hay tư tưởng quan hệ giữa triều đình
với dân như "thuyền với nước" (nước có thể chở thuyền nhưng
cũng có thể lật thuyền) của Tuân Tử.
==> Xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân và "độc lập - tự do
- hạnh phúc".- Người cầm quân phải thực hiện dưỡng dân, giáo dân: tức là nuôi
dưỡng nhân dân như có chính sách hợp lòng dân (chính sách ruộng
đất, chính sách thuế, xóa đói giảm nghèo ). Hồ Chí Minh nói

Hơn ai hết, Hồ Chí Minh hiểu rõ những mặt bất cập, hạn chế của
Nho giáo. Đó là trong Nho giáo có những yếu tố duy tâm, lạc hậu,
phản động như tư tưởng đẳng cấp, khinh lao động chân tay, khinh
phụ nữ, khinh thường thực nghiệm, doanh lợi…Tuy nhiên, Hồ Chí
Minh cũng thấy được những mặt tích cực của nó và khuyên chúng
ta “nên học”.
Theo Người, mặt tích cực của Nho giáo là nó đề cao văn hóa, lễ
giáo, tạo ra truyền thống hiếu học với châm ngôn “Học không biết
chán, dạy không biết mỏi”. Về điểm này, Nho giáo hơn hẳn các học
thuyết cổ đại, bởi vì nhiều học thuyết cổ đại chủ trương ngu dân để
dễ cai trị. Hồ Chí Minh đã khai thác Nho giáo, lựa chọn những yếu tố tích
cực, phù hợp để phục vụ cho nhiệm vụ cách mạng. Người dẫn lời
của Lênin: “Chỉ có những người cách mạng chân chính mới thu
hái được những điều hiểu biết quý báu của các đời trước để lại”

Một lần nữa, ta thấy được rằng Hồ Chí Minh luôn biết cách tiếp thu
có chọn lọc tinh hoa văn hóa nhân loại, cụ thể ở đây là những tư
tưởng tích cực trong Nho giáo:
"Tôi tuyệt nhiên không ham muốn công danh phú quý chút nào.
Riêng phần tôi thì làm một cái nhà nho nhỏ, nơi có non xanh nước
biếc để câu cá trồng rau, sớm chiều làm bạn với các cụ già hái củi,
trẻ em chăn trâu, không dính líu gì tới vòng danh lợi".
(Hồ Chí Minh)II. Phật giáo và Hồ Chí Minh
1. Khái quát về Phật giáo

tinh tuý của Phật giáo - một nguồn gốc tư tưởng, triết lý, văn hóa
phương Đông du nhập vào Việt Nam rất sớm. Những điểm tích
cực của Phật giáo đã để lại những dấu ấn hết sức sâu sắc trong tư
duy hành động, cách ứng xử của Hồ Chí Minh. Người kế thừa
những tư tưởng tiến bộ, tích cực của Phật giáo, đó là tư tưởng vị
tha, từ bi, bác ái, cứu khổ cứu nạn; nếp sống giản dị, thanh liêm;
đề cao tinh thần bình đẳng; không xa rời đời sống mà luôn gắn bó
với dân tộc, đất nước.
Tiếp thu tư tưởng vị tha ở Phật giáo, Hồ Chí Minh là hiện thân
của lòng nhân ái, độ lượng, khoan dung - những nét đặc trưng
của giáo lý đạo Phật. Thứ nhất là, tư tưởng vị tha, từ bi, bác ái, cứu khổ cứu nạn,
thương người như thể thương thân - một tình yêu bao la không
chỉ dành cho con người mà dành cho cả chim muông, cây cỏ.
Thứ hai là, nếp sống có đạo đức, trong sạch, giản dị, chăm lo làm
điều thiện.
Thứ ba là, tinh thần bình đẳng, tinh thần dân chủ chất phác chống
lại mọi phân biệt đẳng cấp.
Thứ tư là, Phật giáo Thiền tông đề ra luật “chấp tác”: “nhất nhật
bất tác, nhất nhật bất thực” (một ngày không làm, một ngày
không ăn), đề cao lao động, chống lười biếng. Cuối cùng, Phật giáo vào Việt Nam, gặp chủ nghĩa yêu nước, tinh
thần đấu tranh bất khuất chống ngoại xâm của dân tộc ta, đã hình
thành nên Thiền phái Trúc lâm Việt Nam, chủ trương sống không
xa rời, lẩn tránh mà gắn bó với đời sống của nhân dân, với đất
nước, tham gia vào cộng đồng, vào cuộc đấu tranh của nhân dân,

Chủ nghĩa Tam dân là một cương lĩnh chính trị do Tôn Dật Tiên đề
xuất, với tinh thần biến Trung Quốc thành một quốc gia tự do,
phồn vinh và hùng mạnh. Việc kế thừa và hiện thực ngày nay thể
hiện rõ nhất trong tổ chức chính quyền của Cộng hòa Trung Hoa
(Đài Loan). Triết lý này cũng xuất hiện trong dòng đầu tiên của
Quốc ca Cộng hòa Trung Hoa. Cương lĩnh (hay học thuyết) chính
trị này bao gồm:
“Dân tộc độc lập, dân quyền tự do và dân sinh hạnh phúc”.Dân tộc độc lập: Phản đối chủ nghĩa đế quốc và quân phiệt cấu
kết xâm lược, mưu cầu bình đẳng dân tộc và quyền tự quyết dân
tộc.
Dân quyền tự do: Thi hành chính sách dân chủ, ngăn cản sự lạm
dụng chế độ hiện hành của Âu-Mỹ, nhân dân có quyền bầu cử,
kêu gọi bầu cử, sáng tạo, trưng cầu dân ý để thông qua đó chọn ra
các cơ quan lập pháp, hành pháp, và tư pháp.
Dân sinh hạnh phúc: Quyền về đất đai của mỗi người dân và
kiểm soát vốn, tư nhân không thể thao túng sinh kế quốc dân.2. Ảnh hưởng của học thuyết Tam dân đến tư tưởng Hồ Chí Minh
Khi đã trở thành người mácxít, Hồ Chí Minh vẫn tìm hiểu thêm
về chủ nghĩa Tam dân của Tôn Trung Sơn. Hồ Chí Minh đã biết
khai thác những yếu tố tích cực của tư tưởng và văn hóa phương
Đông để phục vụ cho sự nghiệp cách mạng của Người.Nói về những ảnh hưởng sâu sắc của Tôn Trung Sơn với Hồ Chí
Minh, tác giả Đặng Thanh Tịnh – Đại học Sư phạm Hà Nội nhắc