Nghiên cứu triết học
Đề tài: " PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƯ NHÂN
– XU THẾ TẤT YẾU TRONG NỀN KINH
TẾ THỊ TRƯỜNG Ở NƯỚC TA HIỆN NAY
"


tồn tại của kinh tế tư nhân là một tất yếu khách quan trong thời kỳ quá độ lên
chủ nghĩa xã hội và việc cải tạo thành phần kinh tế này là một trong những
nhiệm vụ kinh tế cơ bản, lâu dài của cả thời kỳ quá độ. Thực tiễn cho thấy,
việc phát triển kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội
chủ nghĩa là một chủ trương đúng đắn và nhất quán của Đảng ta dựa trên cơ sở
khoa học, phù hợp với quy luật kinh tế khách quan; là sự vận dụng một cách
sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vào điều kiện lịch sử
cụ thể của đất nước. Chủ trương đó của Đảng và Nhà nước ta được đại đa số
nhân dân đồng tình ủng hộ. Tuy nhiên, hiện vẫn còn một số ý kiến chưa thống
nhất với quan điểm trên, thậm chí còn nhận thức không đúng về vai trò của
kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, hoặc
phủ nhận vai trò chủ đạo của thành phần kinh tế nhà nước. Họ cho rằng, việc
phân chia các thành phần kinh tế (kinh tế nhà nước, kinh tế tập thể, kinh tế cá
thể và tiểu chủ, kinh tế tư bản tư nhân, kinh tế tư bản nhà nước, kinh tế có vốn
đầu tư nước ngoài) theo tiêu chí quan hệ sản xuất sẽ dẫn đến sự phân biệt đối xử
theo hướng cạnh tranh bất bình đẳng giữa các thành phần kinh tế. Bởi vậy, theo
họ, thay vì phân chia theo tiêu chí quan hệ sản xuất, cần phải chia theo các tiêu
chí nhỏ, vừa và lớn thì mới tạo ra sự bình đẳng giữa các thành phần kinh tế trong
nền kinh tế quốc dân.
Cho đến nay, đã có nhiều cách xác định về cơ cấu và các giai đoạn phát triển
của kinh tế tư nhân. Sau Cách mạng Tháng Mười năm 1917, V.I.Lênin đã chỉ
ra kết cấu kinh tế tư nhân của nước Nga lúc bấy giờ bao gồm kinh tế nông dân
kiểu gia trưởng, kinh tế sản xuất hàng hoá nhỏ, kinh tế tư bản tư nhân. Ở nước
ta, kể từ khi đổi mới đến nay, trong các văn kiện Đại hội, Đảng Cộng sản Việt
Nam đã khẳng định đường lối phát triển nền kinh tế nhiều thành phần, trong đó
có kinh tế tư nhân. Về nhận thức, chúng ta thừa nhận kinh tế tư nhân là thành
phần kinh tế dựa trên chế độ sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất, với lao động của
các chủ thể kinh tế và lao động làm thuê, bao gồm: kinh tế cá thể, tiểu chủ và
kinh tế tư bản tư nhân. Tại Đại hội lần thứ X, Đảng ta tiếp tục khẳng định thành
phần kinh tế tư nhân bao gồm kinh tế cá thể, tiểu chủ và kinh tế tư bản tư nhân.

nghĩa. Nhưng, trong quá trình xây dựng nền kinh tế thị trường và vận dụng các
nguyên tắc của nó, có thể sẽ xảy ra mâu thuẫn giữa những quy định thuộc bản
chất của chủ nghĩa xã hội với những mục tiêu kinh tế cần đạt được. Vì:
- Thứ nhất, kinh tế thị trường là một phương thức vận hành kinh tế, là sự điều
hoà lợi ích và phân bố các tài nguyên thông qua thị trường. Khi vận hành, nó
chỉ tạo ra sự công bằng trong quá trình cạnh tranh thị trường, chứ không tạo ra
sự công bằng trên kết quả phân phối cuối cùng. Điều này có nghĩa là, mọi
thành phần kinh tế tham gia vào nền kinh tế thị trường đều phải cạnh tranh
bình đẳng theo những quy tắc nhất định. Những quy tắc này không ủng hộ
những người lạc hậu, nhưng cũng không kìm hãm những người tiên tiến, mà
thực hiện luật chơi mạnh thắng, yếu thua – một quy luật của nền kinh tế thị
trường. Nếu thực hiện luật chơi này trong chế độ công hữu thì liệu có phải lúc
nào sự vận hành của thị trường cũng ăn khớp với các chính sách của nhà nước
xã hội chủ nghĩa?
- Thứ hai, nền kinh tế thị trường đã đặt ra những yêu cầu như công bằng, hiệu
quả và nguyên tắc mạnh thắng, yếu thua thì cũng phải chấp nhận ở mức độ nào
đó những hậu quả mà sự vận hành của nó mang lại: sự phân hoá giàu nghèo,
bất bình đẳng và thất nghiệp. Nếu để những hiện tượng không lành mạnh này
phát triển một cách tự do thì chúng ta không thể bảo đảm và thực hiện được
công bằng xã hội trong chủ nghĩa xã hội. Nhưng, nếu nhà nước tìm cách loại
trừ nạn thất nghiệp, ngăn chặn sự phân hoá giàu nghèo một cách quyết liệt
bằng biện pháp hành chính thì sẽ ảnh hưởng đến sự vận hành của thị trường,
đến kết quả tăng trưởng và sức cạnh tranh của nền kinh tế.
Đó là những mâu thuẫn mà chúng ta cần tính tới và cần nhận thức đầy đủ trong
quá trình xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Từ đó,
có biện pháp phù hợp để từng bước tháo gỡ, trong đó phải tính đến động lực
của kinh tế tư nhân, nhằm thúc đẩy nền kinh tế xã hội chủ nghĩa phát triển bình
thường và có hiệu quả cao.
Đường lối đổi mới của Đảng ta bắt đầu từ Đại hội VI và được hoàn thiện dần
qua các kỳ Đại hội tiếp theo. Về kinh tế, tại Đại hội IX, Đảng Cộng sản Việt

xuất của xã hội; tạo thêm nhiều việc làm mới vừa làm tăng của cải vật chất cho
xã hội, vừa làm giảm áp lực giải quyết việc làm cho người lao động; thúc đẩy
sự hình thành và phát triển các loại thị trường, làm tăng sức cạnh tranh của
hàng hoá sản xuất trong nước, tạo ra sự cạnh tranh bình đẳng giữa các thành
phần kinh tế trong hoạt động sản xuất và kinh doanh; vừa góp phần tạo nên tốc
độ tăng trưởng kinh tế cao, vừa tham gia giải quyết nhiều vấn đề xã hội…
Sự biến đổi của quan hệ sở hữu khiến quan hệ quản lý và phân phối cũng thay
đổi; do vậy, quan hệ sản xuất trở nên linh hoạt và phù hợp với trình độ phát
triển của lực lượng sản xuất vốn còn thấp và phát triển không đều giữa các
vùng, ngành trong cả nước. Nhờ vậy, đã khơi dậy và phát huy được tiềm năng
về vốn, đất đai, lao động, kinh nghiệm sản xuất của các tầng lớp nhân dân vào
công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Chính vì những lý do đó,
chúng ta có thể khẳng định rằng, sự phát triển của kinh tế tư nhân đã đóng góp
quan trọng vào việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và chuyển dịch cơ cấu nền
kinh tế quốc dân theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hoá.
Sự xuất hiện ngày càng nhiều chủ thể sản xuất, kinh doanh thuộc khu vực kinh tế tư
nhân trong tất cả các lĩnh vực, các ngành sản xuất, kinh doanh đã đẩy lùi dần tình
trạng độc quyền, làm cho sản xuất hàng hoá phát triển, thị trường được mở rộng,
các quy luật kinh tế thị trường phát huy được tác dụng; đẩy lùi cơ chế quản lý tập
trung quan liêu, bao cấp vốn đã ăn sâu trong tiềm thức xã hội.
Thông qua việc phát triển kinh tế tư nhân mà quyền làm chủ của nhân dân,
trước hết là quyền làm chủ về kinh tế được phát huy. Trong Nghị quyết Đại hội
lần thứ IX, Đảng ta khẳng định: tiếp tục thực hiện nhất quán chủ trương phát
triển mạnh các thành phần kinh tế; xoá bỏ mọi sự phân biệt đối xử theo hình
thức sở hữu; tạo môi trường đầu tư, kinh doanh bình đẳng, minh bạch, thông
thoáng và thuận lợi hơn; ổn định chính sách, bảo đảm quyền của mọi người
dân được tự do kinh doanh trong những ngành, nghề mà pháp luật không cấm.
Như chúng ta đã biết, lý luận của chủ nghĩa Mác chỉ nhấn mạnh việc xoá bỏ
chế độ tư hữu, chứ không phải xóa bỏ mọi hình thức sở hữu thực tế của mỗi cá
nhân trong xã hội. Trong xã hội có giai cấp, ý thức về quyền sở hữu là thuộc

càng lớn vào ngân sách nhà nước; tham gia tích cực và hiệu quả trong việc
thực hiện các mục tiêu xã hội.
- Thứ tư, ở Việt Nam, trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, kinh tế tư
nhân đã và đang từng bước khẳng định vị trí “chỗ dựa thiết yếu” của nó theo
đúng quy luật của nền kinh tế thị trường. Nó đã thực sự trở thành một bộ phận
của kinh tế dân doanh, thể hiện định hướng phát triển theo nguyên tắc “lấy dân
làm gốc” với mục tiêu thực hiện dân giàu, nước mạnh. Kinh tế tư nhân đang có
cơ hội phát triển mạnh cả về bề rộng lẫn chiều sâu, cả về quy mô số lượng lẫn
chất lượng.
- Thứ năm, phát triển kinh tế tư nhân là một tất yếu xuất phát từ quy luật về sự
phù hợp của quan hệ sản xuất với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, có
tác dụng thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển. Nếu chúng ta chỉ coi kinh tế
nhà nước và kinh tế tập thể là nền tảng mà không đặt kinh tế tư nhân vào đúng
vị trí của nó, thì về thực chất, chúng ta vẫn coi sở hữu là mục đích của mọi
chính sách. Chúng ta không thể để quan hệ sản xuất vượt quá xa so với trình
độ phát triển của lực lượng sản xuất như trước đây, cũng như không thể “ép”
kinh tế nhà nước và kinh tế tập thể phải có tiềm lực lớn hơn kinh tế tư nhân
trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa trong khi chúng chưa
đủ khả năng làm điều đó một cách hiệu quả.
Chúng ta không thể phủ định những mặt tích cực của kinh tế tư nhân đối với
sự phát triển nền kinh tế – xã hội của nước ta trong những năm qua. Tuy nhiên,
cũng phải thấy được những hạn chế nhất định trong quá trình phát triển của
kinh tế tư nhân, như tính chất tự phát, tình trạng vô chính phủ trong sản xuất
kinh doanh, tình trạng không chấp hành nghiêm luật pháp… Vì vậy, cần phải
đánh giá một cách khách quan, công bằng sự phát triển của kinh tế tư nhân,
chống khuynh hướng đề cao quá mức dẫn đến tuyệt đối hoá vai trò của kinh tế
tư nhân.
Phát triển kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ
nghĩa là một xu thế khách quan. Tuy nhiên, để đưa kinh tế tư nhân phát triển
đúng quỹ đạo, đúng định hướng xã hội chủ nghĩa lại là một nhiệm vụ hết sức

chính trị đối với sự phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa của kinh tế tư
nhân. Không ngừng đổi mới mạnh mẽ kinh tế nhà nước để phát huy vai trò chủ
đạo và định hướng của nó trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ
nghĩa.
Tóm lại, nếu chúng ta có những nỗ lực cả trong nhận thức và hành động, thì sự
phát triển của kinh tế tư nhân sẽ diễn ra đúng hướng và phát huy hiệu quả tối
đa, qua đó góp phần củng cố thêm niềm tin của toàn dân đối với sự lãnh đạo
của Đảng; đồng thời góp phần phát triển lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư
tưởng Hồ Chí Minh về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội, bỏ qua chế độ tư
bản chủ nghĩa.

(*)
Thạc sĩ triết học, Trường Đại học Thương mại Hà Nội.
(1)
Đảng Cộng sản Việt Nam. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX.
Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2001, tr.86.
(2)
Đảng Cộng sản Việt Nam. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X.
Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2006, tr.83.
(3)
Đảng Cộng sản Việt Nam. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X.
Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2006, tr.83.