1

Chương VII
TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VĂN HÓA, ĐẠO ĐỨC
VÀ XÂY DỰNG CON NGƯỜI MỚI

I- TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VĂN HOÁ
1– Văn hoá và quan niệm của Hồ Chí Minh về văn hoá
a- Văn hoá là gì ?
Có nhiều định nghĩa khác nhau về văn hoá. Tuy nhiên vẫn có một điểm
chung được mọi người thừa nhận : Văn hoá là một hệ thống các giá trị vật chất và
tinh thần do con người sáng tạo ra trong quá trình lịch sử.
b- Quan niệm của Hồ Chí Minh về văn hoá
- “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống , loài người mới sáng tạo
và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn
học nghệ thuật , những công cụ cho sinh hoạt hằng ngày về mặc, ăn ở và các
phương thức sử dụng. Toàn bộ những sáng tạo và phat minh đó tức là văn
hoá.Văn hoá là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của
nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu của đời sống và
đòi hỏi của sự sinh tồn” .(T III, tr 431)
2. Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa
a) Văn hóa không thể đứng ngoài mà phải ở trong chính trị và kinh tế.
Đây là quan điểm của HCM về mối quan hệ giữa văn hóa và chính trị, giữa
văn hóa và kinh tế
ØQuan hệ giữa văn hóa và chính trị :
- Dưới chế độ thực dân phong kiến, giai cấp thống trị đưa ra luận điệu
“ Văn nghệ chí thượng “có sứ mệnh cao quý là phục vụ “vô tư” tất cả mọi người,
nó dứng trên giai cấp và ở ngoài chính trị để mê hoặc các nhà văn hoá.
- Hồ Chí Minh vạch rõ : “Xã hội thế nào, văn nghệ thế ấy… Dưới chế độ
thực dân phong kiến nhân dân ta bị nô lệ, thì văn nghệ cũng bị nô lệ, bị kìm hãm
không thể phát triển lên được”(VII-443)

đã phát biểu : văn hoá và phát triển là hai mặt gắn liền nhau … hễ nước nào tự đặt
cho mình mục tiêu phát triển mà tách rời môi trường văn hoá thì nhất định sẽ xảy
ra những mất cân đối nghiêm trọng cả về mặt kinh tế lẫn văn hoá và tiềm năng
sáng tạo của nước ấy sẽ bị suy yếu nhiều”… “văn hoá cần coi mình là nguồn cổ vũ
trực tiếp cho phát triển và ngược lại , phát triển cần thừa nhận văn hoá giữ vị trí
trung tâm, một vai trò điều tiết xã hội” ( Tạp chí Thông tin UNESCO 11-1998 –
tr5 )
b) Tính chất của nền văn hoá mới
Hồ Chí Minh đã nhiều lần đề cập đến việc xây dựng nền văn hoá mới :
- Năm 1943, Người phác thảo một nền văn hoá Việt Nam gồm 5 điểm
lớn :
1- Xây dựng tâm lý: tinh thần độc lập, tự cường
2- Xây dựng luân lý : biết hy sinh mình, làm lợi cho quần chúng.
3- Xây dựng xã hội: mọi sự nghiệp có liên quan đến phúc lợi của nân
dân trong xã hội.
4- Xây dựng chính trị : dân quyền
5- Xây dựng kinh tế
- Sau cách mạng Tháng Tám ,khi đặt vấn đề xây dựng nền văn hoá mới của
nước Việt Nam, Hồ Chí Minh nói rõ:”Cái văn hoá mới này cần phải có tính khoa
học, tính đại chúng, thì mới thuận với trào lưu tư tưởng hiện đại…Nay nước ta đã
PDF created with pdfFactory Pro trial version www.pdffactory.com
3

có được độc lập, tinh thần đượ giải phóng , cần phải có một nền văn hoá hợp với
khoa học và hợp với cả nguyện vọng của nhân dân”
-Đến Đại hội II của Đảng,Hồ Chí Minh xác định “ xây dựng một nền văn
hoá Việt Nam có tính chất dân tộc, khoa học và đại chúng”(VI-173).
- Khi miền Bắc xây dựng CNXH, Bác lại nói “để phục vụ sự
nghiệp CMXHCN thì văn hoá phải XHCN về nội dung và dân tộc về hình
thức”(X-60).

PDF created with pdfFactory Pro trial version www.pdffactory.com
4

hoá,HCM chỉ rõ : “Văn hoá phục vụ ai ? Cố nhiên ta phải nói là phục vụ công,
nông, binh, tức là đại đa số nhân dân. Các đồng chí làm văn hoá phải nói dứt
khoát như thế, không thể nói nghệ thuật vị nghệ thuật mà cần nói rõ văn hoá phục
vụ công-nông-binh”.
- “Văn hoá phải gắn liền với lao động sản xuất. Văn hoá xa đời sống lao
động là văn hoá suông”
- Học tập lời ăn tiếng nói của quần chúng“Tục ngữ, vè, ca dao là những
hòn ngọc quý, vừa rất hay lại vừa rất ngắn chứ không phải trường thiên đại hải ,
dây cà ra dây muống”(IX -250)
- Miêu tả cuộc sống thực tại của quần chúng :Các hoạ sĩ của ta đã cố gắng
tìm mọi con đường đi. Nhưng tiếc rằng không muốn đi ở dưới đất mà cứ muốn vụt
lên trời : chất mơ mộng nhiều quá, má cái chất thật của sinh hoạt rất ít . Thật là
một thế giới tiên. Người trần lên tiên có lẽ cũng thích thật . Nhưng nhìn mãi cái
đẹp không thay đổi rồi cũng nhàm chán, nhạt nhẽo và mới biết rằng: muốn tìm
thấy sự thay đổi, sự ham mê thật, phải trở về với cuộc sinh hoạt thực tại của con
người – Nói với các hoạ sĩ nhân khai mạc Phòng triển lãm văn hoá 7-10-1945
(Theo GT TTHCM –Học viện)
- Thiết thực, ai cũng hiểu được. Khi viết phải đặt câu hỏi “Viết cho ai ?”,
Viết để làm gì ?” “Ta viết cho ai xem”, “Nói cho ai nghe” (V-306) Chuyện cô
Nông Thị Trưng
c) Chức năng của văn hoá
- Bồi dưỡng tư tưởng đúng đắn và tình cảm cao đẹp cho con người,
hướng con người đến chân, thiện, mỹ.
Tại Đại hội văn hoá toàn quốc ngày 21-11-1946, HCM chỉ rõ “ Văn hoá
phải làm cho ai cũng có lý tưởng tự chủ, độc lập, tự do. Đồng thời văn hoá phải
làm thế nào cho quốc dân có tinh thần vì nước quên mình, vì lợi ich chung mà
quên lợi ích riêng”

-Nội dung giáo dục :
Nội dung giáo dục phải bao hàm cả văn hoá, chính trị, khoa học –kỹ thuật,
chuyên môn nghề nghiệp, lao động. Người căn dặn thanh niên : Các cháu phải cố
gắng học tập kỹ thuật, văn hoá, chính trị… Nếu không học văn hoá, không có trình
độ văn hoá thì không học tập được kỹ thuật , không học tập được kỹ thuật thì
không theo kịp được nhu cầu về kinh tế nước nhà; nhưng phải chú ý cả chính trị,
vì nếu chỉ học văn hoá, kỹ thuật mà không học chính trị thì như người nhắm mắt
mà đi.
-Phương châm giáo dục :
+ “Học đi đôi với lao động, Lý luận đi với thực hành”
“Học phải đi đôi với hành. Học mà không hành thì học vô ích. Hành mà không
học thì hành không trôi chảy”
+ Phải kết hợp ba lực lượng giáo dục nhà trường – gia đình – xã hội.
“ Giáo dục trong nhà trường dù tốt mấy,nhưng thiếu giáo dục trong gia đình và
ngoài xã hội thì kết quả cũng không hoàn toàn “ ( VIII-334)
ðVăn hoá văn nghệ
* Văn hoá nghệ thuật cũng là một mặt trận. Nghệ sĩ là chiến sĩ trên mặt trận
văn hoa nghệ thuật .
-Ngay từ khi mới hoạt động cách mạng, Hồ Chí Minh sử dụng văn hoá như
một thứ vũ khí đấu tranh. Người dùng ngòi bút để vạch trần thực chất cái gọi là
“khai hoá văn minh” của thực dân Pháp.

1
Theo Hồ Thiệu Hùng: Bác Hồ với việc nâng cao dân trí, in trong Chủ tịch HCM….Bộ Giáo Dục xuất bản
– 1990, tr 44
PDF created with pdfFactory Pro trial version www.pdffactory.com
6

- Năm 1943, khi đọc “Thiên gia thi”, Người có nhận xét :
Thơ xưa thường chuộng thiên nhiên đẹp,

Những tư tưởng trên thể hiện quan điểm của HCM về vị trí và chức năng
của văn hoá, về vai trò chiến sĩ của người làm văn hoá đã đặt nền tảng cho đường
lối văn hoá văn nghệ của Đảng ta.
ðVăn hóa đời sống
PDF created with pdfFactory Pro trial version www.pdffactory.com
7

Văn hoá đời sống thực chất là đời sống mới với ba nội dung: đạo đức mới,
lối sống mới, nếp sống mới, trong đó đạo đức mới đóng vai trò chủ yếu nhất bởi
vì, có dưạ trên nền đạo đức mới thì mới xây dựng được lối sống mới, nếp sống
mới, và đạo đức mới lại được thể hiện trong lối sống và nếp sống.
- Đạo đức mới: Thực hành đời sống mới trước hết là thực hành đạo đức
cách mạng.
- Lối sống mới: Lối sống mới là lối sống có lý tưởng, có đạo đức; kết hợp
hài hoà truyền thống tốt đẹp của đân tộc và tinh hoa văn hoá nhân loại tạo nên lối
sống văn minh, tiến tiến. Hoạt động của con người gồm: ăn, mặc, ở, đi lại, làm
việc. Tính văn hoá ở đây là biết cách ăn, cách mặc, cách ở Con người văn hoá
trong lối sống là phải có một phong cách sống khiêm tốn, giản dị, chừng mực, điều
độ, ngăn nắp, vệ sinh, yêu lao động,
- Nếp sống mới: Xây dựng nếp sống mới (nếp sống văn minh) là xây dưng
những thói quen và phong tục tâpj quán tốt đẹp, kế thừa và phát triển được những
thần phong mĩ tục lâu đời của dân tộc. Tất nhiên không phải cái gì cũ là bỏ hết, cái
gì cũng làm mới. Cũ mà xấu thì bỏ. Ví dụ: ta phải bỏ hết tính lười biếng, tham
lam, Cũ mà không xấu nhưng phiền phức thì sửa đổi. Ví dụ: Đơm cúng, cưới
hỏi, ma chay quá xa xỉ phải giảm bớt. Cũ mà tốt thì phát triển thêm. Ví dụ: ta phải
tương thân tương ái, tận trung với nước, tận hiếu với dân. Mới mà hay thì phải
làm. Ví dụ: ăn ở cho hợp vệ sinh, làm việc cho ngăn lắp. Phải bổ sung xây dựng
thuần phong mỹ tục trong các vấn đề vệ sinh, giỗ tết, ma chay, cưới hỏi , đồng
thời phải chống các hủ tục như cờ bạc, hút xách


a- Trung với nước, hiếu với dân
“Trung”, “hiếu” là phẩm chất đạo đức cơ bản của người phương Đông-
một phạm trù đạo đức phong kiến.
Luận ngữ : “Quân sử thần dĩ lễ, thần sự quân dĩ trung”
Lễ ký : “ Hiếu sự thân, thân dĩ thính mệnh”
Như vậy, trung hiếu ở đây là trung với vua, hiếu với cha mẹ. Trung hiếu trong đạo
đức phong kiến nhiều khi mang tính cực đoan
.Đến Hồ Chí Minh ,Người không gạt bỏ khái niệm trung hiếu đó mà đưa
vào một nội dung mới , phát triển lên thành một phạm trù đạo đức mới- đạo đức
cách mạng :“trung với nước, hiếu với dân”.
“(…) đạo đức ngày nay cao rộng hơn: không phải chỉ có hiếu với bố mẹ, mà trung
với nước, hiếu với dân ( T XII, tr 558)
“Đạo đức ngày trước thì chỉ trung với vua, hiếu với cha mẹ. Ngày nay, thời đại
mới, đạo đức cũng phải mới. Phải trung với nước. Phải hiếu với toàn dân, với
đồng bào”.(IV-149)
“Trung”, “hiếu” trở thành một phẩm chất hàng đầu của đạo đức cách
mạng(16 lần Bác dùng cụm từ “trung với nước, hiếu với dân” để nói về đạo đức
cách mạng )
“Đạo đức cách mạng có thể nói tóm tắt là:
Nhận rõ phải trái.Giữ vững lập trường
Tận trung với nước , tận hiếu với dân” (TVII,tr480)
- Nội dung “ trung với nước, hiếu với dân là : Phải đặt lợi ích của Đảng, của Tổ
quốc lên trên hết, phải hết lòng hết sức phục vụ nhân dân, tin dân , lắng nghe ý
kiến của dân, phải quan tâm đến đời sống của dân.
b- Cần, kiệm, liêm, chinh, chí công, vô tư.
- Ở đây Bác mượn những phạm trù đạo đức Nho giáo để cải biến ,đưa vào
những nội dung mới. “Bọn phong kiến ngày xưa nêu ra cần, kiệm, liêm, chính
nhưng không bao giờ làm mà lại bắt nhân dân phải tuân theo để phụng sự cho
quyền lợi của chúng. Ngày nay ta đề ra cần, kiệm, liêm, chính cho cán bộ thực
hiện , làm gương cho nhân dân theo để lợi cho nước cho dân”(TVI, tr 321, 322).

đều là BẤT LIÊM.
Dìm người giỏi, để giữ địa vị và danh tiếng của mình là đạo vị (đạo là trộm).
Gặp việc phải, mà sợ khó nhọc nguy hiểm, không dám làm, là tham vật uý
lao.
Gặp giặc mà rút ra, không dám đánh là tham sinh uý tử. Đều làm trái với
chữ LIÊM.
CHÍNH : nghĩa là không tà, nghĩa là thẳng thắn, đứng đắn. Điều gì không
đứng đắn, thẳng thắn, tức là tà.
Người nêu ra những yêu cầu để thực hiện chữ chính :
Đối với mình : không được tự cao, tự đại, tự phụ, tự phụ, phải khiêm tốn
học hỏi, phát triển cái hay, sửa chữa cái dở của mình.
Đối với người : không nịnh người trên, không khinh người dưới, thật thà,
không dối trá.
Đối với việc : phải để việc công lên trên, lên trước, việc thiện nhỏ mấy
cũng làm, việc ác nhỏ mấy cũng tránh.

- CẦN, KIỆM, LIÊM, CHÍNH là nền tảng của đời sống mới , là “tứ đức”
của người cách mạng. Người so sánh :
“Trời có bốn mùa:Xuân, Hạ, Thu, Đông.
Đất có bốn phương: Đông, Tây, Nam, Bắc.
Người có bốn đức tính: Cần, Kiệm, Liêm , Chính.
PDF created with pdfFactory Pro trial version www.pdffactory.com
10

Thiếu một mùa ,thì không thành trời
Thiếu một phương, thì không thành đất
Thíếu một đức thì ,không thành người”( T V, tr 631)

* Thế nào là chí công, vô tư ?
- Chí công , vô tư là không nghĩ đến mình trước, hưởng thụ thì đi sau, là

người Việt Nam mà còn cho những người cùng cảnh ngộ. Yêu nhân dân mình
đồng thời biết yêu nhân dân các dân tộc bị áp bức; giải ohóng cho dân tộc mình
đồng thời giải phóng cho các dân tộc khác, giúp bạn là tự giúp mình.
- Tinh thần quốc tế còn là sự tôn trọng và đoàn kết với các dân tộc, nhân
dân các nước, chống sự hằn thù, bất bình đẳng dân tộc và sự phân biệt chủng tộc.
Người quan niệm : bốn phương vô sản, bốn bể đều là anh em; giúp bạn là giúp
mình; thắng lợi của mình cũng là thắng lợi của nhân dân thế giới. Người góp phần
PDF created with pdfFactory Pro trial version www.pdffactory.com
11

to lớn, có hiệu quả xây đắp tình đoàn kết quốc tế, tạo ra một kiểu quan hệ quốc tế
mới: đối thoại thay đối đầu, kiến tạo một nền văn hoá hoà bình trên thế giới.

3- Những nguyên tắc xây dựng đạo đức mới :
a- Tu dưỡng suốt đời, rèn luyện bền bĩ hằng ngày
- Hồ Chí Minh cho rằng mỗi người phải thường xuyên chăm lo tu dưỡng đạo
đức như việc rửa mặt hàng ngày, đấy cũng là công việc phải làm kiên trì bền bĩ
suốt đời. Người nói: “đạo đức cách mạng không phải từ trên trời sa xuống . Nó
do đấu tranh, rèn luyện bền bĩ hằng ngày mà phát triển, củng cố. Cũng như ngọc
càng mài càng sáng, vàng càng luyện càng trong”( T IX, tr 293). Do không chú ý
điều này, nên có những người trong lúc tranh đấu thì hăng hái, trung thành, không
sợ hiểm nguy. Song đến khi có ít quyền hạn rong tay đâm ra kiêu ngạo, xa xỉ,
phạm vào tham ô, lãng phí,quan liêu. Từ đó, Người đi đến kết luận : “Một dân tộc,
một đảng và mỗi con người, ngày hôm qua là vĩ đại, có sức hấp dẫn lớn, không
nhất định hôm nay và ngày mai vẫn được mọi người yêu mến và ca ngợi, nếu lòng
dạ không trong sáng nữa, nếu sa vào chủ nghĩa cá nhân” (XII-557). Do vậy, nên
phải tu dưỡng , rèn luyện suốt đời.
b- Nói đi đôi với làm, phải nêu gương về đạo đức:
- Hồ Chí Minh là một nhà cách mạng hoạt động thực tiễn, một nhà triết
học – hành động , nên ở Người luôn có sự thống nhất giữa lời nói và việc làm.

“người chủ tương lai của nước nhà”, là cái cầu nối giữa các thế hệ- “người tiếp sức
cho thế hệ thanh niên già,đồng thời là người phụ trách, dìu dắt thế hệ thanh niên
trong tương lai”
2
. Chính vì vậy, việc giáo dục đạo đức và chăm lo cho việc rèn
luyện đạo đức của sinh viên đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh quan tâm từ rất sớm.
Nói chuyện với sinh viên, Người khẳng định: “Sinh viên phải có đức, có tài. Có tài
mà không có đức ví như anh làm kinh tế tài chính rất giỏi nhưng lại đi đến thụt két
thì chẳng những không làm gì có ích cho xã hội mà còn có hại cho xã hội nữa.
Nếu có đức mà không có tài, ví như ông Bụt, không làm hại gì nhưng cũng không
lợi gì cho loài người”
3

Hồ Chí Minh chỉ rõ, thực hành đạo đức cách mạng trong đời sống có tác
dụng tôn vinh, nâng cao giá trị mỗi cá nhân, tạo sức mạnh nội sinh, giúp họ vượt
qua khó khăn thử thách. Hồ Chí Minh không phân biệt đạo đức cách mạng và đạo
đức đời thường, đạo đức cán bộ và đạo đức công dân. Người chỉ rõ, trong xã hội
mỗi người có công việc, tài năng và vị trí khác nhau, người làm việc to, người làm
việc nhỏ, nhưng ai giữ đươc đạo đức cách mạng đều là người cao thượng.
- Kiên trì tu dưỡng đạo đức theo các phẩm chất đạo đức Hồ Chí Minh
Trong bài nói tại Đại hội sinh viên Việt Nam lần thứ hai (ngày 7 tháng 5
năm 1958), những phẩm chất đó được Người tóm tắt trong sáu cái yêu: Yêu Tổ
quốc; Yêu nhân dân; Yêu chủ nghĩa xã hội; Yêu lao động; Yêu khoa học và kỷ
luật. Người còn kêu gọi thanh niên rèn luyện đức tính trung thành, tận tụy, thật thà,
chính trực, cần cù, sáng tạo trong học tập, sống nhân nghĩa, có đạo lý…
- Tu dưỡng đạo đức theo các nguyên tắc đạo đức Hồ Chí Minh
+ Kiên trì tu dưỡng đạo đức cách mạng
+ Nói và làm đi đôi với nhau
+ Kết hợp cả xây dựng đạo đức mới với chống các biểu hiện suy thoái về
đạo đức

luận xã hội và pháp luật. Nếu coi thường một trong những nhân tố trên, việc học
tập và rèn luyện sẽ khó đạt được kết quả như mong muốn.

III. TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ XÂY DỰNG CON NGƯỜI MỚI
1. Quan niệm của Hồ Chí Minh về con người
a. Hồ Chí Minh thường nói tới con người cụ thể, lịch sử.
Hồ Chí Minh cũng dùng khái niệm “con người” theo nghĩa rộng trong một
số trường hợp (phẩm giá con người, giải phóng con người, người ta, ai, con
người…), nhưng lại đặt trong bối cảnh cụ thể và một tư duy chung, còn phần lớn,
Người xem xét con người trong các mối quan hệ xã hội, quan hệ giai cấp; theo
giới tính, lứa tuổi, nghề nghiệp…trong khối thống nhất của cộng đồng dân tộc (sĩ,
nông, công, thương) và quan hệ quốc tế (bầu bạn năm châu, các dân tộc bị áp bức,
bốn phương vô sản). Đó là con người hiện thực, cụ thể, cảm tính, khách quan.
b. Hồ Chí Minh khẳng định bản chất con người mang tính xã hội.
- Để sinh tồn con người phải lao động sản xuất.
- Trong quá trình lao động, sản xuất các mối quan hệ được xác lập.
- Con người vừa là chủ thể, vừa là sản phẩm của lịch sử.
- Con người là tổng hợp các quan hệ xã hội từ hẹp đến rộng
2. Quan điểm của Hồ Chí Minh về vai trò của con người và chiến lược
“trồng người”.
a) Về vai trò của con người
ãCon người là vốn quý nhất- nhân tố quyết định thắng lợi của cách
mạng.
- Kế thừa truyền thống nhân văn của dân tộc, Hồ Chí Minh đặt con người
lên trên hết “ trong bầu trời không gì quý bằng nhân dân
- Xuất phát từ quan điểm về vai trò quần chúng nhân dân của chủ nghĩa
Mác- Lenin, Hồ Chí Minh cho rằng dân là cội nguồn của mọi sức mạnh, là lực
lượng vô tận để dựng nước và giữ nước .Người tin tưởng tuyệt đối vào sức
mạnh của nhân dân. Khi dân đã đoàn kết lại thì không có chướng ngại nào mà
không thể vượt qua, không có kẻ thù nào mà không đánh thắng

Chí Minh dựa vào dân .Bằng một nhay cảm chính trị đặc biệt, trước khi rời đất
nước người thanh niên hai mươi mốt tuổi đã nói với người bạn của mình là muốn
đi ra nước ngoài xem họ làm thế nào để về giúp đồng bào ta. Đến khi trở thành
người cộng sản, Người lựa chọn dứt khoát : “Đối với tôi câu trả lời đã rõ ràng:
trở về nước, đi vào quần chúng , thức tỉnh họ, đưa họ ra đấu tranh giành tự do ,
độc lập”( xem Trần Dân Tiên – Những mẫu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ
tịch- NXB Văn hoá dân tộc- H.2000, tr 61)
Về sau Bác cũng thường xuyên nhắc nhở cán bộ “Phải gần gũi dân, dựa
vào lực lượng của dân, xa rời nhân dân, tài tình mấy cũng không làm gì được” ( T
VIII , tr 119)
ãCon người vừa là mục tiêu vừa là động lực của cách mạng
- Hồ Chí Minh xem con người là mục tiêu cao nhất cách mạng, mọi hoạt
động cách mạng đều nhằm mục đích giải phóng con người. Trong cách mạng dân
tộc dân dân chủ nhân dân, đó là giải phóng khỏi ách áp bức của thực dân, phong
kiến. Trong xây dựng đất nước là giải phóng khỏi sự nghèo nàn, lạc hậu(biểu hiện
của nghèo nàn lạc hậu là đói và dốt.Người xem đó cũng là những thứ giặc như
PDF created with pdfFactory Pro trial version www.pdffactory.com
15

giặc ngoại xâm. “ Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu).Vì vậy, Người chỉ có một
ham muốn là nước ta hoàn toàn độc lập, dân ta hoàn toàn tự do, ai cũng có cơm
ăn, áo mặc, ai cũng được học hành”. Và cả cuộc đời phấn đấu để thực hiện mục
tiêu đó. Người nói” Cả đời tôi chỉ có một mục đích là phấn đấu cho quyền lợi Tổ
quốc và hạnh phúc của quốc dân. Những khi tôi phải ẩn nấp nơi núi non, hoặc ra
vào chốn tù tội, xông pha sự hiểm nghèo là vì mục đích đó. Đến lúc nhờ quốc dân
đoàn kết, tranh được chính quyền, uỷ thác cho tôi gánh vác việc chính phủ, tôi lo
lắng đêm ngày, nhẫn nhục cố gắng- cũng vì mục đích đó”(IV-240)
- Mặt khác, Người đòi hỏi con người cũng phải có trach nhiệm với cách
mạng, với Tổ quốc” Việc nước là việc chung, mỗi một người con Rồng, cháu
Tiên(…) đều phải gánh vác một phần”(IV-240, 241)”


KẾT LUẬN
PDF created with pdfFactory Pro trial version www.pdffactory.com
16

- Sáng tạo lý luận của Hồ Chí Minh
+ Đề cao vai trò của văn hóa, gắn văn hóa với phát triển
+ Xác lập hệ thống quan điểm có giá trị xây dựng nền văn hóa mới Việt Nam
+ Đề cao vai trò của đạo đức, gắn đạo đức với sự phát triển tiến bộ của xã
hội
+ Xác lập hệ chuẩn giá trị đạo đức cho con người mới Việt Nam
+ Coi trọng con người và xây dựng con người
- Ý nghĩa của việc học tập
+ Thấy rõ những cống hiến kiệt xuất của Hồ Chí Minh trong lĩnh vực văn
hóa, đạo đức và xây dựng con người mới
+ Xác định rõ phương hướng, biện pháp học tập tư tưởng văn hóa, đạo đức,
làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh
+ Nhận thức rõ biểu hiện cụ thể của chủ nghĩa nhân văn Hồ Chí Minh, đặc
biệt là sự quan tâm đến con người
+ Xác định con đường phấn đấu để trở thành con người mới theo tư tưởng
Hồ Chí Minh.
PDF created with pdfFactory Pro trial version www.pdffactory.com