Công ty Cổ phần Đầu tư Công nghệ Giáo dục IDJ

www.hoc360.vn 1
Đề bài: Phân tích 20 câu thơ mở đầu bài thơ Việt Bắc
Bài làm tham khảo
"Việt Bắc" được coi là đỉnh cao của thơ ca kháng chiến chống Pháp, nhưng trước hết
là một trong những đỉnh cao của thơ Tố Hữu. Bởi nó không chỉ thể hiện những tình cảm lớn
lao của nhà thơ đối với kháng chiến, cách mạng mà nó còn kết tinh trong đó những đặc sắc
trong thế giới nghệ thuật của Tố Hữu. Đó là những đặc trưng về chất trữ tình chính trị của
thơ Tố Hữu, là đặc trưng về tính dân tộc, về màu sắc dân gian trong ngôn ngữ thơ của Tố
Hữu. Vì thế bài thơ vừa đem đến cho người đọc những nhận thức sâu sắc về niềm tự hào
đối với cuộc khchiến thần thánh của chúng ta, lại vừa đem đến cho người đọc những rung
cảm thẩm mỹ hết sức mạnh mẽ. Có thể thấy những đặc sắc này ngay từ những dòng thơ
mở đầu của "Việt Bắc".
"Mình về mình có nhớ ta
… …
Tân Trào, Hồng Thái, mái đình,cây đa"
Người ta thường nói đến một đặc trưng nổi bật của thơ Tố Hữu, đó là chất trữ tình
chính trị vì mỗi chặng đường thơ của Tố Hữu dường như đều gắn liền với mỗi chặng đường
cách mạng của dân tộc chúng ta, từ thuở "Từ ấy" cho đến "Một tiếng đờn" sau này. Nói như
thế cũng là nói về "Việt Bắc", bài thơ đã tạo nên một trong những đỉnh cao vời vợi của thơ
Tố Hữu. Bởi vì bài thơ đã ra đời từ một sự kiện chính trị hết sức lớn lao trong đời sống của
dân tộc - sự kiện các cơ quan của trung ương Đảng, của chính phủ, các cơ quan kháng
chiến, các cán bộ chiến sĩ kháng chiến sau khi hoà bình lập lại đã giã từ Việt Bắc để về xuôi,
về tiếp quản Thủ đô. Tố Hữu muốn thông qua "Việt Bắc" để dựng lại bức tranh tổng quát
của cuộc kháng chiến 9 năm rất đáng tự hào của dân tộc ta trên chiến khu Việt Bắc, lại vừa
ghi lấy cái thời điểm chia tay giữa đồng bào Việt Bắc với các cơ quan kháng chiến. Nhưng
Tố Hữu đã không làm bản tổng kết về cuộc kháng chiến, không làm bản thông báo về sự

Kết cấu của 2 câu thơ mở đầu là kết cấu của một câu hỏi tu từ, câu hỏi khơi gợi
những kniệm thiết tha mặn nồng, câu hỏi bao trùm cả không gian của 15 năm ấy. Câu hỏi
thường có tác dụng khơi sâu vào lý trí của người nghe nhưng ở đây câu hỏi lại khơi gợi
những kỉ niệm đầy xúc động của 15 năm cách mạng đã gắn bó với Việt Bắc để làm nên một
Việt Nam dân chủ cộng hoà, bởi Tố Hữu đã sử dụng một thứ ngôn ngữ chan chứa cảm xúc.
Những chữ "mười lăm năm ấy" gợi ta nhớ tới "cái thuở ban đầu" của tình yêu đã từng được
nói tới trong câu thơ của Lưu Trọng Lư:
"Cái thuở ban đầu lưu luyến ấy - Nghìn năm hồ dễ đã ai quên"
Người về làm sao có thể quên được 15 năm ấy của mối tình đầu giữa cách mạng và
Việt Bắc. Cùng với sự khơi gợi những tình cảm trong sáng, đẹp đẽ, những tình cảm "nghìn
năm hồ dễ đã ai quên", câu thơ còn được tiếp tục bởi những chữ "thiết tha mặn nồng". Một
câu thơ viết về 15 năm của cách mạng, của kháng chiến mà nồng nàn, mà tha thiết và trữ
tình biết bao.
Vẫn là một câu hỏi mà người ở lại hướng tới người về xuôi, vẫn là một cách xưng hô
hết sức tình tứ "mình" với "ta", nhưng ở 2 dòng thơ tiếp theo lại là câu hỏi bao trùm cả
không gian, không gian của cuộc chia tay, không gian của những kỉ niệm qua suốt 15 năm
ấy, không gian của cả đất nước, bao trùm cả miền ngược lẫn miền xuôi, không gian của cây
với núi, của sông với nguồn. Một câu hỏi làm bâng khuâng cả núi rừng sông núi, cả đất trời
trong khung cảnh chia tay. Dường như ở đâu trong cái thời điểm ấy cũng có sự hoà hợp
giữa niềm vui và nỗi nhớ, vì sự chia tay giữa "mình" với "ta" là một sự kiện lớn lao trong đời
sống của đất nước.
Cái đặc sắc của câu thơ không chỉ thể hiện qua kết cấu của câu hỏi, qua từ ngữ
xưng hô tình tứ mà còn qua những hình ảnh như được viết ra từ thể hứng thể phú, thể tỉ
trong ca dao. Đọc câu thơ "Mình về mình có nhớ ta- Mười lăm năm ấy thiết tha mặn nồng -
Mình về mình có nhớ không - Nhìn cây nhớ núi, nhìn sông nhớ nguồn"
Ta ngỡ như câu ca dao:
Công ty Cổ phần Đầu tư Công nghệ Giáo dục IDJ

www.hoc360.vn


Với câu thơ thứ 3 ở khổ thơ này, Tố Hữu đã bất ngờ làm hiện ra ý nghĩa lịch sử của
cuộc chia tay. Bởi với những dòng thơ mở đâù trước đó, tiếng hát đối đáp như chỉ của
"mình" với "ta", của đôi lứa yêu nhau, đột nhiên cuộc chia tay ấy trở thành cuộc chia tay lớn
của cả Việt Bắc đối với người kháng chiến từ một hình ảnh hoán dụ:
"Áo chàm đưa buổi phân ly"
Cả Việt Bắc như "ngẩn ngơ" trong cuộc chia tay lịch sử ấy. Hình ảnh "áo chàm" dùng
để chỉ hình ảnh của Việt Bắc trong thủ pháp hoán dụ. Cái "ngẩn ngơ" của Việt Bắc hiện ra ở
những chữ "đưa buổi phân ly". Trong khi đó, câu thơ "Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay"
không chỉ thể hiện cái lặng đi trong giây phút xđộng của người về xuôi mà còn diễn tả cái
ngập ngừng, bịn rịn, lưu luyến trong bước chân của người về xuôi qua sự đột biến của nhịp
Công ty Cổ phần Đầu tư Công nghệ Giáo dục IDJ

www.hoc360.vn 4
điệu câu thơ, bởi câu thơ lục bát vốn có kết cấu của những nhịp chẵn đều đặn, mang cái dìu
dặt của khúc hát chia tay, đã chuyển thành nhịp lẻ: 3/3/2
"Cầm tay nhau / biết nói gì / hôm nay"
Nhịp điệu ấy gợi ta nhớ tới cảnh chia tay trong câu thơ
"Bước đi một bước, giây giây lại dừng"
Sự thay đổi nhịp điệu của câu thơ còn làm cho đoạn thơ có sự đổi mới đối với cảm
xúc của người đọc. Câu thơ làm cho người đọc không rơi vào cái tiết tấu qúa đều đặn qua
suốt 8 dòng thơ mà trở nên mòn, chán.
Sự tiếp nối của 12 dòng thơ nằm trong mạch cấu trúc của hoài niệm như một sự
xuất hiện tất yếu, bởi sau những băn khoăn của Việt Bắc đối với tình cảm của người về xuôi
là tiếng hát đầy nghĩa tình của kẻ đi, là sự khẳng định niềm thuỷ chung của cách mạng đối
với Việt Bắc. Tiếng hát ấy đã làm cảm động người ở lại khiến bao nhiêu kỉ niệm, bao nhiêu
hồi ức đầy nghĩa tình đã trào dâng mạnh mẽ trong tâm trí người tiễn đưa. 12 dòng thơ tiếp
nối nhau tạo thành một dòng chảy của những kỉ niệm cuồn cuộn, nồng nàn, tha thiết. Mỗi

làm chồng chất mối thù đối với thực dân phát xít. Đó cũng là sự tương phản giữa csống gian
khổ và lòng người qua những hình ảnh đối chọi nhau
"Hắt hiu lau xám, đậm đà lòng son"
Đó là những vế đối làm nổi bật nỗi buồn của Việt Bắc đối với cuộc chia tay:
"Trám bùi để rụng, măng mai để già"
Nghệ thuật đối vốn rất quen thuộc trong ca dao, tục ngữ, nhưng với Tố Hữu, nghệ
thuật đối đã có những sáng tạo. Ở đây không chỉ có sự tương phản mà còn có sự bổ sung
của các vế đối. ở đây có lối đối giữa các vế trong một câu nhưng lại cũng có những tiểu đối,
lối đối ngay trong một vế câu như "mưa nguồn / suối lũ" rồi "những mây / cùng mù"; lại có
những biến thể lồng chéo tạo nên các vế đối như trong trường hợp "Tân Trào, Hồng Thái,
mái đình, cây đa" vốn nằm trong những cụm từ đã tương đối cố định, đó là "mái đình Hồng
Thái, cây đa Tân Trào". Đoạn thơ vì thế rất giàu nhạc điệu, một thứ nhạc điệu được tạo nên
từ tiết tấu của câu thơ.
Thơ Tố Hữu với "Việt Bắc", đặc trưng trữ tình không chỉ hiện ra từ những câu thơ lục
bát vốn mang âm điệu tha thiết mà còn thể hiện ở cấu tứ, ở ngôn ngữ luôn luôn tràn đầy
cảm xúc. Vì thế khúc hát mở đầu cho "Việt Bắc", khúc hát về cuộc chia tay lớn gắn liền với
đời sống chính trị của dân tộc, khúc hoài niệm về những tháng ngày cách mạng mà vẫn có
sức lay động tình cảm của người đọc, làm rung động trái tim mỗi con người Việt Nam ở thời
điểm tràn đầy sung sướng và hạnh phúc kia. Với đoạn thơ mở đầu này, ta cũng đã thấy
"Việt Bắc" của Tố Hữu rất giàu chất dân tộc, chất dân gian, giàu nhạc tính.
Tài li
ệu sưu tầm