65
PHẦN V

Công tác xã hội với gia đình 1. Làm việc với gia đình như là một nhóm nhỏ

1.1. Gia đình là một nhóm nhỏ sơ cấp

Gia đình là một nhóm sơ cấp trong đó các thành viên có trách nhiệm và sống
chung với nhau, một cách hỗ tương, cùng chia sẻ nếp sống, các quy tắc có liên quan
đến những hành vi mà xã hội mong đợi.

Trong gia đình, các thành viên có ảnh hưởng với nhau rất mạnh so với người bên
ngoài. Nhân viên xã hội có thể phân tích gia đình theo nhiều cách khác nhau như
phân tích theo chức năng của từng người, trách nhiệm của từng người hoặc theo cấu
trúc gia đình. Trước hết, nhân viên xã hội xem gia đình như là một tổ chức có chức
năng xã hội hóa con người và chức năng kiểm soát xã hội.

Gia đình là nhóm xã hội đầu tiên quan trọng nhất cung cấp cơ hội học hỏi đầu
tiên của con người. Chính trong giai đoạn thời niên thiếu, trẻ thâu nhận được những
nền tảng cơ bản của sự dạy dỗ đễ trẻ có được những niềm tin, những hành vi và
những thái độ cơ bản về những người xung quanh và về cuộc sống của trẻ. Đó là nơi
mà trẻ bắt đầu học cách tương tác với người khác, gia đình dạy cho trẻ những hành
vi nào được chấp nhận và hành vi nào không phù hợp, không được xã hội chấp nhận.

1.2. Vai trò của cha mẹ


phân vai để giữ sự quân bình trong gia đình.

Nếu trong một gia đình yếu mà sự phân vai không được rõ ràng, tự phát, khi gia
đình bị căng thẳng hoặc bị một áp lực từ bên ngoài sẽ dễ dàng bị phá vỡ. Đồng thời
có những vai trò không được phân vai một cách hợp lý như trường trẻ em phải đi
kiếm tiền để nuôi gia đình.


67
Ngoài ra, ranh giới gia đình giúp các thành viên hiểu và thực hiện chức năng của
mình (bố mẹ ốm thì con lớn giữ trách nhiệm như bố mẹ). Các ranh giới (của cha mẹ,
của con cái, của ông bà) phải rõ ràng, phải thấm thấu được, không phải lúc nào cũng
khép kín. Có ba loại gia đình dựa trên các loại ranh giới :

• Gia đình ranh giới mở : Đó là ranh giới rõ ràng nhưng dễ thâm nhập, những gia
đình này khách đông, họ trao đổi thông tin một cách tự do.
• Gia đình ranh giới khép kín : ranh giới này khó thâm nhập, cửa luôn khóa, gia
đình rất ngại với người lạ, cha mẹ kiểm soát con ghê gớm. Nhân viên xã hội khó
mà thâm nhập được.
• Gia đình không ranh giới : ai muốn làm gì thì làm.

Cuộc sống có nhiều trắc trở và trong gia đình, đứa trẻ cũng dễ nhận ra là cuộc
sống có nhiều trở ngại, khó khăn, và không phải lúc nào cũng dễ chịu. Cuộc sống có
những phút giây hạnh phúc và cũng có những lúc thất vọng chán chường. Bất cứ gia
đình nào cũng có ba khát vọng : ước vọng của người cha, ước vọng của người mẹ và
ước vọng của đứa trẻ. Và chính những khát vọng đó đã giúp cho đứa trẻ có khả năng
đối mặt được với những khó khăn của cuộc đời. Đứa bé mới sinh còn yếu đuối rất
cần sự nâng đỡ, chăm sóc về tình cảm, về cảm xúc…để phát triển, khác với người
trưởng thành ở nhân cách chưa hình thành, chưa xác định đó là một cá thể. Sự tiếp
nhận của môi trường sống và sự khích lệ có vai trò hết sức quan trọng đối với đứa

điếu thuốc lá. Đối với trẻ nghiện ma túy thì ma túy được dùng thay thế cho mối quan
hệ đối với cha mẹ đã bị thiếu vắng. những trẻ này khi gặp khó khăn, thất vọng đau
khổ thay vì suy nghĩ để tìm cách vượt khó thì lại đơn giản tìm đến ma túy để
đến”một thế giới tốt đẹp hơn”

Khác với con vật, đứa trẻ thành người phải được dạy dỗ bằng nhiều phương cách,
nhiều quy định và phong tục khác nhau tùy từng dân tộc, từng nền văn hóa, được lưu
truyền bằng miệng, bằng phong tục tập quán của xã hội. Dù như thế nào trẻ đều phải
được sinh trong một gia đình cụ thể, trong một nền văn hóa cụ thể. Tên của đứa trẻ là
biểu tượng của một dòng họ. Đối với các nhà nhân chủng học hay tâm lý học thì một
đứa trẻ ra đời có liên quan nhiều đến văn hóa hơn là một sự kiện sinh học đơn thuần.

Gia đình, cha mẹ là nơi thực hiện cà hai nhiệm vụ đặt vị trí đứa trẻ trong gia tộc
và tình cảm đối với bé. Nếu vì lý do nào đó, cha mẹ không thể thực hiện được hai


69
nhiệm vụ đó, thì lúc đó sẽ có những ‘người tài nguyên” của xã hội sẽ thay thế vai trò
của họ, đó là những người có chuyên môn như nhân viên xã hội vậy…

2. Sự rối loạn trong vai trò làm cha mẹ

Sự kiện một đứa trẻ chào đời luôn gợi lại ở cha và mẹ những ký ức xa xưa của
thời thơ ấu của họ tưởng đã xóa nhòa trong dĩ vãng. Nếu lúc ấy, họ bị ngược đãi, đau
khổ, họ luôn bị ám ảnh trong các ký ức đó và họ sẽ đối xử tồi tệ với con cái của
mình. Bao giờ cũng tồn tại một hình ảnh một đứa bé đau khổ trong tất cả mọi người
đau khổ. Vì thế khi nhân viên xã hội giúp đỡ một người cha hay người mẹ để không
còn ngược đãi con cái nữa thì bao giờ nhân viên xã hội cũng phải biết lắng nghe
được những nỗi niềm đau khổ mà họ phải chịu đựng trong thời thơ ấu. Đó là vấn đề
thừa hưởng chứ không phải là vấn đề di truyền. Bà Francoise Doltand cho rằng việc

sẽ phải nói với trẻ về hoàn cảnh của người mẹ của trẻ phải gửi con và nay mẹ lại về
với trẻ, giải thích cho trẻ dù có thể trẻ chưa hiểu hết được. Khi trẻ đã quen rồi nhân
viên xã hội mới để người mẹ gặp riêng trẻ. Những đứa trẻ một hai tuổi rất cần sự gần
gũi với người mẹ để có chỗ dựa về tình cảm ổn định lâu dài và để có người noi theo,
bắt chước.

Có những bà mẹ không làm được vai trò khi không thể nuôi con, gửi con cho
người khác nuôi suốt ngày đêm như trường hợp của những người mẹ hoạt động mại
dâm. Khi chấp nhận xa lìa con để hành nghề thì đó cũng tái hiện lại ký ức của mình
lúc bé cũng đã bị mẹ bỏ rơi để đi hành nghề trước đây. Khi chấp nhận xa lìa con để
bảo vệ cuộc sống tương lai đứa trẻ sau này là người mẹ đó đã muốn đoạn tuyệt với
quá khứ và mặc dù rất yêu con thì bà mẹ đó cũng đã “chết” trong tình cảm của trẻ.
Đối với những trường hợp tương tự thì nhân viên xã hội vừa phải giữ gìn, tăng
cường mối quan hệ tình cảm mẹ - con, đồng thời vẫn phải giũ mối liên hệ tình cảm
giữa người nuôi trẻ với trẻ vì họ có vai trò quan trọng với đứa trẻ, thay thế cho người
mẹ nhưng không chiếm vai trò người mẹ đó.

3. Vấn đề của gia đình

Nhân viên xã hội khó xác định đâu là vấn đề trầm trọng và làm thế nào để
đánh giá một hành vi lệch lạc hoặc khác thường, nói một cách khác khi nào cho rằng
khi nào một vấn đề thành một vấn đề thật sự?


71
Khó mà trả lời câu hỏi này. Câu hỏi này thúc đẩy nhân viên xã hội đi tìm
những phân biệt tuyệt đối giữa các tính chất của cha mẹ của trẻ như có vấn đề đến
nhờ sự hỗ trợ của nhà phân tâm học hoặc nhân viên xã hội và những cha mẹ bình
thường khác. Phê phán cái gì lệch lạc (lệch lạc so với chuẩn mực) chì là một phê
phán của xã hội. Có những người lớn có những hành vi cha mẹ phù hợp nh

hữu
Đối kháng
Quá nuông
chiều
Quyền uy
Độc tài
Bảo vệ quá
mức
Giới hạn


72
- Quy tắc tuân thủ tối đa - dễ đảm nhận vai trò người lớn
- Tùy thuộc, ít thân thiện - Thân thiện
- Ít sáng tạo, hài lòng cao - Tự hây hấn thấp (trẻ nam)

D - Có vấn đề “thần kinh” C - Phạm pháp
Thù địch - Dễ gây sự, nhút nhát với bạn - Không hài lòng, bất mãn
cùng l
ứa tuổi - Gây hấn cao
- Tự gây hấn cao (trẻ nam)
- Lãnh đạm

4. Chu kỳ sống của gia đình

4.1. Biểu đồ sinh thái (eo-map)

Sinh thái ở đây là nghiên cứu đối tượng và gia đình trong môi trường sống
của gia đình và mối tương quan của gia đình với các cơ cấu khác. Nhân viên xã hội
muốn biết những mối liên kết giữa gia đình đối với những hệ thống khác nhân viên

biết thêm thông tin về gia đình nầy.Trong khu phố, tổ trưởng dân phố là ai, nếu nắm
được những người có uy tín trong hệ thống này thì tôi càng có nhiều tài nguyên để
mà sử dụng những công việc của mình. Khi nhân viên xã hội làm việc với gia đình,
nhân viên xã hội muốn sử dụng các công cụ của gia đình nầy, nhân viên xã hội nên
dành thời gian đến gia đình nầy để họ trực tiếp nói cho bạn nghe, họ diễn tả mối
quan hệ của gia đình họ.

Khi làm công tác xã hội, dù làm việc một ngày, nhân viên xã hội cũng nên có
bản đồ để cùng với đối tượng làm việc với nhân viên xã hội. Đôi khi nhân viên xã
hội cũng nên để cho đối tượng có một bản đồ để họ đem về nhà nghiên cứu. Khi họ
gặp lại nhân viên xã hội, họ sẽ trình bày cho nhân viên xã hội biết mối liên hệ mà họ
sống trong gia đình và họ tự nhìn thấy vấn đề của gia đình họ và họ sẽ cải thiện mối
quan hệ trong gia đình tốt hơn. Đây cũng là công cụ dùng trong trị liệu gia đình.



74


sống của gia đình theo hệ thống, tác độ
ng âm dương, có hai lực lượng thúc đẩy lẫn
nhau: một là vẫn như thế, hai là thay đổi.

Gia đình hạt nhân: bắt đầu là cuộc hôn nhân của hai người và nó nới rộng dần
và trở nên phức tạp hơn khi có con cái vì phải lao động, có trách nhiệm hơn về mặt
tài chính. Và gia đình trở lại tình trạng đơn giản khi con cái lớn lên và rời gia đình.
Một gia đình đang lớn lên rồi sau đó teo lại dầ
n, điều nầy xảy ra khi một thành viên
GIA ĐÌNH/HỘ
GIA ĐÌNH
MỞ
R
Ộ
NG
AN SINH
XÃ HỘI
CÔNG
VIỆC
CHĂM SÓC
SỨC KHOẺ
HỘI LIÊN
HIỆP PHỤ
NỮ
TỔ DÂN
PHỐ
VUI CHƠI
GIẢI TRÍ
TRƯỜNG
HỌC

lệ trong gia đình, những ý nghĩa mà mọi người hiểu nhau một cách thống nhất những
giá trị mà họ trông chờ lẫn nhau. Không có yếu tố nầy thì gia đình không giữ vững
được sự sống của mình Khả năng của gia đình là để thay đổi. Muốn vậy, nó tùy
thuộc vào sự cởi mở của gia đình. Để đối phó với vấn đề và tìm ra giải pháp thì các
gia đình phải có tính chất cởi mở. Sự cấu kết trong gia đình thông qua các luật lệ, hệ
thống giá trị và liên thế hệ của gia đình, là những nhân tố giúp gia đình giữ vững
trạng thái nguyên trạng và khả năng giúp cho gia đình thay đổi và thích ứng.



76
Trong gia đình có người nghiện rượu thì luôn luôn bị xáo trộn. Trong gia đình xáo
trộn, đứa trẻ hay bị sợ hãi, chúng không biết là cha mẹ nó có thể trở lại trạng thái
bình thường để tiếp tục chăm sóc nó hay không? Đối với những gia đình này nhân
viên xã hội có thể sắp xếp lại chỗ ở và tìm việc làm.

Ví dụ về một trường hợp :

Có một thân chủ 40 tuổi sống chung với mẹ và người mẹ luôn nói chuyện với
anh ta như lúc anh ta lên 10 tuổi và bà mẹ nầy không thích với những bạn gái của
anh ta và cũng không thích anh ta ra khỏi nhà. Anh ta đã tạo ra sự thay đổi bằng cách
đi uống rượu và hay đi chơi vì anh ta không thể chấp nhận một tình trạng như vậy
mãi. Nhân viên xã hôi phải giúp cả hai mẹ con chấp nhận sự đổi mới. Bà mẹ hàng
ngày luôn trông chờ những cú điện thoại của con gọi về. Nhân viên xã hội giúp bằng
cách để cho anh ta mỗi ngày gọi điện thoại cho mẹ giảm dần để bà quen dần với sự
thay đổi này. Nhân viên xã hội thường đến nhà trò chuyện để giúp cho bà quen dần
với tình trạng mới.

4.3. Quyền lực trong gia đình:


thấy một người có cử chỉ và hành động không đi đôi với nhau có nghĩa là chữ và
nghĩa không khớp nhau làm cho nội dung mất giá trị. Thí dụ người mẹ miệng nói
yêu con nhưng bà ta lại xô đứa con ra khi nó muốn quấn quít bà ta.

Thí dụ:
Tôi nói với sinh viên của tôi là bạn có thể nói một cái gì đó rất là bộc phát rất
là tự nhiên, thì tôi cho bạn điểm xuất sắc môn học. Bây giờ bạn muốn nói cái gì đó
hết sức bộc phát. Sinh viên nói: Hôm nay vui quá. Tôi trả lời: điều đó bạn đã nghĩ tới
rồi, bởi vì bạn không có tự nhiên, không có bộc phát, ý tôi muốn bạn không nghe lời
tôi. Nghĩa là bạn không thể thắng tôi.

Nếu gia đình có tình trạng nầy thì rất là tiêu cực cho đứa trẻ. Thí dụ: Người
cha than vãn là con không có công ăn việc làm, ông mắng con: “Con phải là người
đàn ông, con phải làm việc chứ” Và người mẹ trả lời: “Công việc gì nó làm đều
nguy hiểm, dưới sức của nó”. Đứa con trả lời là nó “chán quá”. Cả hai cha mẹ đều


78
nói “Con ngu lắm”. Nếu mà nó không làm việc thì cha nó la nó, còn nếu nó chọn
một công việc thì mẹ nó lại chê công việc đó, và nếu đứa trẻ than phiền về việc nầy
thì cha mẹ nói là nó ngu.

Điều này có xảy ra trong gia đình Việt Nam không? Khi làm việc với gia
đình, nhân viên xã hội nên quan sát sự truyền thông giao tiếp trong gia đình và các
bạn làm sao tìm cách để họ truyền thông có hiệu quả nghĩa là sự truyền thông trước
sau như một, có sự phản hồi, song song đó, nhân viên xã hội cũng cần phát hiện
những loại truyền thông có vấn đề.

Nếu giúp gia đình về mặt truyền thông giao tiếp thì nhân viên xã hội giúp họ
truyền thông một cách rõ ràng, tránh những sự hiểu lầm và tìm cả những cái méo mó

Mỗi chu kỳ thay đổi của gia đình có thể đem đến một sự hụt hẫng, mất mát
nào đó, có thể là tang tóc, và có một vài dấu hiệu thoái hóa ở một vài thành viên
trong gia đình.

Ví dụ:
Một gia đình có thêm một đứa con mới thì đứa lớn cũng có thể có nhiều biểu
hiện muốn bắt chước hành vi của em nó (Thí dụ như đứa lớn không muốn vào nhà
cầu mà nó muốn tiểu tiện như em nó).

Khi một thành viên trong gia đình bị tai nạn, bị bệnh thì các thành viên trong
gia đình phải tái thích ứng về vai trò để bù đắp cho khó khăn này, cũng có thể áp lực
đó từ bên ngoài vào gia đình. Ví dụ người cha bị khủng hoảng trong việc làm, hoặc
người mẹ mất một người bạn tốt, hoặc cha đánh bạc bị mắc nợ. Và có một áp lực
khác là áp lực bên ngoài lên toàn gia đình. Ví dụ gia đình phải dời nhà khi người cha
không còn làm việc ở chỗ cũ nữa, lũ lụt, cháy nhà, không có chỗ cư ngụ. Trước tất cả
áp lực này gia đình phải có khả năng thích nghi.

Một áp lực từ bên ngoài thí dụ như ông bà dọn về ở chung, tái kết hôn cha mẹ
ghẻ hay anh em ở dòng khác. Đó là những áp lực từ bên ngoài ảnh hưởng đến cấu
trúc gia đình. Có những vấn đề nhân viên xã hội tưởng tượng nó chỉ ảnh hưởng đến
một hành vi, điều đó không đúng, và đôi khi nhân viên xã hội thấy một hành vi
khủng hoảng đối với gia đình thì đã có những thay đổi trong hệ thống mà nhân viên
xã hội phải tìm hiểu hệ thống đó đáp ứng với gia đình đó như thế nào.


80
Nhân viên xã hội cần tạo niềm tin, tạo hy vọng cho người để họ tiếp tục sống và
hành động.

BIỂU ĐỒ THẾ HỆ:


MẪU BIỂU ĐỒ THẾ HỆ cưới nhau thân thiết
ly dị xa cách

ly thân xung đột
ố


82
Ở Mỹ, trong sự ngược đãi có sự ngược đãi về thể chất, không được chăm sóc
đầy đủ, không có được những dịch vụ y tế chăm sóc, không được khuyến khích và
giúp đỡ để học, bị bóc lột để làm những công việc nặng nhọc hoặc nhiều giờ, tiếp
xúc với những tình huống xã hội xấu: những vấn đề nhân viên xã hội thường nói là
những vấn đề trẻ em không được quan tâm, bị bỏ bê, ngoài ra còn có những trẻ em bị
ngược đãi, bị lạm dụng tình dục.

Vấn đề trẻ em không được chăm sóc đầy đủ, nội dung chính là do thiếu nguồn
tài nguyên, hoặc là lỗi của cha mẹ hay người chăm sóc có khả năng nhưng không
hoàn thành trách nhiệm để cho đứa trẻ có được sự chăm sóc tối thiểu, người chăm

công việc hàng ngày một mình không ai giúp đỡ, đặc biệt thứ hai là họ còn giận dữ
tức tối là lúc nhỏ họ không được chăm sóc đầy đủ. Vì vậy cha mẹ rất khó khăn để
nhìn thấy những nhu cầu của con cái. Những cha mẹ này thường sống một tâm trạng
rất trầm cảm, không đáp ứng được những nhu cầu của con cái.

5.2. Bạo hành trẻ em:

Bạo hành trẻ em là đánh đập đến nỗi trẻ bị thương tích. Cái lý do mà cha mẹ
đánh là quan trọng bởi vì có sự phân chia mơ hồ giữa kỷ luật con cái và đánh đập
con cái, giữa cố tình làm hại đứa nhỏ và lỡ đập con cái. Nếu cha mẹ lỡ tay thì không
kéo dài, còn cố tình thì sự đánh đập kéo dài.

Hậu quả là những vết bầm trên cơ thể, những lằn xước lên da trẻ, và đôi khi
cả dấu răng cắn và xương bị nứt, những vết thương trên đầu và những nội thương
bên trong của ngũ tạng đứa trẻ. Ở Mỹ có những trường hợp những đứa trẻ mới sanh
hay khóc làm cha mẹ bực bội, cha mẹ có thể lắc đứa trẻ quá mạnh thì đứa trẻ có thể
bị tổn thương cổ, não bộ lúc lắc, có thể bị tổn thương về não và đứa trẻ có thể chết.
Hiện có một case, cha là bác sĩ, bị đưa ra toà (người mẹ sau khi sinh con đứa trẻ mới
sanh khóc hoài). Hiện giờ người ta chưa xác định được ai là thủ phạm gây ra cái chết
cho con, cha hay mẹ. case này bị lôi ra ánh sáng vì có sự nghi ngờ gắn liền khi cặp
vợ chồng nầy đã yêu cầu cố giữ nó sống bằng hệ thống nhân tạo; đến khi đứa bé
chết, người ta mổ xác đứa bé để xét nghiệm thì thấy não bị vỡ vụn.

Với tư cách là nhà công tác xã hội để quyết định đứa trẻ có bị bạo hành hay
không nhân viên xã hội nên nghĩ đến những câu hỏi sau đây:


84

Điều thứ nhất:

- Có thể đối với mọi người nó rất thân thiện hoặc hay gây hấn, nó dễ dàng làm quen
với mọi người.
- Nó ngồi yên lặng thinh không tiếp xúc với ai, nó nghi ngờ mọi người.
- Dấu hiệu về vấn đề ăn uống bị rối loạn.

Ta có thể thấy hành vi ăn uống của trẻ rất bình thường. Thí dụ đứa trẻ ngồi ăn
uống rất lịch sự, rất hợp lý chỉ vì nó sợ bị đòn.

Cách chơi của trẻ có thể cho thấy nó bị bạo hành. Nó có thể diễn tả tình cảm của
nó xuyên qua các trò chơi, nó có thể ngồi yên một chổ, tránh giao tiếp vơi trẻ khác,
hoặc là chơi nhưng có tính gây hấn như để diễn tả những bực tức mà nó mang đến từ
nhà. Một dấu hiệu đó là nó không thể kiểm soát được sự tiểu tiện của nó (tiểu trong
quần hay đái dầm vào đêm) hoặc nó không thể kềm chế được những sự bực tức, nằm
vạ, làm mình làm mẩy, làm trận làm thượng và có thể có những hành động rất bất
thường.

Đặc điểm của những cha mẹ hay đánh đập con cái:

Những người này thường có những nhu cầu quan trọng là được chăm sóc vì
họ chưa được chăm sóc. Họ tự đánh giá mình rất thấp, họ khiến cho người khác
ruồng bỏ họ, khinh thường họ, vì họ không biết làm sao để kiếm được sự hỗ trợ và
họ thấy họ không xứng đáng nhận được sự hỗ trợ khác.

Tình trạng của họ là tình trạng của cha mẹ mong muốn sự hỗ trợ của người
khác. Trong khó khăn đó, họ không thể đáp ứng nhu cầu của con cái. Thường những
cha mẹ này lúc bé, chính họ bị bạo hành hay bỏ rơi, họ sống cô độc, họ tự đánh giá
họ thấp, họ không có được sự hỗ trợ nên sự căng thẳng này càng ngày càng cao và
đổ trút sự căng thẳng lên đầu trẻ con. Và có khi cha mẹ bạo hành khó khăn nghiêm
khắc với con cái, đứa nhỏ bị kiểm soát ngặt nghèo và khó khăn, đó là một phần cha
mẹ tự muốn kiểm soát mình thông qua đứa nhỏ. Trong trường hợp những cha mẹ

- Tìm cách thu thập thông tin càng nhiều càng tốt
- Thẩm định hoàn cảnh này
- Có chương trình mục tiêu để làm việc, tìm ra cách trị liệu để coi trị liệu này có
hiệu quả không? Nếu không có hiệu quả, phải đổi cách trị liệu khác. Đôi khi chỉ
cần trị liệu một thời gian ngắn, đôi khi cần một thời gian dài để giáo dục.


87
- Những cái nhân viên xã hội cần tìm là:
- Có bằng cớ rõ ràng về nạn bạo hành con và nạn bạo hành này nguy hiểm cho trẻ,
cần phải thẩm định mức độ nguy cơ của trẻ, cần phải coi đứa trẻ trong giai đoạn
này có những hành vi tự hủy hoại cuộc đời nó không? Tìm ra thật sự của nạn bạo
hành này xảy ra lâu chưa. Cần thẩm định xem cha mẹ có ý định sửa đổi hay không,
cha mẹ này có muốn ruồng bỏ con cái họ không hay họ khổ sở về bạo hành? Cha
mẹ có bị khủng hoảng về mặt tình cảm tâm lý không? Cha mẹ có hợp tác tốt với
bạn hay không? Cha mẹ có những vấn đề tâm lý xã hội quá nghiêm trọng không?
Cha mẹ có bị cô lập và không được hỗ trợ hay không? Chính khi qui tụ được hết
những yếu tố này ta có thể kết luận đứa trẻ có nguy cơ bị bạo hành hay không?

Bạn cần chỉ cho cha mẹ nhận ra những cảm giác của chính họ và những sự kiện
nào xảy ra đã dẫn đến bạo hành; cần chỉ cho cha mẹ những dấu hiệu báo động trước
khi bạo hành xảy ra để họ có thể học được những kỹ năng khác thay thế, để ứng phó
với sự giận dữ trong lòng một cách khác đi. Chỉ cho họ biết cách phán đoán về mình.
Nếu cha mẹ dốt nát, ta cũng dạy cho họ cách dạy con. Đối với những cha mẹ có khó
khăn trong cách diễn tả bằng lời nói đối với con ta hướng dẫn cho họ cách nói
chuyện, trao đổi với con, nên dạy họ các kỹ năng quản lý con cái sao cho thích hợp
và điều duy nhất là dạy họ tổ chức một môi trường sống thích hợp hơn.

Ta có thể đem đến cho họ nguồn tài nguyên từ cấp vĩ mô, có thể đem đến cho họ
một bác sĩ để chăm sóc cho đứa trẻ.

60% lạm dụng tình dục trẻ em xảy ra trong gia đình và phần lớn các trường hợp còn
lại là do những người quen biết và những người lạm dụng tình dục trẻ em thường là
những người thích làm tình với trẻ em. Trong gia đình có thể có mối quan hệ loạn
luân giữa anh em, có khi đứa trẻ bị đối phó với những căng thẳng từ nhiều người,
không có sự an ủi, có khi là anh truyền em nối, và thường là sự loạn luân giữa anh
em nghiêm trọng hơn là trường hợp vi phạm là người lớn. Mối quan hệ loạn luân
thực hiện theo các bước:

1. Bước đầu: người lớn (người vi phạm) thăm dò xem họ có thể tới gần đứa nhỏ
không và đứa nhỏ đáp ứng thế nào?
2. Nếu trẻ có vẻ cởi mở, họ bước tới một bước là giao hợp. Từ từ dần tới mối
quan hệ sâu sắc hơn về tình dục.


89
3. Và họ tìm cách làm cho đứa trẻ phải giữ bí mật, bằng cách họ hăm dọa hoặc
đổ tội cho đứa trẻ hoặc nói đây là chuyện riêng của mình để che dấu sự việc.

Và nếu trẻ cho biết tình hình này thì sẽ có sự phát hiện. Sự phát hiện này có thể
do sự tình cờ, đứa bé không nói nhưng một ai đó hay gia đình có thể phát hiện. Và sự
phản ứng của sự phát hiện này có thể tạo ra sự căng thẳng cho gia đình và trẻ. Người
phạm tội luôn luôn chối, đứa trẻ cảm thấy là đứa tội lỗi, bất an. Gia đình có thể giận
dữ với trẻ và người vi phạm. Cảm thấy tội lỗi vì không bảo vệ được trẻ. Có nhiều gia
đình lờ luôn không muốn quan tâm đến vấn đề.
Có những kết cấu trong gia đình đặt đứa trẻ trong cảnh nguy cơ. Gia đình này bị xã
hội cô lập, có khi ranh giới gia đình không rõ ràng, hành vi của người cha đối với
đứa trẻ không được bình thường lắm, hay là trong phòng không đóng cửa, hình như
trong gia đình này không ai tôn trọng sự riêng tư của người khác, hoặc ngược lại có
biểu hiện của sự bí mật, có sự che dấu. Có tình trạng những đứa con gái bị lạm dụng
tình dục nhưng không được sự quan tâm của chính người lạm dụng tình dục. Có khi