60
PHẦN IV

Trẻ em, gia đình và các nhu cầu đặc biệt

1. Nhận biết nhu cầu của trẻ
1

Theo những nhà chuyên môn, để nhận biết nhu cầu và hiểu được nhiều khía
cạnh khác nhau trong nhân cách của trẻ, nhân viên xã hội phải đứng trên quan điểm
phát triển, đặc biệt là khi làm việc với trẻ em đang khủng hoảng. Điều quan trọng là
cần quan tâm đến những điều kiện vật chất và môi trường xã hội xung quanh trẻ
cũng như có sự trao đổi thích hợp để hiểu quan điểm và thế giới riêng của trẻ. Sự
hiểu biết về các nhu cầu của trẻ sẽ giúp nhân viên xã hội giải quyết được các vấn đề
của trẻ đang khủng hoảng một cách thích hợp.

Trẻ em được sinh ra với những nhu cầu sinh lý, tình cảm và nhận thức như
nhau. Nếu nhìn sự phát triển của trẻ qua các nền văn hóa khác nhau, nhân viên xã hội
sẽ dễ cho rằng những nhu cầu này có tính chất toàn cầu. Nên lưu ý là mỗi xã hội,
mỗi nền văn hóa sẽ đáp ứng những nhu cầu của trẻ với những phương cách phù hợp
trong những điều kiện tinh thần, kinh tế, xã hội và chính trị khác nhau. Nhân viên xã
hội dùng sự giải thích các nhu cầu của trẻ như một công cụ để xem xét vị trí và môi
trường của trẻ. Những nhu cầu căn bản của trẻ bao gồm :

o Nhu cầu sinh lý (nhu cầu cơ thể)
o Nhu cầu được an toàn và được yêu thương
o Nhu cầu nhận thức
o Nhu cầu tự khẳng định
o Nhu cầu trách nhiệm


Bên cạnh sự yêu thương, trẻ em cũng cần sự an toàn. Điều này có được khi :

o Trẻ được sống trong một môi trường ít biến động, giúp trẻ có thể làm những
công việc giống nhau với những phương pháp giống nhau tại những thời
điểm tương tự trong ngày, giúp trẻ có thể dự đoán được những gì sẽ xảy ra
trong tương lai gần với mức độ tương đối chắc chắn.



62
o Trẻ nhận được sự chấp nhận của người lớn ( cha mẹ, người bảo hộ…) trong
việc đánh giá hành vi của mình : được tán thưởng hay không được đồng
tình.

1.3. Nhu cầu nhận thức

Nhu cầu về những kinh nghiệm mới là điều kiện trước tiên của quá trình phát
triển tinh thần. Không có những kinh nghiệm mới để chuyển hóa vào trong sự nhận
thức thế giới, ý thức và trí tuệ của trẻ sẽ không thể phát triển toàn vẹn được. Dựa trên
những bài học từ thời thơ ấu, những kinh nghiệm mới thúc đẩy trẻ học được một
trong những điều quan trọng nhất : Học cách học như thế nào, hiểu được rằng sức
mạnh sức mạnh (thể chất, tinh thần) mang đến cho con người sự vui nhộn và cảm
giác thành đạt. Quá trình học tập chủ động đòi hỏi phải có thực nghiệm và sự tác
động qua lại với người khác thông qua việc cùng chơi và cùng truyền thông. Khi
quan sát, xem xét và đánh giá thái độ, niềm tin hoặc hành vi của trẻ, nhân viên xã hội
luôn nhớ rằng trẻ thường nhận thức thế giới bằng lăng kính chủ quan của mình.Trẻ
em do đó là thành phần chủ động trong sự phát triển của chính trẻ.

1.4. Nhu cầu tự khẳng định

đặc biệt của trẻ đang bị tổn thương một cách kịp thời.

Sự phát triển của trẻ là một tiến trình thay đổi và các cấp độ phát triển có mối
liên hệ mật thiết và phải được xem xét trong sự liên hệ và tác động lẫn nhau trong
tổng thể của phát triển. Những phương diện đa dạng của sự phát triển ở trẻ em bao
gồm :

• Phương diện thể chất vận động : Khả năng di chuyển, hoạt động của các giác
quan, khiếm khuyết của cơ thể ?
• Phương diện tinh thần : Khả năng cảm giác, khả năng trí tuệ, trí nhớ, khả năng
ghi nhớ, sự phân biệt bản chất của vấn đề?
• Phương diện cảm xúc : Cảm nhận về vị trí của mình? Mâu thuẩn trong cảm xúc?
• Phương diện xã hội : Mối quan hệ của trẻ với người khác có hiệu quả không? Trẻ
có bạn thân không?
• Phương diện đạo đức : Trẻ hành động dựa trên giá trị nào ? Giá trị nào là ưu thế ?
Trẻ ý thức về vấn đế đúng – sai ? Lương tâm của trẻ phát triển ra sao ?


64
Những tác động hỗ tương tâm lý-xã hội nhằm tạo điều kiện cho trẻ phát triển
những phản ứng có ích. Trong nỗ lực giúp trẻ thay đổi nhận thức, nhân viên xã hội
và trẻ cùng thảo luận về tính chất hiểu biết của trẻ về những khía cạnh thích hợp
trong cuộc sống như có thể giới thiệu một quan điểm mới chưa từng biết đến và khi
được chấp nhận, trẻ sẽ có điều kiện cảm nhận và hành động một cách độc lập.

Thay đổi hành vi, cung cách ứng xử là mục tiêu đầu tiên của quá trình tác động
tâm lý xã hội. Trẻ em được hỗ trợ để biết làm gì và làm như thế nào nhằm mở rộng
lãnh vực hoạt động, ứng xử hiệu quả hơn trong sinh hoạt hằng ngày, tích lũy tri thức
và kỹ năng mới.