Công ty Cổ phần Đầu tư Công nghệ Giáo dục IDJ
Biên t
ậ
p viên: Tr
ầ
n H
ả
i Tú

1 TIẾNG HÁT CON TÀU VÀ TUYÊN NGÔN NGHỆ THUẬT CỦA
CHẾ LAN VIÊN
Nguy
ễn Minh H
ùng

Cách m
ạng Tháng Tám v
à cu
ộc kháng chiến chống xâm lược đ
ã có nh
ững
t

nh sáng và phù sa
(1960) của tuổi bốn mươi; rồi
Hoa ngày thường, chim báo b
ão (1967), Nh
ững b
ài
thơ đánh giặc
(1972),
Đối thoại mới
(1973), Hái theo mùa và
Hoa trư
ớc lăng
Người
(1977), cho tới
Hoa trên đá
(1984), và đặc biệt với T
ừ thế chi ca
, Di c
ảo I,
II,III của những ngày sức yếu vì hoàng hôn c
ủa tuổi
và bệnh tật hiểm nghèo, m
ỗi
tập thơ đều để lại những ấn tượng, chứng tỏ một năng lượng sáng tạo dồi d
ào.
Ông có nẻo đi riêng của một phong cách, một dòng chảy thông suốt mà b
ất ngờ,
khó ai lặp bước.
Trong tất cả tập thơ Chế Lan Viên sáng tác từ sau 1945 và trong h
ầu hết

- Anh (Con tàu này lên Tây B
ắc anh đi chăng
?). Tây B
ắc
thì có
Công ty Cổ phần Đầu tư Công nghệ Giáo dục IDJ
Biên t
ậ
p viên: Tr
ầ
n H
ả
i Tú

2
thật; Anh cũng coi như là thật rồi; còn con tàu là hoàn toàn tưởng tượng.
Tây B
ắc
là quê hương kháng chiến - X
ứ thi
êng liêng r
ừng núi đ
ã anh
hùng. Tây B

ời năm
qua như ngọn lửa
- N
gàn năm sau, c
òn
đủ sức soi đường
. Nhiều lần Chế lan Vi
ên
đã bộc lộ quan niệm này:
Cuộc đời quyết định "một nửa" tác phẩm:
Bài thơ anh, anh làm một nửa m
à thôi,
Còn m
ột nửa cho m
ùa thu làm l
ấy.

(Sổ tay thơ)
Cuộc sống phải được thâm nhập trong nhiều chiều kích của nó:
Ra đi, chạm v
ào nh
ững cơn b
ão, ng
ọn gió bất ngờ thổi v
ào b
ốn
b
ức tường quen thuộc

Nhìn cu

. Thôi thúc trở về, ra đi là để tìm g
ặp chính m
ình - m
ột cái
tôi nghệ sĩ trên hành trình t
ừ thung lũng đau thương ra cánh đồng v
ui (Ch
ế lan
Viên): Chẳng có thơ đâu giữa lòng đóng khép - Tâm h
ồn anh chờ gặp anh tr
ên
kia. Khi Ngh
ĩ về nghề, nghĩ về thơ, nghĩ
về quá trình sáng tạo, nh
à thơ luôn có
một trăn trở ra đi:
Đi ra, lấy cuộc đời dân l
àm cu
ộc đời m
ình
Công ty Cổ phần Đầu tư Công nghệ Giáo dục IDJ
Biên t
ậ
p viên: Tr
ầ
n H
ả

ửa ô ? Tàu đói nh
ững
vành trăng
. Con tàu bỗng vang tiếng gọi thiết tha: Tàu g
ọi anh đi sao chửa ra đi
?
Con tàu có khả năng cất cánh: Tàu hãy v
ỗ giùm ta đôi cánh vội

Câu thơ được xem như một châm ngôn: Khi ta
ở chỉ là nơi đất ở
-
Khi ta đi
đất đ
ã hoá tâm h
ồn
cần được cảm thấu trong quan niệm
ra đi
ấy. Trong
ánh sáng
và phù sa, ông cũng đã từng "thu hoạch" về một chuyến
Đi thực tế
:
Su
ốt một đời ăn hạt gạo nhân dân

L
ần thứ nhất nhà văn đi học cấy

B

ũng như tàu, ta cũng uống

M
ặt hồng em trong suối lớn m
ùa xuân.
Đó có phải là tiếng reo vui của người nghệ sĩ khi xác định cho m
ình con
đường sáng tạo - con đường về với nhân dân?! Ti
ếng hát con t
àu chính là m
ột
tuyên ngôn nghệ thuật bằng thơ và bằng cách nói của thơ. M
ối quan hệ giữa
nghệ thuật và cuộc sống được Chế Lan Viên tri âm trên đôi cánh của hình tư
ợng
thơ. Phải chăng, ở đây, ta bắt gặp một lần nữa kiểu "Đôi mắt" của Nam Cao?!
Suốt đời Chế Lan Viên luôn đau đau về mối quan hệ vừa đơn gi
ản vừa
phức tạp ấy. Hình như ông vẫn còn cái cảm giác
chưa xong
v
ới những thao thức
của chính mình ?! Trong một bài thơ viết trước khi mất, ông đã m
ột lần nữa
Công ty Cổ phần Đầu tư Công nghệ Giáo dục IDJ
Biên t
ậ

trong những bài thơ có thể khắc trên mộ chí của tác giả
Điêu tàn
:
V
ạn năm sau t
ìm
đến khu di chỉ

Nh
ặt lấy một chiếc r
ìu hoá
đá thuở ta y
êu
Ta đ
ã ch
ặt cả khu rừng t
ình ái b
ằng chiếc r
ìu thô l
ỗ ấy

Để đổi lấy mùi hương trầm đến chết chẳng mang theo.

Quả là thái độ sống của thi nhân khi nhìn lại, nghĩ lại những "tuy
ên ngôn"
của chính mình. Và như vậy, có thể nói, chưa có tuyên ngôn nghệ thuật cuối c
ùng
đối với Chế lan Viên.
Nguy
ễn Minh H