CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ KHẢ NĂNG NHÂN RỘNG BIỆN PHÁP THỦY
LỢI PHỤC VỤ SẢN XUẤT RAU AN TOÀN Ở PHƯỜNG LĨNH NAM
QUẬN HOÀNG MAI – HÀ NỘI
SCIENTIFIC BASIC AND POSSIBILITIES IN WIDE SPREADE OF WATER
SUPPLY METHOD TO SUPPORT THE PRODUCTION OF SAFE
VEGETABLE IN LINH NAM COMMUNEE, HOANG MAI DIST. HANOI
PGS. TS. Lê Quang Vinh
Trường Đại học Thủy lợi

(Bài đã được tác giả báo cáo trong “Hội nghị khoa học công nghệ Nông nhiệp
2006-2007 các tỉnh phía Bắc” tổ chức tại Hà Nội cuối năm 2007“)

Lời giới thiệu: Cuối năm 2002 hệ thống thủy lợi cấp nước tưới có áp đến
tận mặt ruộng cho 10 ha vùng rau Thúy Lĩnh thuộc phường Lĩnh Nam do Trung
tâm Khoa học và triển khai kỹ thuật thủy lợi thiết kế đã bàn giao cho địa phương
quản lý. Sơ đồ cấp nước tưới gồm máy bơm hút nước ngầm, hệ thống lọc và làm
sạch nước, bơm đẩy nước sạch vào hệ thống ống ngầm, van và các họng chờ phân
bố đều trên cánh đồng. Biện pháp thủy lợi này đã làm thay đổi phương thức sản
xuất của người nông dân là chuyển từ sản xuất rau thông thường thành rau sạch
và rau an toàn, góp phần hình thành mô hình sản xuất nông nghiệp Lĩnh Nam khá
điển hình ở vùng đồng bằng Bắc Bộ. Bài báo này giới thiệu các cơ sở khoa học và
khả năng nhân rộng biện pháp thủy lợi nói trên ra các địa phương khác đáp ứng
yêu cầu công nghiệp hoá và hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn.
Summary: By the end of 2002, a pressurized water supply pipe system for
10 ha of vegetable field in Linh Nam Communee which was designed by the
Center for Water Research and Engineering Application have been completed.
The system include a ground water pumping station, an water treatment system
and the pipe system with valves and outlet which distributed eventlly to the field.

trưởng, phạm vi phân bố của rau mà người nông dân có thể chọn loại vòi phun có
kích thước hạt và cường độ mưa phù hợp. Sau khi tưới vòi phun có thể được tháo
ra khỏi họng chờ để bảo quản.
2. Lấy nước vào thùng hoặc ô doa để tưới trực tiếp bằng thủ công. Có
nhiều loại rau trong giai đoạn đầu sinh trưởng nếu tưới bằng vòi phun mưa sẽ rất
lãng phí nước. Người nông dân có thể lấy nước ngay trên mặt ruộng, dùng gáo hay
ô doa tưới trực tiếp vào từng gốc rau, luống rau. Phương pháp tưới này phù hợp
với các khu ruộng trồng đồng thời nhiều loại rau và đang ở trong các giai đoạn
sinh trưởng khác nhau.
1.4. Quản lý tưới và quy trình tưới
Khi bàn giao cho địa phương sử dụng, hệ thống đường ống ngầm cấp nước
mặt ruộng mới phủ kín được 10 ha nên mỗi ngày trạm bơm chỉ hoạt động 3 giờ và
chia làm 2 đợt tưới: sáng từ 9 giờ đến 10 h30’, chiều từ 14 giờ đến 15h30’. Khi
diện tích tưới mở rộng, thời gian bơm sẽ dài hơn. Quản lý vận hành trạm bơm do
hai cán bộ kỹ thuật của hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp Lĩnh Nam phụ trách. Đến
giờ bơm, tất cả các hộ sản xuất đều có mặt tại ruộng, lấy nước trực tiếp từ họng
chờ để tưới theo phương thức do họ chọn. Ngày có mưa thì tuỳ theo lượng mưa
lớn hay nhỏ người sản xuất có thể chỉ tưới một phần hay ngừng hẳn. Theo quy
định của hợp tác xã, các gia đình đóng thủy lợi phí từ 25.000 đến 30.000
đ/sào/tháng.
2. MỘT SỐ NHẬN XÉT VÀ ĐÁNH GIÁ
2.1. Phương pháp cấp nước tưới ở Lĩnh Nam rất phù hợp với đặc điểm sản
xuất, tập quán canh tác của nông dân các vùng chuyên canh rau ở đồng bằng Bắc
Bộ và Hà Nội. Trình độ thâm canh của người nông dân ở khu vực này rất cao.
Trên một cánh đồng, một khu vực chuyên canh người sản xuất thường trồng nhiều
loại rau quả có thời gian sinh trưởng, chu kỳ quay vòng và chế độ chăm sóc rất
khác nhau. Có loại chu kỳ sản xuất chỉ khoảng 15 - 20 ngày như rau gia vị, có loại
từ 75 - 85 ngày như bắp cải…. Tạo nguồn nước áp lực có chất lượng tốt và đồng
đều đưa đến tận mặt ruộng mà không bắt buộc áp dụng cách thức tưới cụ thể nào
giúp người nông dân phát huy cao nhất tiềm năng trí tuệ và kinh nghiệm sản xuất

2.3. Chất lượng rau quả đặc biệt là rau sạch và rau an toàn phụ thuộc vào
rất nhiều yếu tố như đất trồng, phương thức canh tác, chăm bón, phòng trừ dịch
bệnh, thu hoạch và bảo quản, chất lượng nước tưới và quy trình tưới và nhận
thức của người nông dân trong quá trình sản xuất. Từ khi có hệ thống thủy lợi nói
trên, người nông dân Lĩnh Nam đã có sự thay đổi lớn về nhận thức và tập quán
canh tác trong quá trình sản xuất rau cung cấp cho thị trường. Họ đã thực hiện rất
nghiêm túc quy trình sản xuất rau sạch. Hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp lo cung
cấp nước, phân bón, thuốc trừ sâu, bảo vệ thực vật… cho vùng rau. Lúc đầu mới
chỉ có 6.000 m
2
nhà lưới làm thí điểm, chỉ 1 năm sau khi hệ thống thủy lợi đi vào
khai thác, gần như toàn bộ diện tích canh tác vùng nghiên cứu đều được làm nhà
lưới để hạn chế tác động của mưa, gió và sự phá hoại của côn trùng. Như vậy, biện
pháp thủy lợi nói trên đã giúp người nông dân Lĩnh Nam nhận thức được rõ ràng
hơn về sự cần thiết phải chuyển hướng từ sản xuất rau thường, rau không an toàn
thành sản xuất rau sạch và rau an toàn.
3. KHẢ NĂNG NHÂN RỘNG MÔ HÌNH
3.1. Cơ sở lý luận
3.1.1. Biện pháp thủy lợi cấp nước cho vùng rau Lĩnh Nam như đã trình
bày ở trên là cơ sở đầu tiên và rất quan trọng đảm bảo chất lượng sản phẩm, giúp
cho thương hiệu rau Lĩnh Nam từng bước hình thành và chiếm lĩnh thị trường. Tác
động của nó chính là thúc đẩy nhanh chóng quá trình phát triển kinh tế – xã hội,
làm thay đổi nhận thức và tác phong lao động của người nông dân, nâng cao chất
lượng sản phẩm nông nghiệp ở khu vực này. Biện pháp thủy lợi áp dụng ở vùng
rau Lĩnh Nam góp phần quan trọng tạo nên mô hình sản xuất nông nghiệp khá
điển hình ở vùng đồng bằng Bắc Bộ, được gọi chung là Mô hình Lĩnh Nam.
Nếu xem xét rời rạc từng hạng mục của hệ thống thủy lợi nói trên thì thấy
không có gì mới vì chúng đã và đang được áp dụng trong sản xuất từ rất lâu. Cái
mới chính là sự lựa chọn và tổng hoà được các giải pháp công nghệ đã có để tạo ra
một mô hình cấp nước hoàn chỉnh đáp ứng được nhu cầu của người nông dân là

thu nhập mỗi năm trên 50 triệu đồng. Mô hình Lĩnh Nam là một điển hình về
phong trào xây dựng cánh đồng 50 triệu đồng/ha và hộ có thu nhập trên 50 triệu
đồng mỗi năm. Mô hình này dễ phổ biến, dễ áp dụng cho các địa phương khác.
3.2. Cơ sở vê thực tiễn
Như đã phân tích, đây không phải là biện pháp thủy lợi cấp nước tưới cho
cây trồng cạn đầu tiên và duy nhất được áp dụng ở nước ta. Đã có nhiều nơi áp
dụng toàn bộ hoặc từng phần của biện pháp này. Thành công của mô hình Lĩnh
Nam chính là sự gắn kết chặt chẽ giữa lý luận và thực tiễn, giữa ý tưởng khoa học
và nguyện vọng của người nông dân. Trong thời gian qua đã có nhiều đoàn ở
nhiều địa phương trong cả nước đến thăm quan, nghiên cứu ứng dụng mô hình
Lĩnh Nam vào điều kiện cụ thể của địa phương mình. Đây là mô hình được rút ra
từ thực tiễn. Chỉ cần tổng kết, đánh giá, xây dựng thành quy trình và hướng dẫn kỹ
thuật là có thể nhân rộng mô hình này.
4. KẾT LUẬN
Biện pháp thủy lợi phục vụ sản xuất rau an toàn ở Lĩnh Nam như mô tả đã
mang lại hiệu ích lớn về kinh tế – xã hội và môi trường, làm thay đổi tư duy và
cách thức sản xuất của người nông dân theo hướng tiến bộ. Biện pháp này đã góp
phần rất quan trọng hình thành mô hình sản xuất rau sạch và rau an toàn điển hình
cho các vùng sản xuất rau của Hà Nội nói riêng và miền Bắc nói chung. Về mặt cơ
sở lý luận và thực tiễn, mô hình Lĩnh Nam có thể nhân rộng và phổ biến cho các
địa phương khác thực hiện. TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn: Xây dựng cánh đồng 50 triệu
đồng/ha và hộ nông dân thu nhập 50 triệu đồng/năm tại đồng bằng sông Hồng.
Trung tâm Thông tin – Hà Nội 9-2003.
2. Lưu Văn Lâm: Thiết kế kỹ thuật hệ thống cấp nước rau sạch Lĩnh Nam –
Trung tâm Khoa học và Triển khai kỹ thuật thủy lợi. Hà Nội – 2002.
3. Phí Thị Thư: Nghiên cứu cơ sở khoa học và hiệu quả kinh tế của mô hình thủy