Giạo ạn Váût liãûu xáy dỉûng
Trang 144
Trong thåìi k tiãúp theo, lục ny háưu nhỉ ton bäü nỉåïc tỉû do â máút hãút, nỉåïc liãn
kãút váût l trong cáúu trục gel ca âạ ximàng tiãúp tủc tạch ra. Khi nỉåïc liãn kãút máút âi, cạc
máưm tinh thãø ca thnh pháưn gel dëch lải gáưn nhau v lm cho cáúu trục gel bë co lải, dáùn
âãún âạ ximàng cng co lải. Nhỉng khi âạ ximàng co lải, thç s gàûp kh nàng chäúng co ca
cạc hảt ximàng â cỉïng ràõn (hảt âạ ximàng) v cạc hảt cäút liãûu, lm phạt sinh ra näüi ỉïng
sút : ỉïng sút nẹn trong cäút liãûu, ỉïng sút kẹo trong âạ ximàng. ỈÏng sút nẹn trong cäút
liãûu s nàng liãn kãút ca âạ ximàng våïi chụng. Nhỉng ngỉåü
c lải ỉïng sút kẹo
trong â
trong âạ ximàng khi vỉåüt quạ ỉïng sút kẹo cho phẹp c
a bãtäng s
lm ph
ím hiãûu qu nẹn trỉåïc trong bãtäng ỉïng sút
trỉåïc.
phủ thüc vo lỉåüng ximàng , lỉåüng nỉåïc ban âáưu trong häùn
håüp bã
pháưn khoạng váût v mạc ximàng, âäü mën v
lỉåüng ì nhiãût âäü mäi trỉåìng
tỉìng loải bãtäng (phủ thüc vo
).
g bãtäng. ỈÏng sút
âọ tàn
ïp bãn ngoi do ngüi lảnh
m thã ng
bã ny v nỉït
n.
lm tàng kh
ạ ximàng cọ nh hỉåíng xáúu âãún cạc tênh cháút cå hc v tênh vénh cỉíu ca bãtäng.
Biãún dảng co åí thåìi k thỉï hai cọ tênh thûn nghëch, nghéa l khi mäi trỉåìng chung

täng, nãúu ỉïng sút ỉåüt quạ ỉïng sút kẹo giåïi hản ca bãtäng thç bãtäng s bë

.
Giạo ạn Váût liãûu xáy dỉûng
Trang 145
4. C
a. K i niãûm
Cỉ âäü l mäüt âàûc trỉng cå bn, phn ạnh kh ng ca bãtäng chäúng lải sỉû phạ
hoải gáy ra dỉåïi tạc dủng ca ti trng.
Cỉåì ü tiãu chøn l cỉåìng âäü ca bãtäng khi máùu âỉåüc chãú tảo v dỉåỵng häü åí
âiãưu ki
phỉång cảnh 15cm, dỉåỵng häü mäüt
ngy tr
ìy tiãúp theo trong
nỉåïc å hiãût âäü 20 ÷ 25
o
C.
åüng khän n do Nh nỉåïc quy âënh dỉûa vo cỉåìng
âäü tiãu chøn ca bãtäng.
åí nhỉỵng trảng thại khạc nhau : nẹn,
kẹo, nẹn l täút nháút v âọ cng l
úu täú âàûc trỉng nhá
kẹm chè bàòng 1/15 ÷ 1/1
tảp nãn khi chëu lỉûc
hạ hoải ch úu l do

ọ thãø âục cạc viãn máùu cọ
hçnh dảng v kêch thỉåïc khạc. Kêch thỉåïc cảnh nh nháút ca mäùi viãn tu t ïn
nháú eo quy âënh sau
Bng 5-8

t ca cäút liãûu dng âãø chãú tảo bãtäng th :
áút ca Kêc
phỉ ỉåìng
10 v 20
40
70
100

100
150
200
300

Khi åìng âäü nẹn bàòng cạc viãn máùu ùu chøn ta
phi chuøn kãút q g âäü ca viãn máùu chøn.
Cỉåìng âäü n n máùu chøn âỉåüc xạc âënh theo cän c :
tiãún hnh thê nghiãûm cỉ khạc viãn má
u vãư cỉåìn
ẹn ca viã g thỉïF
P
; kg/cm
2
KR
n
=
n P - ti tr ha aN
F - diãûn hë ne v áùu

100 x
300 x 300 x 300
0,91
1,10

1,24
100 x 100
150 x 150 x 150
200 x 200 x 200
1,00
1,05

Máùu trủ (d x h)

71,4 x 143 v 100 x 200
150 x 300
200 x 400 1,16
1,20 Bng 5-10

T lãû H / d 1,9 1,8 1,7 1,6 1,5 1,4 1,3 1,2 1,1 1,0
Giạ trë K’ 0,99 0,98 0,96 0,95 0,94 0,93 0,92 0,91 0,90 0,89

t
- cỉåìng âäü bãtäng åí tøi t ngy

.
Giạo ạn Váût liãûu xáy dỉûng
Trang 147
R
28
- cỉåìng âäü bãtäng åí tøi 28
t - säú ngy dỉåỵng häü
Cäng thỉïc ny âån gin, dã
n
ù tênh nhỉng khäng
àòng säú våïi táút c cạc loải bãtäng. Màût khạc, cäng thỉ våïi thåìi gian t = 3 ÷
0 ngy.
ính hỉåíng ca cỉåìng âäü âạ ximàng
v cáúu
ía âạ ximàng cọ nh h
âäü âàûc ca âạ ximàng, tỉïc phủ thüc t lãû N/X. Cọ thãø
âạ X X
imàng tàng dáùn âãún cỉåìng â g
ng th ạc x
Khi t lãû N/X håüp l thç âạ ximàng cọ âäü räùng bẹ nháút nãn cọ cỉåìng âäü cao, do âọ
cao.
Khi t lãû N/X quạ nh thç khäng â nỉåïc âãø ximàng thu hoạ hon ton nãn cỉåìng
âäü âạ x g quạ
trçnh th
ù
räùng tr
gy

bë phán táưng khäng thãø
thi cäng âỉåüc.

Âäü räùng ca âạ ximàng tảo ra do lỉåüng
nỉåïc tỉû do bay håi cọ thãø xạc âënh theo cäng thỉïc
sau :

%100
1000
%100
1000
×
=×=
r
⎟
⎠
⎞
⎜
⎝
⎛
−
−
X
X
N
XN
ω
ω
i nẹ
Lỉåüng nỉåïc nho träün, kg/m
Sỉû phủ thüc ca cỉåìng âäü bãtäng
vo lỉåüng nỉåïc nho träün
a.V
âáưm
häùn håüp bãtäng cỉïng khäng
ỉåüc
ùn håüp bãtäng cọ cỉåìng âäü
v âä ao
c.Vu håüp bãtäng do
d.Vu häùn håüp bãtäng ch

40
30
i hản ca
n, MPa

10
0
Cỉåì
bãtäng kh

.
Giaùo aùn Vỏỷt lióỷu xỏy dổỷng
Trang 148
Mọỳi quan hóỷ giổợa cổồỡng õọỹ bótọng vồùi maùc ximng v tyớ lóỷ N/X õổồỹc bióứu dióựn
ua caùc cọng thổùc sau :
aỡ
q

ỷm, kóứ ỏ ổồỹng cuớa cọỳt lióỷu nhổ hỗnh daỷng, õỷc trổng
28
K - hóỷ sọỳ kinh nghió õóỳn ch ỳt l
bóử mỷt. ọỳi vồùi õaù dm K = 3,5 vaỡ õọỳi vồùi soới K =4
Cọng thổùc naỡy khọng chờnh xaùc lừm vỗ tyớ lóỷ N/X ngoaỡi thổỷc tóỳ duỡng tổồng õọỳi lồùn.

CT 2 : Cọng thổùc Bolomey - Skramtaev
Trong thổỷc tóỳ, õóứ cọng thổùc tờnh toaùn õổồỹc õồn giaớn hồn, ngổồỡi ta lỏỳy ngổồỹc laỷi tyớ
sọỳ N/X laỡ X/N. Trong trổồỡng hồỹp naỡy, cổồỡng õọỹ bótọng laỡ mọỹt haỡm sọỳ cuớa X/N, nghộa laỡ :

R
= f ( X/N ) b
Vaỡ ồớ daỷng chung thỗ cọng thổ coù thóứ bi ũng phổồng trỗnh :

ùc óứu thở b






= B
N
X
ARR
Xb
28

. óứ õồn giaớn hoaù cọng thổùc tờnh toaùn cổồỡng õọỹ
bótọng, giaùo sổ Skramtaev õaợ õóử nghở xem giaù trở B vaỡ B
1

laỡ khọng õọứi vaỡ lỏỳy bũng 0,5.

Nhổ vỏỷy cọng thổùc tờnh toaùn sồ bọỹ cổồỡng õọỹ bótọng theo Bolomey - Skramtaev seợ
coù daỷng nhổ sau :

khi :
5,2
N
X
thỗ






= 5,0
28
N
X
ARR
Xb
'

,
ổồỡng cong bióứu thở sổỷ phuỷ thuọỹc cuớa
cổồỡng õọỹ bótọng vaỡo tyớ lóỷ ximng trón
nổồùc R
b
= f(X/N) vaỡ daỷng cuớa phổồng
t
rỗnh õổồỡng thúng bióứu thở cổồỡng õọỹ cuớa
bótọng phuỷ thuọỹc vaỡo tyớ lóỷ X/N khi
X/N 2
,
5 vaỡ X/N 2
,
5

.
Giạo ạn Váût liãûu xáy dỉûng
Trang 149

khi :
5,2>
N
X
thç
⎟
⎠
⎞
⎜
⎝
⎛

nh hỉåíng ca cäút liãûu
Xút phạt tỉì âiãưu kiãûn âäưng nháút vãư cỉåìng âäü ca cạc thnh pháưn cáúu trục trong
bãtäng (âạ ximàng v cäút liãûu to, nh hay vỉỵa ximàng våïi cäút liãûu to) thç cỉåìng âäü ca cäút
liãûu nh hỉåíng âãún cỉåìng âäü bãtäng chè trong trỉåìng håüp cỉåìng âäü ca nọ tháúp hån hồûc
xáúp xè cỉåìng âäü ca âạ hay vỉỵa ximàng. Âiãưu ny chè cọ thãø xy ra trong bãtäng nhẻ
dng cäút liãûu räùng, vç åí âáúy cỉåìng âäü ca cäút liãûu trong nhiãưu trỉåìng håüp cọ thãø tháúp hån
hồûc bàòng cỉåìng âäü ca âạ hay vỉỵa ximàng.
Âäúi våïi bãtäng nàûng dng cäút liãûu âàû
c thç cỉåìng âäü ca cäút liãûu låïn hån ráút nhiãưu
o våïi cỉåìng âäü ca âạ hay vỉỵa ximàng. Vç váûy, åí âáy cỉåìng âäü ca cäút liãûu khäng as
hỉå
ính
íng
åíng
iãûu v
håüp
u
hå
g låïn
häù v
ãút âë
âãún cỉåìng âäü ca bãtäng.
Sỉû phán bäú giỉỵa cạc hảt cäút liãûu cọ nh hỉ âãún cỉåìng âäü ca bãtäng. Bçnh
thỉåìng häư ximàng láúp âáưy läù räùng giỉỵa cạc hảt cäút l âáøy chụng ra xa nhau våïi cỉû ly
bàòng 2 ÷ 3 láưn âỉåìng kênh hảt ximàng. Trong trỉåìng ny do phạt huy âỉåüc vai tr ca
cäút liãûu nãn cỉåìng âäü ca bãtäng khạ cao v u cáưu
cỉåìng âäü bãtäng tỉì 1,5 láưn (âäúi våïi bãtäng mạ
c nh
mạc låïn hån 300). Khi bãtäng chỉïa lỉåüng häư ximàn
nhau hån âãún mỉïc háưu nhỉ khäng cọ tạc dủng tỉång

ótọng cuợng giaớm. Do õoù, vồùi cuỡng mọỹt lổồỹng duỡng nhổ nhau thỗ bótọng duỡng õaù dm seợ
ho cổồỡng õọỹ cao hồn khi duỡng soới. Ngoaỡi ra, nóỳu õổồỡng kờnh cọỳt lióỷu nhoớ (caùt) tng thỗ
ùp họử ximng bao boỹc seợ daỡy lón taỷo khaớ nng dờnh kóỳt cao nón cổồỡng õọỹ bótọng cuợng seợ
c chừc thỗ khi lổồỹng duỡng tng lón thỗ cổồỡng õọỹ bótọng
óỷu rọựng thỗ khi lổồỹng duỡng tng cổồỡng õọỹ bótọng seợ giaớm
xuọỳng.
cỏỳu taỷo bótọng
,
chỏỳt lổồỹng cọ
lổỷa choỹn thaỡnh phỏ
ỷu, maỡ coỡn taỷo ra trong
g họựn hồỹp bótọng coù õọỹ deớo thỏỳp, tuy cỏửn lổỷc leỡn eùp maỷnh
n, nhổng cổồ naỡy seợ õổồỹc nỏng cao.
ợ coù mọỹt tyớ lóỷ nổồùc
ồùc, họựn hồỹp bở khọ
uọỳng
K
:
n
N
b
c
lồ
tng.
Nóỳu sổớ duỷng cọỳt lióỷu õỷ
cuợng tng. Ngổồỹc laỷ
i, nóỳu cọỳt li

khọng leỡn eùp õổồỹc tọỳt. Trong trổồỡng hồỹp sau, do
thổỡa nổồùc nón õaù ximng sau khi õaợ cổùng rừn seợ
tọửn taỷi nhióửu lọự rọựng do nổồùc tổỷ do bay hồi õóứ laỷi.
Nóỳu tng mổùc õọỹ leỡn chỷt lón thỗ trở sọỳ tyớ lóỷ
nổồùc thờch hồỹp trong họựn hồỹp bótọng seợ giaớm
x vaỡ cổồỡng õọỹ bótọng tng lón.

Cổồỡng õọỹ bótọng phuỷ thuọỹc vaỡo mổùc õọỹ leỡn
chỷt thọng qua hóỷ sọỳ leỡn eùp
l
2
3
3
2
1
L
ổồỹng nổồùc duỡng cho 1m
3
họựn hồỹp
Saớn lổồỹng họựn hồỹ n cu
Sổỷ aớnh hổồớng cuớa mổùc õọỹ leỡn
chỷt họựn hồỹp bótọng õóỳn lổồỹng
bótọng

1 - leỡn eùp maỷnh
2 - leỡn eùp vổỡa
p Cổồỡng õọỹ chởu neù ớa

3
bãtäng, nghéa l :
γ
o
= X + N + C + Â , kg/m
3

Thäng thỉåìng hãû säú ln chàût K
l
= 0,9 ÷ 0,95 , riãng âäúi våïi häùn håüp bãt
th
Nãúu cọ biãûn phạp thi cäng täút thç â
x

()
06,002,029,05,0 −+
⎤⎡
+
⎟
⎞
⎜
⎛
−= X
N
V
b
αα

⎥
⎦

ngay sau khi dỉåỵng häü nhiãût.
nh hỉåíng ca âiãưu kiãûn mäi trỉåìng bo dỉåỵng
Trong âiãư
u kiãûn mäi trỉåìng nhiãût âäü, âäü áøm cao sỉû tàn
trong nhiãưu nàm, cn trong âiãưu kiãûn khä hanh hồûc nhiãût âäü tháúp sỉû tàng cỉåìng âäü trong
thåìi gian sau
â ng tàng ráút nhanh trong thåìi gian
5. Tênh biãún dảng vç ti trng
Bãtäng l váût liãûu ân häưi do nãn biãún dảng c
ân häưi v biãún dảng do.
Biãún d
σ = εE ; kg/cm
2
trong âọ : σ - ỉïng sút trong bãtä
2
ε - biãún dảng tỉång âäúi ca bãtäng, cm/cm

2
Biãún dảng ân häưi xy ra khi ti trng tạc dủng ráút nhanh v tảo ỉïng sút khäng lå
làõm (nh hån 0,2 cỉåìng âäü giåïi hản) v âo biãún dảng ngay sau khi âàût ti, nãúu âãø mäüt thåìi

.
Giạo ạn Váût liãûu xáy dỉûng
Trang 152
gian s chuøn sang biãún dảng do. Biãún dảng ân häưi trong giai âoản ny ca bãtäng
âỉåüc âàûc trỉng bàòng mäâun ân häưi ban âáưu v cọ thãø tênh theo cäng thỉïc sau : 28
360

mäâun biãún dảng :

ddhb
bd
E
εε
σ
ε
σ
+
==
; daN/cm
2
trong âọ : σ - ỉïng sút trong bãtäng, daN/cm
2
ε
b
- biãún dảng tỉång âäúi ca bãtäng, cm/cm
ε
âh
- biãún dảng ân häưi ca bãtäng, cm/cm
ε
d
- biãún dảng cn dỉ ca bãtäng, cm/cm
n täú gáy xám thỉûc cå l âãún bãtäng l :
ïn , cọ lỉåüng ngáûm bn cạt låïn gáy bo mn hồûc xọi
n bã
äi trỉåìng âäüt ngäüt cọ thãø gáy nãn ỉïng sút nhiãût phạ hoải
oạ hc
Biãún dảng ca bãtäng trỉåïc khi bë phạ hoải thỉåìng khäng låïn làõm, vo khong 0,5

C vç cỉåìng âäü bãtäng s gim âi r rãût. L do l khi âọ nỉåïc liãn kãút
cáúu trục. V cng åí
ï dàm bë phạ hoải, do thảch
thỉûc tãú bãtäng nàûng cọ thãø chëu âỉåüc nhiãût âäü âãún 1200
O
C trong
thåìi gi
bë phạ hoải s tråí thnh mäüt
üp l hồûc do co ngọt lm xút hiãûn
cạc vãút i lm viãûc trong
thãø tháúm qua
. Mạc chäúng
tháúm c m chỉa
Càn cỉï vo chè tiãu khäng tháúm nỉåïc ngỉåìi ta chia bãtäng ra lm cạc loải mạc B-2,
B-4, B lỉûc thu ténh 2, 4, 8 atmätphe.
Âãø chäúng lải sỉû xám thỉûc ca cạc úu täú mäi trỉåìng thç ta phi lm tàng âäü âàûc
chàõc ca bãtäng bàòng cạch thiãút kãú cáúp phäúi bãtäng håüp l, täø chỉïc quạ trçnh thi cäng ln
chàût täút, bo qun dỉåỵng häü täút v sỉí dủng mäüt lỉåüng nỉåïc nho träün håüp l (cọ thãø gim
lỉåüng nỉåïc trong häùn håüp bãtäng bàòng cạc loải phủ gia hoảt tênh). Ngoi ra ngỉåìi ta cn
cọ thãø tảo låïp bo vãû
bãư màût nhỉ bc mäüt låïp kim loa
ti
d. Âäü bãưn ca bãtäng trong mäi trỉåìng nhiãût
Theo l thuút, khäng nãn
n äü låïn hån 250
váût l s tạch ra lm bãtäng bë co v gáy nỉït phạ hoải cáúu trục ca bãtäng. Khi nhiãût âäü
tàng lãn âãún 500 ÷ 550
o
C hồûc cao hån, nhỉỵng sn pháøm thu hoạ ca ximàng s bë máút
nỉåïc hoạ hc, âạ ximàng bë phạ hoải âạng kãø vãư màût thnh pháưn v

a bãtäng âỉåüc âàûc trỉng bàòng ạp lỉûc nỉåïc låïn nháút tênh bàòng ạtmäútphe
gáy ra vãút tháúm trãn bãư màût máùu cọ kêch thỉåïc quy âënh.

-8 nghéa l bãtäng khäng bë nỉåïc tháúm qua åí ạp.