THIÊN THỨ HAI MƯƠI MỐT
MẠCH, CHỨNG VÀ PHÉP TRỊ BỆNH ĐÀN BÀ SẢN HẬU
ĐIỀU 1
Hỏi : Đàn bà mới sinh có 3 bệnh, 1 là bệnh Cảnh, 2 là bệnh Uất mạo, 3 là đại tiện
khó, sao vậy ?
Thầy nói : Mới đẻ, huyết hư, phần nhiều hạn ra, ưa trúng phong, cho nên khiến
thành bệnh Cảnh. Vong huyết lại hãn ra, hàn nhiều, cho nên khiến Uất mạo. Vong
tân dịch, Vỵ ráo, cho nên đại tiện khó.
ĐIỀU 2
Sản phụ uất mạo, mạch Vi, Nhược, ụa không ăn được đại tiện trở lại cứng, nhưng
đầu hạn ra. Sở dĩ như thế, huyết hư mà quyết, quyết mà hẳn mạo. Mạo gia muốn
giải, hẳn đại hạn ra. Vì huyết hư, quyết ở dưới, cô dương ra ở trên, cho nên đầu có
hạn ra. Sở dĩ sản phụ hạn hay ra, vong âm, huyết hư, dương khí thiên thạnh, cho
nên hạn ra, âm dương bèn phục hồi, đại tiện rắn, ói không ăn được, Tiểu sài hồ
thang chủ về bệnh ấy.
ĐIỀU 3
Bệnh giải, hay ăn 7, 8 ngày lại phát nhiệt, đó là Vỵ thực, Đại thừa khí thang chủ về
bệnh ấy.
ĐIỀU 4
Sản hậu, trong bụng đau vắt, Đương quy, Sanh cương, Dương nhục thang chủ về
bệnh ấy. Cùng trị trong bụng hàn sán, hư lao bất túc.
ĐƯƠNG QUY, SANH CƯƠNG, DƯƠNG NHỤC THANG PHƯƠNG
(Xem trong bài Hàn sán).
ĐIỀU 5
Sản hậu bụng đau, phiền đầy không nằm được. Chỉ thực, Thược dược tán chủ về
bệnh ấy.
CHỈ THỰC, THƯỢC DƯỢC TÁN PHƯƠNG
Chỉ thực (đốt đen, chớ thái quá), Thược dược, ngang nhau. Nghiền bột, uống 1
muỗng, ngày 3 lần, cùng chủ về Ung nùng, dùng cháo đại mạch hạ đi.
ĐIỀU 6
Thầy nói : Sản phụ bụng đau, phép nên cùng13 Chỉ thực, Thược dược tán, nếu

chủ về bệnh ấy.
TRÚC BÌ ĐẠI HOÀNG PHƯƠNG
Sanh trúc nhự : 2 phân Thạch cao : 2 phân
Quế chi : 1 phân Cam thảo : 7 phân
Bạch vi : 1 phân
Nghiền bột, hòa táo nhục làm hoàn, lớn bằng viên đạn, dùng nước uống 1 hoàn,
ngày 3 lần, đêm 2 lần. Có nhiệt, bội Bạch vi, phiền, suyễn gia Bá thực 1 phân.
ĐIỀU 11
Sản hậu hạ lợi, hư tột độ. Bạch đầu ông, gia Cam thảo, A giao thang chủ về bệnh
ấy.
BẠCH ĐẦU ÔNG, GIA CAM THẢO, A GIAO THANG PHƯƠNG
Bạch đầu ông : 2 lạng Cam thảo : 2 lạng
A giao : 2 lạng Tần bì : 3 lạng
Hoàng liên : 3 lạng Bá bì : 3 lạng
Dùng 7 thăng nước, đun lấy 2 thăng rưỡi, cho A giao vào cho tiêu hết, phân 3,
uống nóng.
PHỤ PHƯƠNG
“Thiên kim” TAM VẬT HOÀNG CẦM THANG : Trị đàn bà lúc lâm bồn, gặp
gió, tứ chi phiền nhiệt, đầu đau, dùng Tiểu sài hồ thang, đầu không đau, chỉ phiền,
thang này chủ về bệnh ấy.
Hoàng cầm : 1 lạngKhổ sâm : 2 lạng
Càn địa hoàng : 4 lạng
Dùng 6 thăng nước, đun lấy 2 thăng, uống nóng 1 thăng, thổ nhiều, hạ trùng.
“Thiên kim” NỘI BỔ ĐƯƠNG QUY KIẾN TRUNG THANG : Trị đàn bà sản
hậu, gầy ốm bất túc, trong bụng như đâm, không dứt, thở vào khí ít, hoặc trong
thiếu phúc gấp gáp khó chịu, đau dẫn tới thắt lưng, lưng, không ăn uống được.
Sinh rồi 1 tháng, ngày uống được 4, 5 tễ là tốt, khiến người cường tráng là được.
Đương quy : 4 lạngQuế chi : 3 lạng
Thược dược : 6 lạng Sanh cương : 3 lạng
Cam thảo : 2 lạng Đại táo : 12 quả