Phân tích thực trạng và đề xuất sửa đổi bổ sung một số chế độ phụ cấp đối với cán bộ, viên
chức ngành y tế
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong những năm qua, nhiều văn bản quy định về chế độ phụ cấp cho cán bộ y tế như: phụ cấp độc
hại, nguy hiểm, phụ cấp lưu động, phụ cấp trách nhiệm nghề nghiệp, phụ cấp đặc thù nghề nghiệp,
phụ cấp ưu đãi nghề,… đã được ban hành chủ yếu vào thời điểm những năm 1993 – 1994 và được
sửa đổi vào những năm 2003 và 2004. Sau nhiều năm thực hiện, các chính sách này đã bộc lộ nhiều
hạn chế, bất cập cần phải được điều chỉnh, bổ sung.
Lao động trong ngành Y tế là một loại lao động đặc thù với cường độ cao trong hầu hết các lĩnh
vực hoạt động do phải trực tiếp tiếp xúc với bệnh nhân và các dịch bệnh truyền nhiễm cũng như
các loại hoá chất độc hại , các chất phóng xạ. Những đặc thù nghề nghiệp nêu trên đòi hỏi phải có
các chính sách ưu đãi phù hợp thì mới khuyến khích được tính tích cực, yêu ngành, yêu nghề của
cán bộ y tế, góp phần duy trì và phát triển nhân lực y tế tại các CSYT vùng nông thôn, khối y tế dự
phòng và các CSYT điều trị các bệnh xã hội, bệnh dịch nguy hiểm. Vì vậy, Bộ Chính trị cũng đã
chỉ đạo: “cho phép thực hiện chế độ phụ cấp hợp lý đối với cán bộ y tế theo nghề (trước mắt áp
dụng tương đương như với người thầy giáo), theo vùng, miền, theo các chuyên ngành độc hại,
nguy hiểm đối với sức khoẻ cán bộ y tế” .
Xuất phát từ bối cảnh đó, Vụ Tổ chức Cán bộ và Viện Chiến lược và Chính sách Y tế, Bộ Y tế đã
phối hợp triển khai nghiên cứu “Phân tích thực trạng và đề xuất sửa đổi bổ sung một số chế độ phụ
cấp đối với cán bộ, viên chức ngành y tế”.
II. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU:
Đánh giá thực trạng và đề xuất sửa đổi và bổ sung chế độ phụ cấp đặc thù cho cán bộ, viên chức
ngành y tế nhằm duy trì và phát triển nguồn nhân lực y tế, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của sự
nghiệp bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.
Mục tiêu cụ thể:
1. Rà soát và phân tích các chính sách về chế độ phụ cấp đối với cán bộ, viên chức ngành y tế.
2. Đánh giá việc triển khai, thực hiện các chính sách trên: cơ chế, nguồn lực, cách thức, thuận lợi,
khó khăn trong triển khai thực hiện và tác động của các chính sách này đối với duy trì và phát triển
nhân lực y tế tại các tuyến.
3. Đề xuất sửa đổi, bổ sung chính sách về chế độ phụ cấp cho cán bộ, viên chức ngành y tế.
III. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

4.2. Các chính sách về lương và các chế độ phụ cấp ưu đãi đối với CBYT đã được các đơn vị trong
Ngành nghiêm túc triển khai thực hiện. Các chế độ phụ cấp đã được vận dụng kịp thời, đầy đủ ở
hầu hết các CSYT. Một số cơ sở khá thuận lợi trong thực hiện do có đủ nguồn chi trả (từ ngân sách
Nhà nước và từ nguồn tài chính tự chủ).Tuy nhiên quá trình vận dụng các chế độ phụ cấp ưu đãi
dành cho CBYT tại các đơn vị đã bộc lộ nhiều bất cập cần khắc phục cả trong các văn bản quy định
cũng như trong cơ chế phân bổ tài chính thực hiện và kiểm tra giám sát. Đặc biệt là về các quy định
hiện hành mặc dù đã qua nhiều lần điều chỉnh, sửa đổi song hầu hết chế độ phụ cấp ưu đãi đối với
CBYT đều đã lạc hậu, không theo kịp với mức độ phát triển kinh tế và sự trượt giá của thị trường.
Do đó đã đến lúc cần thiết phải tiếp tục được điều chỉnh, sửa đổi và bổ sung.
4.3. Các chế độ phụ cấp đã và đang có ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập, đời sống và việc làm của
số đông CBYT trong toàn ngành. Có khoảng 80% số CBYT được phỏng vấn có thu nhập hàng
tháng chủ yếu là từ lương và phụ cấp, hơn 1/2 số này (43,2%) chỉ có lương và phụ cấp, không có
bất kỳ một khoản thu nhập tăng thêm nào. Vì vậy có tới 73,5% cho rằng thu nhập hàng tháng tại cơ
quan chỉ đảm bảo một phần nhu cầu của cuộc sống đặc biệt có khoảng 1/4 (24,2%) đã thẳng thắn
nhận xét thu nhập như hiện nay là không đáng kể so với những nhu cầu cần trang trải. Do thu nhập
tại hầu hết các đơn vị trong Ngành còn thấp nên có gần 1/3 số CBYT được khảo sát đã phải làm
thêm ngoài giờ trong số này chỉ có 42% làm thêm bằng chuyên môn, 58% còn lại phải làm cả
những việc ngoài chuyên môn. Mặc dù đã phải bươn trải bằng nhiều cách song thu nhập từ làm
thêm của CBYT phổ biến vẫn ở mức thấp hơn so với thu nhập tại cơ quan. Nhóm cán bộ công tác
tại các cơ sở tuyến trên (TW, tỉnh), công tác trong lĩnh vực điều trị và có trình độ chuyên môn cao
thường có cơ hội làm thêm bằng chuyên môn và thu nhập từ làm thêm cao hơn hẳn so với các
nhóm còn lại. Điều này chứng tỏ những khó khăn, bất lợi trong thu nhập, đời sống và việc làm của
CBYT trong lĩnh vực Dự phòng, trong điều trị các bệnh đặc thù cũng như trong các đơn vị y tế
tuyến cơ sở hiện nay và tiềm ẩn nguy cơ khó thu hút tuyển dụng cán bộ mới về công tác tại những
cơ sở này.
4.4. Lương và phụ cấp chưa thỏa đáng khiến thu nhập thấp cũng là lý do chính gây ảnh hưởng
không tốt tới tâm trạng làm việc của số đông CBYT hiện nay. Có 39% CBYT được phỏng vấn thừa
nhận không hài lòng với công việc. Trong số này có khoảng gần 2/3 cho biết lý do là thu nhập
không thỏa đáng và không có cơ hội làm thêm tăng thu nhập trong khi đó chỉ có 1% cảm thấy đang
yên tâm công tác…Vì vậy có tới hơn 83% cho biết có các dự đinh để tìm cách tăng thu nhập trong

lĩnh vực đặc thù như pháp y, giải phẫu bệnh, tâm thần, lao, phong, truyền nhiễm, X-quang, xét
nghiệm, nhi, y tế dự phòng. Bổ sung chi trả phụ cấp ưu đãi theo nghề trong cả thời gian đi học nâng
cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ của CBYT được cử đi học do nhu cầu của đơn vị.
- Chế độ phụ cấp thường trực 24/24 giờ: Cần đổi tên "phụ cấp trực" thành "tiền trực" và bỏ 24/24h
để đảm bảo chi trả xứng đáng cho các đối tượng theo đúng nghĩa "thường trực" ở bệnh viện. Điều
chỉnh định xuất trực cho phù hợp với từng chuyên khoa, theo hạng bệnh viện và số giường bệnh
thực kê. Thay cách tính chi trả bằng tiền theo giá trị tuyệt đối như hiện nay bằng cách tính theo
mức lương và phụ cấp hiện hưởng (định mức bằng 01 ngày lương và phụ cấp). Cần bổ sung thêm
chế độ cho những trường hợp do đơn vị không thể bố trí cho CBYT nghỉ bù sau phiên trực thì được
trả 100% lương và phụ cấp/ngày hiện hưởng và không tính ngày nghỉ bù.
- Chế độ phụ cấp phòng chống dịch: Nâng định mức phụ cấp dập dịch (lên bằng 0,3 lương tối
thiểu/ngày). Quy định giờ làm việc/ngày tham gia dập dịch và thường trực chống dịch bằng
8h/ngày. Phân định rõ khái niệm “ổ dịch” và “vùng dịch” và mức phụ cấp phòng chống dịch. Định
mức phụ cấp nơi có ổ dịch cao hơn phụ cấp nơi vùng dịch (gấp 2 lần so với vùng dịch). Các bệnh
dịch nguy hiểm đều được hưởng chế độ phụ cấp như nhau.
- Chế độ phụ cấp phẫu thuật, thủ thuật: Nâng định mức tăng lên gấp đôi theo dự thảo. Rà soát lại
danh mục phẫu thuật thủ thuật cần được phụ cấp cũng như phân hạng sao cho phù hợp.
- Chế độ phụ cấp lưu động: Nâng mức phụ cấp lưu động (lên hệ số 1,5 lương cơ bản). Ngoài phụ
cấp lưu động cần phải chi trả công tác phí và lưu trú cho theo chế độ hiện hành.
5.2. Các thông tư hướng dẫn thực hiện chế độ phụ cấp ưu đãi cần phải được xây dựng một cách chi
tiết, cụ thể, chính xác và sát thực với điều kiện thực tế để các đơn vị dễ dàng triển khai vận dụng.
5.3. Cần xây dựng cơ chế tài chính thích hợp (phân bổ kịp thời nguồn ngân sách nhà nước để chi
trả ngay sau khi có quyết định điều chỉnh) để đảm bảo cho CBYT được hưởng các chế độ phụ cấp
kịp thời và đầy đủ ngay từ khi văn bản có hiệu lực thi hành.
5.4. Tăng cường hiệu lực của hoạt động kiểm tra giám sát thực hiện chế độ chính scáh đối với
CBYT tại các đơn vị trong toàn Ngành thông qua việc xây dựng cơ chế tiếp nhận và xử lý thông tin
phản hồi trong đó quy định rõ trách nhiệm của các đối tác có liên quan, đa dạng hóa các hình thức
tiếp nhận thông tin phản hồi (qua các chuyên trang trên báo của Ngành, qua các chuyên mục trên
tạp chí, tờ tin, qua diễn đàn trên trang Web của các Cục, Vụ chức năng, của Viện Chiến lược &
Chính sách Y tế, của Công đoàn Ngành…) để kịp thời tham mưu điều chỉnh sửa đổi những bất cập