LUẬN VĂN:
Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo
công tác báo chí từ năm 1996 đến 2006
Mở đầu
1. Tính cấp thiết của đề tài
Các phương tiện thông tin đại chúng nói chung, báo chí nói riêng, có vai trò đặc
biệt quan trọng trong đời sống xã hội. Báo chí cung cấp thông tin, định hướng, tác động
dư luận xã hội. Báo chí cách mạng là “người tuyên truyền tập thể, cổ động tập thể, tổ
chức tập thể”, là vũ khí tư tưởng sắc bén của Đảng Cộng sản.
Sau 20 năm thực hiện đường lối đổi mới báo chí nước ta đã có sự chuyển biến
tích cực cả về số lượng và chất lượng… Tuy nhiên, báo chí cũng bộc lộ những yếu kém,
khuyết điểm chậm khắc phục như: một số cơ quan báo chí thiếu nhạy bén chính trị,
chưa làm tốt chức năng tư tưởng, văn hoá, có biểu hiện xa rời sự lãnh đạo của Đảng, sự
quản lí của Nhà nước, xa rời tôn chỉ, mục đích, thông tin không trung thực, thiếu chính
xác, khuynh hướng tư nhân hoá, thương mại hoá báo chí. Năng lực, phương thức lãnh
đạo, chỉ đạo, quản lý báo chí chưa theo kịp bước phát triển nhanh chóng, phức tạp của
báo chí, đồng thời công tác quản lí báo chí còn buông lỏng, bị động, xử lí sai phạm
thiếu kiên quyết, nể nang, né tránh kéo dài, vai trò trách nhiệm của cơ quan chủ quản
báo chí còn thụ động chưa theo kịp sự phát triển của tình hình.
Sự nghiệp đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá (CNH, HĐH) đất nước, hội
nhập kinh tế quốc tế đang đặt ra nhiệm vụ hết sức nặng nề trên nhiều lĩnh vực trong đó
có lĩnh vực thông tin, văn hoá, để báo chí thực hiện đầy đủ chức năng của mình, phát
triển đúng hướng, mạnh mẽ, vững chắc, đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ và
phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối của
Đảng, làm cho hệ tư tưởng của Đảng, của giai cấp công nhân, lí tưởng xã hội chủ nghĩa,
những giá trị tốt đẹp trong truyền thống văn hoá dân tộc, những tinh hoa văn hoá thế
giới chiếm vị trí chủ đạo trong đời sống tinh thần xã hội. Từ thực tế đó, đòi hỏi phải đổi
mới mạnh mẽ nội dung, phương thức, không ngừng nâng cao chất lượng, hiệu quả lãnh
đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước đối với công tác báo chí để báo chí thật sự là
tiếng nói của Đảng, Nhà nước, của tổ chức chính trị - xã hội và là diễn đàn của nhân
dân, bảo đảm tính tư tưởng, tính chân thật, tính nhân dân, tính chiến đấu và tính đa dạng

thông tin đến năm 2010
Đã có một số bài báo, tạp chí trong nước đề cập ở mức độ khác nhau đến vấn đề
này như: "Chung quanh vấn đề Đảng lãnh đạo báo chí" (Hà Xuân Trường - Báo chí,
những vấn đề lý luận và thực tiễn, Nxb Đại học Quốc gia, H. 1997); "Vai trò lãnh đạo
của Đảng Cộng sản Việt Nam trong thời kỳ đổi mới đất nước" (Nguyễn Trọng Phúc -
Nxb Chính trị Quốc gia, H. 1999); "Một số vấn đề về báo chí trong thời kỳ mới", "Tiếp
tục phát huy sức mạnh của báo chí trong sự nghiệp đổi mới đất nước" (Hữu Thọ - Nghĩ
về nghề báo, Nxb Giáo dục, H. 1997). Ban Tuyên giáo Trung ương, tháng 6/2007 xuất
bản cuốn sách "Tăng cường sự lãnh đạo, quản lý, tạo điều kiện để báo chí nước ta phát
triển mạnh mẽ, vững chắc trong thời gian tới" (Nxb Lý luận Chính trị, H.
2007);“Những quan điểm hàng đầu đối với công tác báo chí, xuất bản”, (Nguyễn Đức
Bình - Tạp chí Báo chí và Tuyên truyền, số 5, tháng 9, 10/1997); "Khuynh hướng chính
trị - tư tưởng trong báo chí" (Tạ Ngọc Tấn - Tạp chí Báo chí và Tuyên truyền, số 8 -
1996); "Vai trò của báo chí trong hệ thống công tác tư tưởng" (Nguyễn Đức Bình - Tạp
chí Báo chí và Tuyên truyền, số 1 - 1995); "Chung quanh vấn đề đạo đức nghề nghiệp
của người làm báo" (Nguyễn Phú Trọng - Tạp chí Cộng sản, số 7 - 1993); "Báo chí với
nhiệm vụ tuyên truyền kinh tế, góp phần thực hiện thắng lợi các mục tiêu, nhiệm vụ kinh
tế - xã hội do Đại hội VIII đề ra" (Phạm Quang Nghị - Tạp chí Báo chí và Tuyên
truyền, số 6 - 1996); "Bước phát triển của báo chí trong quá trình đổi mới" (Phạm
Quang Nghị - Tạp chí Cộng sản, số 11, tháng 6 - 1997); "Báo chí qua mấy năm đổi
mới" (Phan Quang - Theo dòng thời cuộc, Nxb Văn hoá Thông tin, H. 1995); "Báo chí
với sự nghiệp đổi mới đất nước" (Ngọc Đản - Nxb Lao động, H. 1995); "Sự nghiệp báo
chí của Chủ tịch Hồ Chí Minh" (T.S Nguyễn Thành - Nxb Khoa học xã hội, 1988); "70
năm Đảng lãnh đạo báo chí với những vấn đề nóng hổi tính thời sự" (Tạ Ngọc Tấn -
Tạp chí Cộng sản, số 12, tháng 6 - 2000) Đó là những tài liệu tham khảo rất quan
trọng cho luận văn để tiếp tục nghiên cứu sâu hơn vấn đề rộng lớn và phức tạp này.
Tuy nhiên, hầu hết các công trình trên mới chỉ dừng ở mức độ bài báo, tạp chí, đề
cập các nguyên lý chung, giải quyết một số khía cạnh của các vấn đề lý luận cơ bản,
một vài vấn đề cụ thể của báo chí. Chưa có một công trình khoa học nào nghiên cứu có
hệ thống, đầy đủ và toàn diện về quá trình lãnh đạo của Đảng đối với công tác báo chí

các báo, tạp chí chính trị - xã hội và các báo, tạp chí chuyên ngành; báo của Trung
ương, báo của ngành, địa phương. Luận văn không nghiên cứu về hoạt động của báo chí
đó
+ Công tác báo chí cũng có nhiều nội dung như: công tác toà soạn, ban biên tập,
công tác phóng viên, công tác phát hành Luận văn không đi vào công tác báo chí mà
chỉ tập trung nghiên cứu các vấn đề lý luận về sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác
báo chí.
+ Thời gian khảo sát từ sau Đại hội VIII của Đảng (năm 1996) đến nay. Đây là
thời thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá (CNH, HĐH) đất nước, đồng thời
cũng là thời kỳ báo chí nước ta phát triển sôi động về số lượng, nội dung, hình thức
Do đó, rất cần có sự lãnh đạo của Đảng nhằm làm cho báo chí hoạt động đúng hướng,
thực hiện tốt chức năng là tiếng nói của Đảng, Nhà nước và là diễn đàn tin cậy của nhân
dân.
5. Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu luận văn
Nguồn tài liệu là các văn kiện của Đảng, các văn bản của Nhà nước, các bài viết,
bài nói của Chủ tịch Hồ Chí Minh và lãnh đạo Đảng, Nhà nước về báo chí; kỷ yếu hội
thảo khoa học về báo chí cũng được sử dụng như các tư liệu khoa học của luận văn.
Phương pháp nghiên cứu: Trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác -
Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, tác giả chủ yếu sử dụng phương pháp lịch sử và phương
pháp lô gíc. Phương pháp lịch sử được sử dụng để làm rõ quá trình Đảng lãnh đạo báo
chí từ năm 1996 đến 2006, phương pháp lôgíc để khái quát kết quả, rút ra kinh nghiệm
chủ yếu Ngoài ra luận văn còn sử dụng các phương pháp phân tích, khái quát và tổng
hợp trong từng chương, mục và toàn bộ luận văn.
6. ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
Luận văn hệ thống hoá quá trình Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo công tác báo
chí 1996 - 2006 làm rõ thêm một lĩnh vực lãnh đạo của Đảng. Luận văn vừa là một
chuyên đề Lịch sử Đảng, vừa làm rõ quá trình và nội dung Đảng lãnh đạo báo chí trong
một thời kỳ; là một chương về lịch sử báo chí Việt Nam thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH
đất nước.
Luận văn góp phần nâng cao nhận thức về vai trò, trách nhiệm xã hội của báo chí

chất định kỳ chuyển tải nội dung thông tin mang tính thời sự và được phát hành rộng rãi
trong xã hội.
- Báo in: là tên gọi loại hình báo chí được thực hiện bằng phương tiện in (báo,
tạp chí, bản tin thời sự, bản tin thông tấn)
- Báo nói: là tên gọi loại hình báo chí thực hiện trên sóng phát thanh (chương
trình phát thanh).
- Báo hình: là tên gọi loại hình báo chí thực hiện trên sóng truyền hình (chương
trình truyền hình, chương trình nghe - nhìn thời sự được thực hiện bằng các phương tiện
khác nhau).
- Báo điện tử: là tên gọi loại hình báo chí thực hiện trên mạng thông tin máy tính
(Internet).
- Số phụ: là ấn phẩm phụ định kỳ ngoài số báo chính gồm các loại: tuần, cuối
tuần, tháng, cuối tháng.
- Phụ trương: là trang tăng thêm ngoài số trang quy định của báo và được phát
hành cùng số báo chính.
- Đặc san: là ấn phẩm có tính chất báo chí xuất bản không định kỳ tập trung vào
một sự kiện, một chủ đề.
* Thông tin: là nội dung được thể hiện trên báo chí băng chữ viết, tiếng nói, âm
thanh, hình ảnh hoặc đồ hoạ.
* Cơ quan chủ quản báo chí: là tổ chức đứng tên xin cấp giấy phép hoạt động
báo chí và trực tiếp quản lý cơ quan báo chí.
Cơ quan chủ quản báo chí có những nhiệm vụ và quyền hạn sau đây.
1- Xác định, chỉ đạo thực hiện tôn chỉ mục đích, đối tượng phục vụ và
phạm vi phát hành chủ yếu, công suất, thời gian, tần số, phạm vi toả sóng, ngôn
ngữ thể hiện được quy định trong giấy phép.
2- Chỉ đạo cơ quan báo chí thực hiện nhiệm vụ, phương hướng và kế
hoạch hoạt động, tổ chức bộ máy, xây dựng đội ngũ cán bộ báo chí.
3- Bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức người đứng đầu cơ quan báo chí trực
thuộc sau khi trao đổi ý kiến với cơ quan quản lý Nhà nước về báo chí.
4- Kiểm tra hoạt động của cơ quan báo chí.

Đảng chỉ đạo thống nhất tư tưởng trong toàn Đảng, toàn dân, quán triệt sâu sắc trong tất
cả các hoạt động của báo chí cách mạng và nguyên tắc Đảng trực tiếp lãnh đạo báo chí.
Về hoạt động thực tiễn, Đảng giao nhiệm vụ cho các cấp uỷ, các cơ quan chủ
báo chí, cơ quan lãnh đạo, quản lý báo chí thực hiện và kiểm tra việc thực hiện sự chỉ
đạo của Đảng đối với báo chí ở những định hướng cụ thể trong từng giai đoạn cách
mạng cụ thể.
* Phương thức lãnh đạo của Đảng
Xuất phát từ tình hình, nhiệm vụ cụ thể của Đảng và căn cứ vào bối cảnh trong
nước và quốc tế, Đảng ta luôn có những phương thức lãnh đạo báo chí phù hợp với đặc
điểm, nhiệm vụ chính trị của từng thời kỳ đó.
Phương thức là phương pháp và hình thức tiến hành; còn phương pháp là cách
thức tiến hành công việc, hoạt động của con người và tổ chức do con người lập ra nhằm
đạt hiệu quả cao. Khi điều kiện vật chất, bao gồm cả vật chất dưới dạng xã hội, hạ tầng
cơ sở có sự thay đổi, thì phương thức tiến hành cũng có sự thay đổi. Với ý nghĩa đó
phương thức lãnh đạo của Đảng là phương pháp và hình thức tiến hành lãnh đạo của
Đảng. Phương thức lãnh đạo của Đảng phụ thuộc trước hết vào vị trí của Đảng trong xã
hội. Đồng thời luôn phát triển theo sự phát triển của hệ thống chính trị, sự trưởng thành
của đội ngũ cán bộ trong mỗi giai đoạn cách mạng cụ thể. Cùng với công tác tổ chức và
cán bộ, phương thức lãnh đạo của Đảng hợp thành nội dung chủ yếu của công tác xây
dựng Đảng.
* Đảng lãnh đạo công tác báo chí
Đảng lãnh đạo công tác báo chí là trực tiếp và toàn diện. Nhưng khái quát lại
gồm ba nội dung cơ bản là các hoạt động vạch ra chiến lược phát triển và định hướng
thông tin, tuyên truyền; công tác tổ chức cán bộ; hoạt động kiểm tra, uốn nắn kịp thời
những sai lầm, lệch lạc.
1.2. Sự lãnh đạo của đảng đối với công tác báo chí
1.2.1. Sự lãnh đạo của Đảng đối với báo chí là tất yếu khách quan
Sự lãnh đạo của Đảng đối với báo chí cách mạng, trước hết xuất phát từ vai trò
của báo chí đối với sự nghiệp cách mạng.
Báo chí ra đời trước khi Đảng Cộng sản ra đời. Khi chuẩn bị thành lập Đảng,

V.I. Lênin kế thừa và phát triển tư tưởng đó của Mác-ăngghen. Người chỉ rõ:
Điểm xuất phát của hoạt động, bước thực tiễn đầu tiên để tiến tới thành
lập cái tổ chức mong muốn, và cuối cùng sợi dây chính mà nếu nắm được nó thì
chúng ta sẽ có thể không ngừng phát triển, củng cố và mở rộng tổ chức ấy, phải
là việc thành lập tờ báo chính trị toàn Nga. Chúng ta cần trước hết là tờ báo,
không có nó thì không thể tiến hành được một cách có hệ thống cuộc tuyên
truyền, cổ động hết sức có nguyên tắc và toàn diện [53, tr.10].
Báo chí góp phần thực hiện tốt các chủ trương của Đảng, phương pháp hành
động, thức tỉnh quần chúng nhằm đạt được mục đích, khắc phục những thiếu sót trong
hoạt động của người cộng sản. V.I.Lênin cho rằng, tờ báo không chỉ có vai trò phổ biến
tư tưởng, giáo dục chính trị, mà còn thu hút các đồng minh; tờ báo “không những là
người tuyên truyền tập thể và cổ động tập thể mà còn là người tổ chức tập thể” [54,
tr.210]. Đọc, phát hành rộng rãi các tờ báo cách mạng tức là đã ủng hộ cách mạng, tiếp
thu tư tưởng của Đảng. Báo chí cách mạng càng phát hành rộng rãi càng chứng tỏ khả năng
của một người tổ chức tập thể. Theo V.I.Lênin, muốn xây dựng các tổ chức chính trị mạnh
mẽ thì không có phương tiện nào khác hơn là một tờ báo cho toàn nước Nga.
Tờ báo là diễn đàn tư tưởng, dựa vào nó phong trào cách mạng không ngừng
phát triển cả chiều rộng và chiều sâu. Tờ báo “giống như bộ phận của cái bể khổng lồ
thổi một tia lửa của cuộc đấu tranh giai cấp và của sự phẫn nộ trong nhân dân bùng lên
thành một đám cháy chung” [54, tr.218]. Vai trò tổ chức của tờ báo không chỉ thể hiện
tư tưởng chỉ đạo và các phương pháp tổ chức, mà ngay việc phát hành báo cũng là cơ sở
tạo ra mối liên hệ giữa các địa phương, từ đó thúc đẩy công tác tổ chức của Đảng đạt tới
quy mô ngày càng rộng lớn hơn, từ thành thị tới các vùng nông thôn.
Trong điều kiện chưa có chính quyền, sự thống nhất trong Đảng và trong các tổ
chức cách mạng về chính trị, tư tưởng và tổ chức giữ vai trò vô cùng quan trọng, có tính
chất quyết định đối với công tác xây dựng Đảng và lãnh đạo của Đảng với phong trào
cách mạng. Báo chí “là người lãnh đạo tư tưởng của Đảng, phát triển các chân lý về lý
luận, các nguyên lý về sách lược các tư tưởng tổ chức chung, những nhiệm vụ chung
của toàn Đảng trong một thời kỳ này hay một thời kỳ khác” [55, tr.8].
V.I.Lênin cho rằng, trong thời kỳ đầu, báo chí là một cơ quan lãnh đạo, thậm chí

chính trị, xây dựng con người mới, văn hoá mới và phải đấu tranh kiên quyết chống các
tư tưởng thù địch, phản động, đấu tranh không khoan nhượng với các hiện tượng tiêu
cực trong xã hội.
Tính đảng của báo chí cách mạng thể hiện trước hết ở sự nghiệp báo chí phải là
một bộ phận trong sự nghiệp của giai cấp vô sản, do đội tiền phong của giai cấp công
nhân lãnh đạo; bên cạnh đó, sự nghiệp báo chí phải thành một bộ phận khăng khít của
công tác tổ chức, có kế hoạch thống nhất của Đảng, gắn bó mật thiết với công tác khác
do Đảng lãnh đạo; mặt khác, các nhà báo nhất thiết phải tham gia các tổ chức của Đảng
và do Đảng lãnh đạo.
Báo chí phải trở thành các cơ quan của các tổ chức của Đảng. Các nhà văn
nhất thiết phải tham gia các tổ chức của Đảng. Các nhà xuất bản và các kho sách,
các hiệu sách và các phòng đọc sách, các thư viện và các nơi bán sách báo, tất cả
những cái đó đều phải thành của Đảng, chịu trách nhiệm trước Đảng [58, tr.123 -
124].
Báo chí phục vụ nhiệm vụ chính trị của giai cấp vô sản, luôn gắn với tổ chức của
Đảng. Báo chí cách mạng không bao giờ và không thể là phương tiện trong tay một cá
nhân hoặc một nhóm người. Nó “không thể là sự nghiệp cá nhân độc lập với sự nghiệp
chung của giai cấp vô sản”, nó “phải thành một bộ phận trong sự nghiệp của toàn thể
giai cấp vô sản” [58, tr.123]. Theo V.I.Lênin:
Mỗi cá nhân có quyền tự do viết và nói tất cả những gì họ muốn, không có
một chút hạn chế nào. Nhưng mỗi đoàn thể tự do (trong số đó kể cả Đảng) cũng
được tự do đuổi những phần tử lợi dụng chiêu bài Đảng để tuyên truyền quan
điểm chống Đảng… Đảng là một khối tự nguyện, nếu như nó không tẩy sạch
khỏi bản thân nó những đảng viên tuyên truyền quan điểm chống Đảng, thì nó
không thể tránh khỏi tan rã, trước tiêu tan rã vê tư tưởng, sau sẽ tan rã cả về vật
chất [58, tr.125].
Trong xã hội có giai cấp, Lênin khẳng định, không thể có thứ tự do tuyệt đối như
giai cấp tư sản thường rêu rao hòng lừa bịp quần chúng. Vấn đề đặt ra là: “Hãy xem đó
là thứ tự do báo chí nào? để làm gì? cho giai cấp nào?” [63, tr.96]. Về cái gọi là tự do
báo chí tư sản, Lênin vạch rõ: Trong các nước tư bản, tự do báo chí là tự do mua chuộc

Kế thừa và phát triển quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về báo chí vô sản,
Hồ Chí Minh đã sáng lập ra báo chí cách mạng Việt Nam. Từ tờ báo đầu tiên - báo
“Thanh niên” - Hồ Chí Minh đã đặt nền móng cho sự ra đời nền báo chí cách mạng Việt
Nam và giúp báo chí cách mạng Việt Nam thể hiện đầy đủ các vai trò là người tuyên
truyền, người cổ động tập thể và người tổ chức tập thể với tính thần chiến đấu rất cao.
Người coi báo chí là một bộ phận của sự nghiệp cách mạng, là vũ khí sắc bén
trong công cuộc đấu tranh giành độc lập cho dân tộc và xây dựng cuộc sống mới cho
nhân dân. Người làm báo là để làm cách mạng và để làm cách mạng Người đã trở thành
một nhà báo. Theo Người, báo chí chúng ta chỉ có một đề tài xuyên suốt là: “chống thực
dân đế quốc, chống phong kiến địa chủ, tuyên truyền cho độc lập dân tộc và chủ nghĩa
xã hội” [74, tr.419]. Ngoài ra, Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Báo chí của ta thì cần phục vụ nhân
dân lao động, phục vụ chủ nghĩa xã hội, phục vụ cho đấu tranh thực hiện thống nhất
nước nhà, cho hoà bình thế giới”. Do đó, báo chí của ta phải có đường lối chính trị
đúng, vì có đường lối chính trị đúng thì các nội dung và hình thức thể hiện của báo chí
mới đúng được. Trên cơ sở đường lối chính trị đúng, báo chí phải đi tiên phong trong
đấu tranh không khoan nhượng với những gì đi ngược lại quy luật của lịch sử, vạch trần
tính chất phản động, giả dối, bịp bợm của kẻ thù của dân tộc. “Đối với những người viết
báo chúng ta, cây bút là vũ khí sắc bén, bài báo là tờ hịch cách mạng” [76, tr.444]. Tính
chiến đấu không chỉ nhằm tiến công vào kẻ thù của cách mạng, mà còn biểu dương
những tấm gương tiêu biểu trong chiến đấu và lao động để cổ vũ mọi người hăng hái
tham gia cách mạng.
Người đề nghị báo có mục “ý kiến bạn đọc”, coi ý kiến bạn đọc là những ý kiến
đấu tranh. Cái mới đấu tranh với cái cũ, cái tốt đấu tranh với cái không tốt. Trong biểu
dương, phải rút ra được kinh nghiệm có ý nghĩa phổ biến, phê bình phải cụ thể rõ ràng.
Phê bình và tự phê bình là biện pháp tăng cường tính chiến đấu, vì “phê bình và tự phê
bình là vũ khí rất cần thiết và rất sắc bén, giúp chúng ta sửa chữa sai lầm và phát triển
ưu điểm. Vì khéo lợi dụng nó mà Đảng ta và nhân dân ta ngày càng tiến bộ, đối với báo
chí cũng vậy” [75, tr.614].
Khi có đường lối chính trị đúng, người làm báo là người thực hiện và là nhân tố
chính đảm bảo tính chiến đấu của báo chí, vì “nói đến báo chí trước hết phải nói đến

trọng nhất là Đảng phải làm cho tất cả những người làm báo có “lập trường chính trị
vững chắc. Chính trị phải làm chủ. Đường lối chính trị đúng thì những việc khác mới
đúng được”[72, tr.414].
Muốn có đóng góp tích cực nhất vào công cuộc phấn đấu của toàn dân tộc cho
mục tiêu cao cả đó, báo chí phải tự giác phục tùng và tranh thủ tối đa sự lãnh đạo của
Đảng. Điều đó đảm bảo cho báo chí hoàn thành sứ mệnh của mình và bản thân Đảng
càng trưởng thành hơn trong quá trình lãnh đạo cách mạng. Báo chí chỉ đúng về chính
trị khi nó được lãnh đạo của một đảng, dựa trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lênin, một
đảng mang bản chất của giai cấp công nhân và gắn bó mật thiết với dân tộc, với nhân
dân.
Trung thành với chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng ta luôn đặt
báo chí dưới sự lãnh đạo của Đảng và coi báo chí là vũ khí tư tưởng sắc bén của Đảng trong
cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc và xây dựng CNXH.
Ngay từ buổi đầu, Đảng ta đã nhận thức đúng đắn về vai trò của báo chí trong
việc thực hiện các nhiệm vụ cách mạng. Trong cuộc đấu tranh lật đổ chế độ thực dân,
phong kiến, báo chí luôn là thứ vũ khí, phương tiện vô cùng lợi hại trong việc truyền bá
tư tưởng, tập hợp lực lượng, động viên, cổ vũ nhân dân tham gia đấu tranh cách mạng.
Tại Hội nghị Trung ương Đảng tháng 10 năm 1930, Đảng ta đã nhận định: “Bây
giờ phong trào cộng sản trong Đông Dương đã bắt đầu bành trướng, nhưng mục đích
của Đảng chưa phổ thông trong quảng đại quần chúng, Đảng phải làm cho ngày càng
đông đảo quần chúng biết mục đích của Đảng”[39, tr.127].
Phong trào xuất bản và lưu hành báo chí công khai thời kỳ 1936-1939 đã tổ chức
được mặt trận đấu tranh công khai và rộng lớn trên lĩnh vực báo chí là một thắng lợi lớn
của Đảng. Đặc biệt, sau Đề cương văn hoá năm 1943, Đảng luôn coi báo chí là phương
tiện tiến hành công tác giáo dục chính trị, lãnh đạo tư tưởng, vũ khí sắc bén trong đấu
tranh giải phóng dân tộc và góp phần to lớn trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân
Pháp, đấu tranh chống đế quốc Mỹ xâm lược (1954-1975).
Bước vào thời kỳ cả nước đi lên chủ nghĩa xã hội, Đảng ta càng nhận thức đầy
đủ hơn về vai trò của báo chí. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng
(12/1986), xác định: Sách, báo là công cụ rất quan trọng trên mặt trận tư tưởng, góp

Kế thừa và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh,
Đảng ta khẳng định sự lãnh đạo của Đảng đối với báo chí là đòi hỏi khách quan:
Một là, từ yêu cầu của sự nghiệp cách mạng do Đảng lãnh đạo.
Báo chí là vũ khí, phương tiện vô cùng lợi hại trong việc truyền bá tư tưởng, tập
hợp lực lượng, động viên, cổ vũ nhân dân tham gia đấu tranh giành độc lập dân tộc và
xây dựng chủ nghĩa xã hội. Thắng lợi của cách mạng Việt Nam có vai trò cực kỳ to lớn
của công tác tư tưởng của Đảng, trong đó báo chí là một công cụ sắc bén, hữu hiệu.
Đảng và nhân dân ta đang nỗ lực phấn đấu bảo vệ và xây dựng đất nước Việt
Nam theo con đường xã hội chủ nghĩa “dân giầu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân
chủ, văn minh”. Để đạt được mục tiêu đó, công tác tư tưởng phải đi trước một bước,
trong đó báo chí giữ vai trò xung kích. Báo chí phải góp phần đắc lực vào việc làm cho
chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng và giữ
vai trò chủ đạo trong đời sống tinh thần của cả xã hội; báo chí phải tích cực tham gia
vào tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận về con đường đi lên CNXH ở nước ta, làm
cho cán bộ, đảng viên và quần chúng tin vào đường lối đổi mới, tin vào sự thắng lợi tất
yếu của chủ nghĩa xã hội.
Sự nghiệp đổi mới, CNH, HĐH đất nước là sự nghiệp của dân, do dân và vì dân
dưới sự lãnh đạo của Đảng. Đảng lãnh đạo báo chí là điều kiện quan trọng để báo chí
khơi dậy được nhiệt tình cách mạng, sức sáng tạo và tiềm năng trí tuệ to lớn của nhân
dân, tổng kết các kinh nghiệm phong phú, sinh động từ thực tiễn để góp phần hoàn thiện
đường lối, chính sách của Đảng. Sự nghiệp đổi mới chỉ đạt được thắng lợi khi đông đảo
quần chúng nhân dân giác ngộ và nhận thức đầy đủ đường lối của Đảng; sự huy động và
tổ chức chặt chẽ các phong trào cách mạng phụ thuộc rất nhiều vào công tác tư tưởng
của Đảng, trong đó báo chí giữ vai trò quan trọng. Đảng lãnh đạo báo chí chính là để
phát huy vai trò đắc lực của một công cụ tư tưởng trong sự nghiệp cách mạng do Đảng
khởi xướng và lãnh đạo.
Cách mạng nước ta đang đứng trước cả những thời cơ và thách thức to lớn. Bốn
nguy cơ đã được Hội nghị giữa nhiệm kỳ của Đảng (1/1994), Đại hội đại biểu toàn quốc
lần thứ IX của Đảng khẳng định không những không giảm đi, mà có phần gay gắt hơn.
Đặc biệt, gần đây các thế lực thù địch ngày một gia tăng thực hiện “diễn biến hoà bình”,

động và sự kiểm nghiệm của thực tiễn. Trước hết Đảng phải làm tốt công tác tư tưởng
ngay trong nội bộ Đảng, công việc đó cần có sự góp sức của báo chí. Đảng lãnh đạo báo chí
không gì khác là để báo chí trở vũ khí tuyên truyền, giáo dục giúp cho Đảng ngày càng có
trí tuệ và cách mạng hơn, xứng đáng là đội tiền phong chiến đấu của giai cấp công nhân và
nhân dân lao động.
Để tiếp tục đổi mới, chỉnh đốn Đảng, làm cho Đảng thật sự trong sạch, vững
mạnh, báo chí có điều kiện và trách nhiệm nâng cao hiểu biết, nắm vững đường lối,
chính sách của Đảng và Nhà nước, học tập kinh nghiệm tốt của các tổ chức đảng và
đảng viên, tránh mắc sai lầm, khuyết điểm. Thông qua những tiếng nói tâm huyết, nhiệt
tình cách mạng trên báo chí mỗi đảng viên củng cố thêm lập trường, ý chí, quyết tâm.
Cùng với sinh hoạt trong các tổ chức đảng, qua báo chí, từng đảng viên gắn bó với
đảng, với đội ngũ những người tiên tiến trong cuộc phấn đấu vì mục tiêu cao cả độc lập
dân tộc và CNXH, chiến thắng nghèo nàn, lạc hậu và các biểu hiện tiêu cực xã hội. Là
công cụ thực hiện dân chủ, báo chí là nơi để cán bộ, đảng viên và đông đảo quần chúng
nhân dân đóng góp ý kiến với Đảng, phê phán các tổ chức đảng có sai phạm, vạch mặt
những đảng viên thoái hoá, biến chất. Tăng cường phê bình và tự phê bình trên báo chí
là một cách tốt để tăng cường sự đoàn kết thống nhất trong Đảng… Tuy nhiên, đây là
vấn đề khá phức tạp, đôi khi là tế nhị. Nếu không được lãnh đạo, định hướng, rất có thể
báo chí rơi vào đấu tranh, phê phán một cách cực đoan, không chính xác, gây hoang
mang trong dư luận xã hội, bị kẻ xấu lợi dụng. Đưa tin về hiện tượng tiêu cực gì, mức
độ ra sao, đưa vào thời điểm nào, phân tích và bình luận sự việc đến đâu… phải được
cân nhắc kỹ, nếu không sẽ “lợi bất cập hại”.
Vì vậy, Đảng phải lãnh đạo chặt chẽ, thường xuyên báo chí để báo chí thực sự là
“tiếng nói của Đảng”, đồng thời là “diễn đàn của nhân dân”, để thực hiện toàn dân xây
dựng Đảng.
Ba là, Đảng lãnh đạo báo chí là xuất phát từ nhu cầu của bản thân sự phát triển
báo chí.
Đảng lãnh đạo báo chí không phải để hạn chế, trái lại cốt để báo chí thực hiện và
hoàn thành tốt các chức năng của mình. Trong điều kiện một Đảng cầm quyền, sự lãnh
đạo của Đảng chính là tạo điều kiện thuận lợi nhất cho báo chí hoạt động.

vai trò của mình trong phê phán các sai phạm của tổ chức đảng, cơ quan nhà nước, cán
bộ, đảng viên. Trong cuộc đấu tranh chống tiêu cực hiện nay báo chí cần có sự hậu
thuẫn của tổ chức đảng, mà thiếu nó, trong không ít trường hợp, thông tin đăng phát trên
báo chí không đem lại sự chuyển biến trong thực tế, mất lòng tin của nhân dân đối với
báo chí.
Có thể thấy rằng, bản thân sự phát triển của báo chí đòi hỏi phải có sự lãnh đạo
của Đảng. Báo chí phát triển càng mạnh càng đòi hỏi tăng cường sự lãnh đạo của Đảng.
Hiệu quả hoạt động báo chí phụ thuộc đáng kể vào sự lãnh đạo của Đảng, xa rời sự lãnh
đạo, chắc chắn báo chí sẽ không thể thực hiện đầy đủ chức năng của mình.
Tóm lại, các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác - Lênin chỉ rõ Đảng vô sản phải có tờ
báo của mình làm nhiệm vụ truyền bá tư tưởng xã hội chủ nghĩa cho quần chúng, thống
nhất về mặt tổ chức những người vô sản, góp phần đắc lực vào việc xây dựng và hoàn
thiện đảng cộng sản. Sự liên hệ và gắn bó giữa báo chí cách mạng với hoạt động và tổ
chức đảng là tiền đề cho sự ra đời, tồn tại, phát triển của báo chí. Báo chí phải trở thành
những cơ quan của các tổ chức đảng, là bộ phận của cuộc đấu tranh cách mạng của giai
cấp vô sản do Đảng lãnh đạo, là bộ phận khăng khít cho hoạt động có tổ chức, có kế
hoạch thống nhất của Đảng. Nhà báo phải tham gia các tổ chức của Đảng và do Đảng
lãnh đạo. Báo chí vô sản phải làm tốt vai trò “người tuyên truyền tập thể, người cổ động
tập thể, người tổ chức tập thể”. Để báo chí vô sản hoàn thành nhiệm vụ và vai trò của nó
thì tất yếu Đảng phải lãnh đạo báo chí.
Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh vận dụng sáng tạo quan điểm chủ nghĩa Mác-
Lênin về báo chí vô sản. Trong suót quá trình đấu tranh và trưởng thành của Đảng,
Đảng ta luôn đặt báo chí dưới sự lãnh đạo của Đảng, coi báo chí là vũ khí tư tưởng sắc
bén của Đảng và của cách mạng. Báo chí là tiếng nói của Đảng, Nhà nước, các đoàn
thể, vừa là diễn đàn của nhân dân. Sự lãnh đạo của Đảng đối với báo chí không chỉ xuất
phát từ yêu cầu của Đảng mà còn là nhu cầu của báo chí. Được Đảng lãnh đạo báo chí
sẽ hoàn thành tốt vai trò và nhiệm vụ của mình.
1.2.2. Nội dung và phương thức Đảng lãnh đạo công tác báo chí
* Nội dung lãnh đạo
Nội dung lãnh đạo là định hướng mục tiêu, đề ra những nguyên tắc và phương

Trong thời kỳ đổi mới, Đảng ta cũng có nhiều nghị quyết, chỉ thị về lĩnh vực
công tác tư tưởng, đặc biệt là các quan điểm chỉ đạo về công tác báo chí - xuất bản:
Nghị quyết Đại hội VI, VII, VIII, IX, X; các nghị quyết Hội nghị Trung ương; các chỉ
thị, thông báo, thông tri của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, … Đó là Chỉ thị 63-CT/TW của
Ban Bí thư (khoá VI), Chỉ thị 08-CT/TW của Ban Bí thư (khoá VII), Chỉ thị 22-CT/TW
của Bộ Chính trị (khoá VIII), Thông báo kết luận số 162-TB/TW của Bộ Chính trị
(khoá IX), Thông báo kết luận số 41-TB/TW của Bộ Chính trị (khoá X), Thông báo kết
luận số 68-TB/TW của Bộ Chính trị (khoá X)…. là một hệ thống quan điểm, chủ
trương, giải pháp lớn của Đảng trong việc lãnh đạo, chỉ đạo đồng bộ công tác báo chí.
- Sự lãnh đạo của Đảng đối với báo chí được thể chế hoá bằng Luật Báo chí và
các nghị định… của Nhà nước về báo chí.
Luật Báo chí năm 1999 thể hiện những quan điểm cơ bản của Đảng ta về công
tác báo chí, khẳng định quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí của nhân dân, khẳng định
báo chí là “cơ quan ngôn luận của tổ chức Đảng, cơ quan Nhà nước, tổ chức xã hội”,
vừa là “diễn đàn của nhân dân”. Luật cũng ghi rõ 5 nhiệm vụ và quyền hạn của người
làm báo; quy định trách nhiệm, quyền hạn của Nhà nước, các tổ chức xã hội, các cá
nhân, trách nhiệm của báo chí phải hoạt động trong khuôn khổ pháp luật, quy định
những nội dung quản lý Nhà nước về báo chí, v.v…
Sau Luật Báo chí là những nghị định, nghị quyết của Chính phủ, thông tư hướng
dẫn thi hành của Bộ Văn hoá - Thông tin (nay là Bộ Thông tin và Truyền thông). Đó là
những văn bản dưới luật, thể hiện nhất quán, đầy đủ quan điểm chủ trương của Đảng về
báo chí, cần được thực hiện nghiêm chỉnh. Hội Nhà báo Việt Nam là “tổ chức chính trị -
xã hội - nghề nghiệp tự nguyện của người làm báo Việt Nam. Hội hoạt động dưới sự
lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam và quản lý của Nhà nước Việt Nam”. Các chủ
trương, thông tư của Hội, “Quy ước đạo đức nghề nghiệp” do Hội ban hành… cũng thể
hiện sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác báo chí.
- Đảng lãnh đạo báo chí thông qua các tổ chức đảng của các cơ quan báo chí
Đó là cấp uỷ đảng, các cơ quan tham mưu của Đảng. Nói Đảng lãnh đạo báo chí
cũng có nghĩa là khẳng định trách nhiệm của các cấp uỷ đảng, từ trung ương đến địa
phương, thể hiện ở hai mặt: quan tâm, giúp đỡ, tạo điều kiện cho báo chí - xuất bản phát