1
I HC QUC GIA H NI
VIN M BO CHT LNG GIO DC
B TH IP
CáC YếU Tố ảNH HƯởNG ĐếN KếT QUả HọC TậP
CủA HọC SINH TRƯờNG PHổ THÔNG DÂN TộC
NộI TRú
TỉNH CAO BằNG
LUN VN THC S H Ni - 2012
2
I HC QUC GIA H NI
của Viện Đảm bảo Chất lƣợng Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội.
Tôi xin cam đoan đây là nghiên cứu do tôi thực hiện. Các số liệu, kết luận
nghiên cứu trình bày trong luận văn này là trung thực và chƣa đƣợc công bố ở các
nghiên cứu khác.
Tôi xin chịu trách nhiệm về nghiên cứu của mình. Học viên
Bế Thị Điệp
4
LỜI CẢM ƠN
Trƣớc hết, tôi xin chân thành cám ơn TS. Nguyễn Thị Tuyết, ngƣời đã trực
tiếp hƣớng dẫn tôi hoàn thành luận văn. Sự giúp đỡ tận tình và những lời động viên
của Cô đã giúp tôi vƣợt qua nhiều khó khăn để hoàn thành luận văn này.
CHỮ VIẾT TẮT
BT
Bộ GD – ĐT
CSVC
DTNT
DTTS
SD
HĐH
HS
KQHT
KTX
M
PTDTNT
PPDH
SV
SL
TTC
THCS
THPT
NỘI DUNG
Bán trú
Bộ Giáo dục – Đào tạo
Cở sở vật chất
Dân tộc nội trú
Dân tộc thiểu số
Độ lệch chuẩn
Hiện đại hóa
Học sinh
Kết quả học tập
Ký túc xá
35
3
Bảng 2.3.
Bảng thống kê hệ số alpha trong điều tra chính thức
36
4
Bảng 2.4.
Bảng thống kê hệ số alpha sau khi loại bỏ các item có
hệ số alpha thấp
36
5
Bảng 2.5
Kết quả kiểm định KMO và Bartlett
38
6
Bảng 2.6
Bảng tóm tắt các hệ số khi sử dụng phân tích yếu tố
39
7
Bảng 2.7
Bảng phƣơng sai trích khi phân tích yếu tố
40
8
Bảng 2.8
Bảng tóm tắt yếu tố tƣơng ứng với các biến quan sát
sau khi phân tích yếu tố
42
10
Bảng 3.1.
Bảng thống kê mô tả đặc điểm của mẫu theo giới tính
22
Bảng 3.8
Mức ý nghĩa trong kiểm định Levene
59
7
23
Bảng 3.9
Mức ý nghĩa khi so sánh sự khác biệt về kết quả đánh
giá của các nhóm đối tƣợng khảo sát khác nhau
60
24
Bảng 3.10.
Bảng thống kê mô tả phân tích phƣơng sai một yếu tố
với kiểm định khác nhau về đánh giá các yếu tố theo
giới tính
61
25
Bảng 3.11.
Kết quả so sánh sự khác biệt trong việc đánh giá các
yếu tố có ý nghĩa thống kê theo dân tộc
61
Bảng 3.12.
Bảng thống kê mô tả phân tích phƣơng sai một yếu tố
với kiểm định khác nhau về đánh giá các yếu tố theo
dân tộc
62
26
Bảng 3.13.
33
Bảng 3.19.
Bảng kết quả phân tích hệ số hồi quy Mô hình tổng
73
35
Bảng 3.20.
Bảng kết quả phân tích hệ số hồi quy Mô hình 1
75
37
Bảng 3.21.
Bảng kết quả phân tích hệ số hồi quy Mô hình 2
79
38
Bảng 3.22.
Bảng kết quả phân tích hệ số hồi quy Mô hình 3
82
8
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
STT
TÊN
NỘI DUNG
TRANG
1
Biểu đồ 2.1.
Biểu đồ mô tả mẫu phân theo giới tính
26
2
Biểu đồ 2.2.
53
9
Biểu đồ 3.5.
Biểu đồ thể hiện mẫu phân theo trình độ học
vấn bố và KQHT
55
10
Biểu đồ 3.6.
Biểu đồ thể hiện mẫu phân theo trình độ học
vấn mẹ và KQHT
57
11
Biểu đồ 3.7.
Biểu đồ phân tán phần dƣ và giá trị dự đoán
của mô hình hồi quy tuyến tính
69
12
Biểu đồ 3.8.
Biểu đồ phân phối chuẩn của phần dƣ
72
9
DANH MỤC CÁC HÌNH
STT
TÊN
NỘI DUNG
TRANG
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
DANH MỤC CÁC BẢNG
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
DANH MỤC CÁC HÌNH
DANH MỤC CÁC HỘP
MỞ ĐẦU 1
1. Lý do chọn đề tài 1
2. Mục đích nghiên cứu của đề tài 2
3. Giới hạn nghiên cứu của đề tài: 3
4. Phƣơng pháp nghiên cứu 3
5. Câu hỏi nghiên cứu, giả thuyết nghiên cứu 3
6. Khung lý thuyết của đề tài 4
7. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu 5
Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 6
1.1. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 6
1.1.1.Các công trình nghiên cứu ở nƣớc ngoài 6
1.1.2. Các công trình trong nƣớc 8
1.2. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN 12
1.2.1. Hoạt động học tập trong nhà trƣờng 12
1.2.2. Loại hình nhà trƣờng PTDTNT 16
1.2.3. Đặc trƣng học sinh THPT DTTS 20
1.2.4. Các khái niệm công cụ của đề tài 22
1.3. KẾT LUẬN CHƢƠNG 1 24
Chƣơng 2: TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU 25
2.1. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 25
2.1.1. Tổng thể và mẫu 25
2.1.2. Phƣơng pháp thu thập thông tin 27
2.1.3. Phƣơng pháp xử lý số liệu 28
2.2. QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU 28
2.2.1. Giai đoạn nghiên cứu lý luận 28
3.4. PHÂN TÍCH HỒI QUY TUYẾN TÍNH 68
3.3.1. Kiểm định giả thuyết về sự phù hợp của mô hình 68
3.3.2. Dò tìm sự vi phạm các giả định cần thiết trong hồi quy 69
3.3.3. Mô hình hồi quy tuyến tính bội 72
3.3.3.1. Các yếu tố tác động đến KQHT (Mô hình tổng) 72
3.3.3.2. Tác động của các yếu tố thuộc gia đình (Mô hình 1) 74
3.3.3.3. Tác động của các yếu tố thuộc về nhà trƣờng (Mô hình 2) 77
3.3.3.4. Tác động của các yếu tố thuộc về bản thân HS (Mô hình 3) 81
3.5.GIẢI PHÁP NÂNG CAO KQHT CHO HS TRƢỜNG PTDTNT TỈNH
CAOBẰNG 83
3.5.1. Đối với nhà trƣờng 83
12
3.5.2. Đối với giáo viên 83
3.5.3. Đối với gia đình 85
3.5.4. Đối với học sinh 85
3.6. KẾT LUẬN CHƢƠNG 3 86
KẾT LUẬN 87
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 89
PHỤ LỤC 93 13
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Việt Nam là quốc gia đa dân tộc. Trong 54 dân tộc thì 53 dân tộc thiểu số
(DTTS) chỉ chiếm khoảng 10% dân số cả nƣớc. Các dân tộc này sống ở những vùng
có đời sống kinh tế, văn hóa, giáo dục thấp kém. Vì vậy, việc thực hiện bình đẳng các
cơ hội giáo dục, nâng cao nguồn nhân lực cho vùng này có ý nghĩa quan trọng.
Không chỉ ở Việt Nam, giáo dục cho trẻ em DTTS ở các nƣớc trên thế giới
cũng đƣợc chú trọng đặc biệt là ở các nƣớc đang phát triển. Qua khảo sát, có
khoảng 101 triệu trẻ em không đƣợc đến trƣờng trong đó có 60% là trẻ em DTTS
[5]. Vì vậy, việc xóa bỏ khoảng cách trong giáo dục để trẻ em DTTS đƣợc đến
trƣờng và hòa nhập cuộc sống nhƣ trẻ em thành thị; phát triển nguồn nhân lực có
trình độ cao ở vùng DTTS là mối quan tâm của Chính phủ các nƣớc.
Trƣờng PTDTNT Tỉnh Cao Bằng là trƣờng có truyền thống lâu năm. Ngoài
những đặc trƣng chung của loại hình nhà trƣờng PTDTNT, trƣờng PTDTNT Tỉnh
Cao Bằng có những đặc thù riêng về văn hóa mẹ đẻ của học sinh, môi trƣờng và
điều kiện học tập. Mặc dù kết quả học tập của học sinh trƣờng DTNT Tỉnh Cao
Bằng đã có những kết quả tiến bộ nhƣng vẫn là thấp so với mục tiêu chung của nền
giáo dục quốc dân. Vì vậy, nghiên cứu về các yếu tố ảnh hƣởng đến kết quả học tập
để từ đó có những điều chỉnh thích hợp nhằm nâng cao chất lƣợng học tập của các
em là điều cần thiết.
Từ những lý do trên ngƣời nghiên cứu chọn đề tài: “Các yếu tố ảnh hƣởng
đến đến kết quả học tập của học sinh trƣờng Phổ thông Dân tộc Nội trú Tỉnh
Cao Bằng”.
2. Mục đích nghiên cứu của đề tài
Mục đích nghiên cứu của đề tài này là:
+ Khảo sát và phân tích định lƣợng để tìm hiểu các yếu tố tác động đến kết
quả học tập của học sinh DTTS khi học tập tại trƣờng PTDTNT Tỉnh Cao Bằng.
+ Dự đoán và giải thích mối quan hệ giữa các yếu tố tác động đến KQHT
của học sinh tại trƣờng PTDTNT Tỉnh Cao Bằng.
15
3. Giới hạn nghiên cứu của đề tài
Đề tài giới hạn ở việc tìm hiểu và đánh giá các yếu tố tác động đến kết quả
học tập của học sinh trƣờng PTDTNT Tỉnh Cao Bằng.
4. Phƣơng pháp nghiên cứu
4.1. Phƣơng pháp chọn mẫu
+ Nhóm yếu tố liên quan đến nhà trƣờng.
- Yếu tố Phƣơng pháp giảng dạy của giáo viên, Bạn học cùng trƣờng (thuộc
nhóm yếu tố về nhà trƣờng), Sự kích thích của gia đình (thuộc ngóm yếu tố về gia
đình), Tính kiên trì trong học tập (thuộc nhóm yếu tố liên quan đến bản than HS) có
tác động mạnh đến KQHT của HS trƣờng DTNT Tỉnh Cao Bằng.
6. Khung lý thuyết của đề tài
Trên thế giới có nhiều mô hình nghiên cứu về các yếu tố chính tác động đến
kết quả học tập của SV.
Mô hình ứng dụng của Bratti và Staffolani xác định mối quan hệ giữa đặc
điểm sinh viên: thời gian tự học (S
i
), thời gian học ở lớp (a
i
,) năng lực bản thân (e
i
)
với kết quả học tập (G
i
)
Gi = G(S
i
,a
i
)e
i
Mô hình của Checchi et al xác định mối quan hệ giữa đầu tƣ cho giáo dục
của cha mẹ: thu nhập gia đình (Y
f
), số tiền đầu tƣ cho giáo dục của ngƣời con (S),
Các yếu tố ảnh hƣởng đến kết quả học tập của học sinh.
7.2. Khách thể nghiên cứu
Học sinh DTTS tại trƣờng PTDTNT Tỉnh Cao Bằng năm học 2011 - 2012.
CÁC YẾU TỐ THUỘC
VỀ GIA ĐÌNH
CÁC YẾU TỐ THUỘC
VỀ NHÀ TRƢỜNG
CÁC YẾU TỐ THUỘC
VỀ CÁ NHÂN KẾT QUẢ HỌC TẬP
18
Chƣơng 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
1.1. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
1.1.1. Các công trình nghiên cứu ở nƣớc ngoài
1.1.1.1. Các công trình nghiên cứu về các yếu tố tác động đến kết quả học tập
Nghiên cứu về các yếu tố ảnh hƣởng đến KQHT là một trong những vấn đề
đƣợc quan tâm nghiên cứu từ rất sớm ở phƣơng Tây. Từ những năm nửa đầu của
thế kỷ XX và cho đến nay, một số nhà nghiên cứu phƣơng Tây đã có nhiều công
trình nghiên cứu vấn đề này.
nhau có thể có của các yếu tố chủng tộc, hoàn cảnh gia đình với sự phân phối điểm
kiểm tra của sinh viên. Từ đó tác giả đƣa ra hai kết luận quan trọng:
Thứ nhất, khoảng cách trong điểm kiểm tra các môn Toán, Đọc và Khoa
học giữa các nhóm dân tộc là khác nhau giữa các điểm phân vị có điều kiện của các
điểm số đƣợc đo lƣờng.
Thứ hai, ảnh hƣởng của các yếu tố thuộc về hoàn cảnh gia đình nhƣ học
vấn của cha mẹ, nghề nghiệp của cha cũng khác nhau giữa các điểm phân vị trong
phân phối các điểm số.
Tác giả Darling - Hammond (2000) trong cuốn “Chất lƣợng giáo viên và thành
quả học tập của học sinh” sử dụng số liệu từ một cuộc khảo sát 50 bang về chính sách,
nghiên cứu phân tích các trƣờng học, khảo sát nhân sự và các đánh giá quốc gia về
chƣơng trình giáo dục, nghiên cứu này đã xem xét các cách thức mà các giáo viên có liên
quan đến thành tích học tập của học sinh trên các tiểu bang. Bằng phân tích định tính và
định lƣợng tác giả cho thấy rằng đầu tƣ về chất lƣợng giáo viên có liên quan đến việc cải
thiện thành tích học sinh. Nghiên cứu cũng cho thấy các chính sách đƣợc thông qua
bởi quốc gia về đào tạo giáo viên, cấp phép, tuyển dụng…có thể làm cho một sự
khác biệt quan trọng trong các trình độ và năng lực mà các giáo viên mang đến cho
công việc của họ.
Nghiên cứu về các yếu tố tác động đến kết quả học tập của học sinh/sinh (gọi
chung là sinh viên) khá đa dạng. Các nghiên cứu chỉ rõ mối quan hệ, các mức độ tác
20
động của các yếu tố đến kết quả học tập của sinh viên ở hầu hết các nhóm yếu tố
thuộc về đặc trƣng nhân khẩu, đặc điểm xã hội, đặc điểm kinh tế.
1.1.1.2. Ƣu tiên trong giáo dục tại các trƣờng PTDTNT ở các nƣớc trên thế giới
Nghiên cứu và phát triển về trƣờng PTDTNT ở trên thế giới cũng khá phổ
biến đặc biệt là ở các nƣớc đang phát triển. Ở Trung Quốc, ở vùng đồng bào DTTS,
hệ thống trƣờng PTDTNT có từ bậc tiểu học đến dự bị đại học. Thậm chí ở các khu
tự trị đều có trƣờng Đại học dân tộc. Chính phủ Trung Quốc coi trọng việc phát
triển văn hóa dân tộc của các DTTS và áp dụng nhiều biện pháp tuyển sinh định
quả học tập của sinh viên.
Các nghiên cứu trên tập trung nghiên cứu mức độ tác động khác nhau của các
yếu tố đến kết quả học tập của sinh viên. Nghiên cứu của tác giả Huỳnh Quang Minh
cho thấy mức độ tham khảo tài liệu, thời gian học ở lớp, thời gian tự học, điểm bình
quân giai đoạn đầu, số lần uống rƣợu trong một tháng, điểm thi tuyển sinh có tác động
đến KQHT của sinh viên. Còn nghiên cứu của nhóm tác giả Nguyễn Đình Thọ cho
thấy động cơ của sinh viên tác động mạnh vào kiến thức thu nhận của họ, năng lực
giảng viên tác động rất cao vào động cơ học tập học tập và kiến thức thu nhận của sinh
viên. Võ Thị Tâm nghiên cứu sâu bốn biến tác động là động cơ học tập, phƣơng pháp
học tập, tính kiên định học tập, ấn tƣợng trƣờng học và cạnh tranh trong học tập ảnh
hƣởng đến kết quả học tập của sinh viên. Tác giả Nguyễn Thị Thùy Trang lại khảo sát
mối quan hệ giữa thói quen học tập và quan niệm học tập với kết quả học tập của sinh
viên. Các nghiên cứu trên đóng góp đáng kể về lý luận và thực tiễn trong nghiên cứu
về các yếu tố ảnh hƣởng đến kết quả học tập của sinh viên nhằm nâng cao chất
lƣợng dạy và học ở nƣớc ta.
Tác giả Mai Thị Quỳnh Lan và Nguyễn Quý Thanh trong nghiên cứu “Tiếp
cận lý thuyết về mối quan hệ giữa học vị giảng viên và kết quả học tập của sinh
viên” [13] đã chứng minh và đƣa ra những kết luận có ý nghĩa khoa học. Theo tác
giả, các phẩm chất năng lực của thầy có ảnh hƣởng tới kết quả học tập của trò. Từ
việc phân tích chi tiết các yếu tố từ giảng viên, thực nghiệm qua điều tra phân tích
thống kê bằng bảng hỏi đối với mẫu là sinh viên tại Đại học Quốc gia Hà Nội, tác
giả khẳng định các yếu tố thuộc về giảng viên nhƣ: Khả năng dạy học nói chung và
22
trí thông minh; kiến thức chuyên ngành; kiến thức về dạy và học; kinh nghiệm của
giảng viên; bằng cấp; các hành vi và thực hành của giảng viên có mối tƣơng quan
cao với kết quả học tập của sinh viên. Công trình sẽ là tài liệu hữu ích trong định
hƣớng nghiên cứu của Luận văn.
Bên cạnh các nghiên cứu tìm hiểu về mối quan hệ giữa các yếu tố với kết quả
học tập của sinh viên thì còn nhiều công trình khác nghiên cứu về hoạt động học tập
cực học tập của sinh viên thì Chu Phƣơng Hiền tập trung nghiên cứu không khí tâm
lý lớp học để tích cực hóa hoạt động học tập của sinh viên.
Riêng với hệ trƣờng PTDTNT, nhằm góp phần hoàn thiện và nâng cao chất
lƣợng đào tạo của loại hình nhà trƣờng này đã có nhiều công trình nghiên cứu về
vấn đề này.
Ngô Quang Sơn (2009) “Phát triển giáo dục cho các dân tộc rất ít ngƣời đến
năm 2015: Thực trạng và giải pháp cơ bản”, Trƣơng Xuân Cừ (2010) “Phát triển hệ
thống các trƣờng PTDTNT khu vực Tây Bắc tạo nguồn xây dựng thời kỳ CNH,
HĐH”, Kiều Thị Bích Thủy (2006) “Trƣờng PTDTNT tỉnh – một số vấn đề cần
quan tâm” Các nghiên cứu trên tập trung chủ yếu vào mục đích, vị trí, tính
chất…của loại hình nhà trƣờng này. Đây cũng là những đề tài góp phần làm rõ một
số vấn đề lý luận và thực tiễn trƣờng PTDTNT.
Một số nghiên cứu khác đi sâu nghiên cứu thực trạng, chất lƣợng đào tạo và
các biện pháp góp phần nâng cao chất lƣợng dạy và học ở trƣờng PTDTNT
Nguyễn Thanh Thủy (2007) trong “Nghiên cứu chất lƣợng học tập của học sinh lớp
1, 2, 3 vùng dân tộc thiểu số theo chƣơng trình tiểu học”, Phan Thị Quế Hƣơng
(2008) “Sự thích ứng với hoạt động học tập của học sinh lớp 6 ngƣời dân tộc thiểu
số huyện Đakrông - Quảng Trị”, Nguyễn Đình Thịnh (2001),“Xây dựng và quản lý
tốt sách - thƣ viện để nâng cao chất lƣợng đào tạo trong trƣờng PTDTNT, Nguyễn
Khắc Tuệ, Nguyễn Xuân Thạch (2001),“Tận dụng ƣu thế thời gian, tổ chức hoạt
động dạy và học ở trƣờng PTDTNT Tỉnh Nghệ An”, Phùng Đức Cắm (2000), “Biện
pháp phát huy động lực học tập của học sinh ở trƣờng Vùng cao Việt Bắc đã nêu ra
đặc trƣng tâm lý HS DTTS và đặc điểm học tập tại các trƣờng PTDTNT từ đó đề
xuất các biện pháp học tập và dạy học hiệu quả nhƣ tổ chức các giờ tự học tốt,
24
hƣớng dẫn HS tự nghiên cứu, giáo viên phát huy các phƣơng pháp dạy học tích cực,
phát huy các nguồn lực tự nhân của HS DTTS, khắc phục những khó khăn trong
học tập tại trƣờng
Những nghiên cứu trong và ngoài nƣớc nói trên đã đƣa ra những đóng góp
gì khác đó là phải huy động nội lực của bản thân (động cơ, ý chí, …), càng phát huy
cao bao nhiêu thì việc tái tạo lại càng diễn ra tốt bấy nhiêu. Do đó hoạt động học
làm thay đổi chính ngƣời học. Ai học thì ngƣời đó phát triển, không ai học thay thế
đƣợc, ngƣời học cần phải có trách nhiệm với chính bản thân mình, vì mình trong
quá trình học.
Mặc dù hoạt động học có thể cũng có thể làm thay đổi khách thể. Nhƣng
nhƣ thế không phải là mục đích tự thân của hoạt động học mà chính là phƣơng tiện
để đạt đƣợc mục đích làm thay đổi chính chủ thể của hoạt động.
Hoạt động học là hoạt động tiếp thu những tri thức lý luận, khoa học. Nghĩa
là việc học không chỉ dừng lại ở việc nắm bắt những khái niệm đời thƣờng mà học
phải tiến đến những tri thức khoa học, những tri thức có tính chọn lựa cao, đã đƣợc
khái quát hoá, hệ thống hoá.
Hoạt động học tập không chỉ hƣớng vào việc tiếp thu những tri thức, kĩ
năng, kĩ xảo mà còn hƣớng vào việc tiếp thu cả những tri thức của chính bản thân
hoạt động học. Hoạt động học muốn đạt kết quả cao, ngƣời học phải biết cách học,
phƣơng pháp học, nghĩa là phải có những tri thức về chính bản thân hoạt động học.
Hoạt động học là hoạt động chủ đạo của lứa tuổi học sinh. Do đó nó giữ vai trò chủ
đạo trong việc hình thành và phát triển tâm lý của ngƣời học trong lứa tuổi này.
- Đối tượng của hoạt động học: Đối tƣợng của hoạt động học hƣớng tới đó
là tri thức. Nhƣng tri thức mà học sinh phải học đƣợc lựa chọn từ những khoa học
khác nhau, theo những nguyên tắc nhất định, làm thành những môn học tƣơng ứng,
và đƣợc cụ thể ở những đơn vị cấu thành nhƣ: khái niệm, kĩ năng, thái độ… Đối
tƣợng của hoạt động học có liên quan chặt chẽ với đối tƣợng của khoa học. Tuy
vậy, có sự khác nhau về nguyên tắc giữa hoạt động học và hoạt động nghiên cứu
khoa học. Hoạt động học là hoạt động tái tạo lại những tri thức đã có từ trƣớc ỏ
ngƣời học, còn hoạt động nghiên cứu khoa học đó là phát hiện những chân lý khoa
học mà loài ngƣời chƣa biết đến. Có thể nói: đối tƣởng của hoạt động học là cái mới
với cá nhân nhƣng không mới đối với nhân loại.
Copyright: Tài liệu đại học ©