Tiểu luận: Triết học
Lời nói đầu
Việt Nam trong sự phát triển của Đông á và Đông Nam á, hay nói rộng hơn
là vòng cung Châu á-Thái Bình Dơng, hiện nay đang thu hút đợc nhiều ngời trong
giới lãnh đạo và giới kinh doanh trên thế giới.
Vì sao Việt Nam có sự chú ý đó? chắc chắn là do Việt Nam đã và đang tiến
hành công cuộc đổi mới một cách toàn diện và ngày càng sâu sắc về cơ sở hạ tầng
và kiến chúc thợng tầng xã hội.
Trong quá trình phát triển nền kinh tế nhiều thành phần theo định hớng xã
hội ở nớc ta, cần vận dụng và quán triệt quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và
kiến trúc thợng tầng. Cơ sở hạ tầng là kết cấu kinh tế đa thành phần trong đó có
thành phần kinh tế quốc doanh, tập thể và nhiều thành kinh tế khác nhau. Tính
chất đan xen - quá độ về kết cấu của cơ sở kinh tế vừa làm cho nền kinh tế sôi
động, phong phú, vừa mang tình phức tạp trong quá trình thực hiện định hớng xã
hội. Đây là một kết cấu kinh tế năng động, phong phú đợc phản chiếu trên nền
kiến trúc thợng tầng và đặt ra đòi hỏi khách quan là nền kiến trúc thợng tầng cũng
phải đổi mới để đáp ứng đòi hỏi của cơ sở kinh tế. Nh vậy kiến trúc thợng tầng
mới có sức mạnh đáp ứng đò hỏi của cơ sở hạ tầng.
Đã có rất nhiều văn kiện trính trị và luận văn khoa học đề cập sâu sắc về
công cuộc đổi mới này. Vì vậy, với t cách là một sinh viên còn trên giảng đờng,
em chỉ mong bài viết này có thể nêu một số vấn đề có tính chất khái quát về công
cuộc đổi mới này và thấy đợc sự vận dụng của Đảng ta trong công cuộc đổi mới
đất nớc ở Việt Nam.
Qua đó em mạnh dạn nhận đề tài : ''Mối quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ
tầng và kiến trúc thợng tầng của xã hội, sự vận dụng của Đảng ta trong đổi mới
đất nớc'' .
1
Tiểu luận: Triết học
Do thời gian su tầm tài liệu không nhiều và trình độ nhận thức của em còn
hạn chế, bản thân em lại là ngời Laos nên bài viết của em không tránh khỏi những
sai sót và bất cập, em rất mong nhận đợc sự nhận xét của cô giáo, và đóng góp của

Bớc ngoặt này đánh dấu sự thay đổi, phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế xã hội
Việt Nam. Sự phát triển này phải chăng là kết quả của Việt Nam trớc Đại hội
Đảng VI? Và sự phát triển nào phải chăng cũng cần trải qua một thời kỳ gọi là.
Thời kỳ quá độ?
Lênin - Nhà lãnh đạo lỗi lạc - nhà quản lý xã hội thiên tài đã luôn luôn nhìn
xã hội bằng con mắt của nhà quản lý, và với tầm nhìn chiến lợc hàm chứa phép
biện chứng sâu sắc. Ông luôn luôn muốn thay thế xã hội bằng xã hội khác tốt hơn.
Bởi vậy ông đã nói Sự phát triển là cuộc đấu tranh của các mặt đối lập.
Lịch sử phát triển của triết học là lịch sử phát triển của t duy triết học gắn
liền với cuộc đấu tranh của hai phơng pháp t duy: Biện chứng và siêu hình. Chính
cuộc đấu tranh lâu dài của hai phơng pháp này đã thúc đẩy t duy triết học phát
triển và hoàn thiền dần với thắng lợi của t duy biện chứng duy vật. Triết học khi
nói đến phát triển thì luôn chú ý đến nguồn gốc và động lực của phát triển và
khuynh hớng của sự phát triển.
Sự đòi hỏi của các yếu tố khách quan trong sự phát triển của sự vật hiện t-
ợng đó là mâu thuẫn tất yếu biện chứng. Phép biện chứng nói rằng: Sự vật nào
cũng có mặt trái ngợc, cũng chứa động mâu thuẫn bên trong của nó, bản thân sự
vật, cả trong tự nhiên và trong xã hội.
Trong các mặt đối lập bao giờ cũng có sự đấu tranh gạt bỏ lẫn nhau. Phép
biện chứng đã tìm thấy sự thấp nhất giữa các mặt đối lập. Các mặt đối lập tồn tại
không tách rời nhau mà lẫn vào nhau, thâm nhập trong nhau, mặt này chứa đựng
mầm mống của mặt kia, chúng tác đọng qua lại lẫn nhau làm điều kiện cho nhau
tồn tại và phát triển. Sự phát triển từ cái này thành cái khác cần một thời kỳ gọi là
thời kỳ quá độ. Trong nền kinh tế sự phân công lao động toạ ra mối quan hệ hữu
cơ giữa ngời và ngời tạo ra sự phát triển xã hội. Lênin nói Do phân công lao
động, ai lo cho ngời ấy, mọi ngời vì một ngời, một ngời vì mọi ngời, và phải tìm
thấy mình trong ngời khác, còn chúa không thể lo cho ngời đợc".
4
Tiểu luận: Triết học
Thời kỳ quá độ hiện nay ở Việt Nam là thời kỳ ủ mầm của một xã hội phát

Ví dụ nh: Trong xã hội phong kiến ngoài quan hệ sản xuất phong kiến chiếm
địa vị thống trị, nó còn có quan hệ sản xuất tàn d của xã hội chiếm hữu nô lệ, mầm
mống của quan hệ sản xuất t bản chủ nghĩa và chính 3 yếu tố đó cấu thành nên cơ
sở hạ tầng phong kiến.
6
Tiểu luận: Triết học
Đặc trng cho tính chất của một cơ sở hạ tầng là do quan hệ sản xuất thống trị
quy định. Quan hệ sản xuất thống trị qui định và tác động trực tiếp đến xu hớng
chung của toàn bộ đời sồng kinh tế - xã hội. Qui định tính chất cơ bản của toàn bộ
cơ sở hạ tầng xã hội đơng thời mặc dù quan hệ tàn d, mầm mống có vị trí không
đáng kể trong xã hội có nền kinh tế xã hội phát triển đã trởng thành, nhng lại có vị
trí quan trọng trong cơ cấu kinh tế nhiều thành phần của xã hội đang ở giai đoạn
mang tính chất quá độ.
Cơ sở hạ tầng mang tính chất đối kháng tồn tại trong xã hội mà dựa trên cơ
sở chiếm hữu t nhân về t liệu sản xuất. Tính chất đối kháng của cơ sở hạ tầng đợc
bắt nguồn từ những mâu thuẫn nội tại không thể điều hoà đợc trong cơ sở hạ tầng
đó và do bản chất của kiểu quan hệ sản xuất thống trị quy định. Đó là sự biểu hiện
của sự đối lập về lợi ích kinh tế giữa các tập đoàn ngời trong xã hội.
Nh vậy, cơ sở hạ tầng là tổng thể và mâu thuẫn rất phức tạp, là quan hệ vật
chất tồn tại khách quan độc lập với ý thức con ngời. Nó đợc hình thành trong quá
trình sản xuất vật chất và trực tiếp biến đổi theo sự tác động và phát triển của lực l-
ợng sản xuất.
II. KHáI NIệM KIếN TRúC THƯợNG TầNG Xã HộI:
1. Khái niệm:
Kiến trúc thợng tầng là toàn bộ những quan điểm: chính trị, pháp quyền, đạo
đức, triết học, tôn giáo, nghệ thuật... với những thể chế tơng ứng: nhà nớc, đảng
phái, giáo hội, các đoàn thể... đợc hình thành trên một cơ sở hạ tầng nhất định.
Bởi vậy, kiến trúc thợng tầng là những hiện tợng xã hội, biểu hiện tập trung
đời sống tinh thần của xã hội, là bộ mặt tinh thần t tởng của hình thái kinh tế -xã
hội. Nó đóng vai trò quan trọng cùng các bộ phận khác trong xã hội hợp thành cơ

8