VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
LÊ THỊ LINH TRANG
NGHIÊN CỨU HÀNH VI VĂN MINH ĐÔ THỊ
CỦA THANH NIÊN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Chuyên ngành: TÂM LÝ HỌC CHUYÊN NGÀNH
Mã số: 62 31 80 05
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÂM LÝ HỌC
HÀ NỘI - 2013
Công trình được hoàn thành tại:
Khoa tâm lý học – Học viện Khoa học xã hội
Người hướng dẫn khoa học: PGS. TS. Trần Quốc Thành
Phản biện 1:GS.TS. Trần Hữu Luyến
Phản biện 2: GS.TS. Phạm Thành Nghị
Phản biện 3: GS.TS. Trần Thị Minh Đức
Luận án sẽ được bảo vệ trước hội đồng chấm luận án cấp học viện tại: Học Viện Khoa học xã hội
Có thể tìm hiểu luận án tại: - Thư viện Quốc Gia
- Thư viện Học viện Khoa học xã hội
1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Văn minh là thước đo cơ bản của một đô thị hiện đại, một đô thị hiện đại, có bề dày lịch sử, trước hết
đô thị ấy phải văn minh. Văn minh đô thị không phải tự nhiên hình thành mà nó được xây dựng từ nỗ lực và
quyết tâm của những người sống trong đô thị đó, được khơi nguồn từ ý thức người dân trong cộng đồng.
Xuất phát từ tính cấp thiết cả về mặt lý luận lẫn thực tiễn biểu hiện hành vi văn minh đô thị của thanh
niên, chúng tôi lựa chọn nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu hành vi văn minh đô thị của thanh niên thành
phố Hồ Chí Minh”
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở lý luận tâm lý học về hành vi văn minh đô thị, chỉ rõ thực trạng hành vi văn minh đô thị
của thanh niên thành phố Hồ Chí Minh và những yếu tố ảnh hưởng đến hành vi văn minh của họ. Từ đó, đề
xuất một số biện pháp kích thích, cải thiện hành vi văn minh đô thị của thanh niên thành phố Hồ Chí Minh

1 quận mới hình thành sau đổi mới và 2 huyện ngoại thành
6.2. Về khách thể nghiên cứu
Khách thể được giới hạn trong độ tuổi đầu thanh niên (16-22). Chọn mẫu tại các quận, huyện. Khách thể
thực nghiệm chọn lớp tập huấn kỹ năng sống tại trường Đoàn Lý Tự Trọng thành phố Hồ Chí Minh.
7. Phương pháp nghiên cứu
7.1. Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi
7.2. Phương pháp phỏng vấn sâu
7.3. Phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình
7.4. Phương pháp quan sát
7.5. Phương pháp thực nghiệm tác động
7.6. Xử lý số liệu bằng phần mềm SPSS
4
8. Đóng góp mới của luận án
8.1. Đóng góp mới về mặt lý luận
Làm phong phú thêm lý luận tâm lý học về hành vi và hành vi văn minh đô thị của thanh niên với tư cách
là một nhóm xã hội thể hiện trong ứng xử với môi trường sống, với những người xung quanh nơi công cộng
và với chính bản thân mình.
8.2. Đóng góp mới về mặt thực tiễn
Chỉ ra mức độ thực hiện hành vi văn minh đô thị của thanh niên thành phố Hồ Chí Minh, nguyên nhân
của việc chấp hành không tốt các qui tắc ứng xử ở đô thị.
9. Cấu trúc của luận án
Ngoài phần mở đầu, kết luận, kiến nghị, phụ lục và danh mục các tài liệu tham khảo, luận án được
kết cấu thành 3 chương
- Chương 1: Cơ sở lý luận tâm lý học về hành vi văn minh đô thị
- Chương 2: Tổ chức và phương pháp nghiên cứu
- Chương 3: Kết quả nghiên cứu thực trạng và thực nghiệm các biểu hiện hành vi văn minh đô thị của
thanh niên thành phố Hồ Chí Minh.
CHƯƠNG 1
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN
5

1.3.2. Hành vi văn minh đô thị: là những ứng xử của chủ thể đối với môi trường, với người khác và đối với
bản thân thể hiện qua những hành động cụ thể phù hợp với các tiêu chuẩn văn minh, phù hợp với giá trị tiến
bộ của xã hội đô thị hiện đại.
1.4. Hành vi văn minh đô thị của thanh niên
1.4.1. Khái niệm hành vi văn minh đô thị của thanh niên
7
Hành vi văn minh đô thị (HVVMĐT) của thanh niên là sự ứng xử mang
tính ý thức cao, tự giác cao, phù hợp với chuẩn mực xã hội của thanh niên đối với người khác, với bản thân
và đối với môi trường đô thị.
1.4.2. Cơ sở xác định các hành vi văn minh đô thị của thanh niên
1.4.3. Một số hành vi văn minh đô thị cụ thể của thanh niên
* Hành vi thể hiện trong quan hệ với người khác nơi công cộng
- Xếp hàng khi thực hiện các dịch vụ tại nơi công cộng
- Giữ yên lặng ở cộng đồng sau 22h
- Tôn trọng ý kiến người khác
- Giúp đỡ người lớn tuổi hoặc người tàn tật
- Cảm ơn khi nhận được sự giúp đỡ
- Xin lỗi khi làm phiền lòng người khác
* Hành vi thể hiện trong quan hệ giữa bản thân với chính mình.
- Để xe đúng nơi qui định.
- Xuống xe khi ra vào cơ quan, trường học
- Chấp hành luật giao thông đường bộ
- Làm việc đúng giờ
8
- Trang phục lịch sự nơi công cộng
- Giờ nào việc đó.
* Hành vi liên quan đến ứng xử giữa con người với môi trường
- Bỏ rác đúng nơi qui định
- Bảo vệ mỹ quan công sở, đường phố
- Giữ vệ sinh nơi công cộng

Tiếp cận họat động – nhân cách
Tiếp cận hệ thống
Tip cn giá tr
Tip cn liên ngành
2.1.3.2. Các ph  ng pháp c th: phương pháp nghiên cứu tài liệu, nghiên cứu văn bản. Phương
pháp này được thực hiện theo các trình tự: Thu thập tài liệu, phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa, khái quát hóa
lý thuyết và công trình nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước về các vấn đề có liên quan đến hành
vi, HVVMĐT, HVVMĐT của thanh niên.Việc nghiên cứu lý luận còn sử dụng phương pháp chuyên gia
2.2. Nghiên cứu thực tiễn
2.2.1. Giai đoạn thiết kế công cụ điều tra (phiếu trưng cầu ý kiến, phiếu phỏng vấn sâu, phiếu
quan sát)
2.2.1.1. Giai đoạn 1: Tìm hiểu sâu , phân tích cụ thể cấu trúc hành vi văn minh đô thị của thanh niên
và các yếu tố chủ yếu ảnh hưởng đến hành vi văn minh đô thị của thanh niên.
2.2.1.2. Giai đoạn 2: Thiết kế công cụ điều tra gồm phiếu trưng cầu ý kiến, phiếu quan sát, phiếu
phỏng vấn sâu.
2.2.2. Bước điều tra thử
- Mục đích: Xác định độ tin cậy và và độ giá trị của phiếu trưng cầu ý kiến
11
- Phương pháp: Điều tra cụ thể đối với các khách thể bằng phiếu trưng cầu ý kiến
- Khách thể nghiên cứu: 70 thanh niên là HS, SV và thanh niên ở khu dân cư
- Nội dung: Tiến hành khảo sát thử bằng phiếu trưng cầu ý kiến và xử lý độ tin cậy, độ giá trị của công cụ
điều tra.
- Xử lý số liệu: Dữ liệu thu thập được xử lý bằng chương trình phần mềm SPSS phiên bản 16.0.
Phân tích hệ số alpha để xác định độ tin cậy của bảng trưng cầu ý kiến. Để đánh giá độ tin cậy
của công cụ điều tra, luận án sử dụng mô hình tương quan Alpha của Cronbach.
Phân tích độ hiệu lực
Việc phân tích độ hiệu lực cho phép người nghiên cứu xác định các nội dung của phiếu trưng cầu ý kiến có
được thiết kế để đo đúng nội dung và mức độ của vấn đề mà người nghiên cứu quan tâm hay không. Với
mục đích này, sử dụng phương pháp phân tích nhân tố (factor analysis) để đánh giá tính đồng nhất về nội
dung nghiên cứu.

Không
rõ lắm
Bình
thường
Rõ Rất rõ
13
3 Hoàn toàn
không hài lòng
Không
hài lòng
Bình
thường
Hài lòng Rất hài lòng
4 Hoàn toàn
đồng tình
Đồng
tình
Bình
thường
Không
đồng
tình
Rất không
đồng tình
5 Hoàn toàn
đồng ý
Đồng ý Bình
thường
Không
đồng ý

Trường Đoàn Lý Tự Trọng TP. Hồ Chí Minh
2.2.6.4. Giả thuyết thực nghiệm:
- Khi tổ chức giáo dục, tác động với những biện pháp trang bị kiến thức và kỹ năng thực hành HVVMĐT
cho thanh niên thì sẽ hình thành xu hướng hành vi văn minh đô thị tích cực.
- Nếu trang bị cơ sở vật chất phù hợp và có sự quản lý, kiểm tra, động viên kịp thời, thanh niên sẽ thực hiện
HVVMĐT một cách cụ thể.
2.2.6.4. Nội dung và cách thức tổ chức thực nghiệm
- Vòng 1: Kiểm chứng sự thay đổi nhận thức, xu hướng hành vi của thanh niên sau những tác động chủ quan.
- Vòng 2: Kiểm chứng sự hình thành hành vi văn minh đô thị của thanh niên trong điều kiện cơ sở vật chất
đầy đủ hoặc không đầy đủ.
Thực nghiệm vòng 1:
Tổ chức giảng dạy, tập huấn nội dung, kỹ năng thực hiện hành vi văn minh đô thị gồm lý thuyết và thực hành
trong vòng 30 tiết, thời gian từ tháng 3/2011 đến tháng 5/2011.
Thực nghiệm vòng 2
Quan sát hành vi “để xe đúng nơi qui định” được thực hiện từ 7h đến 7h30 trong ngày.
Quan sát hành vi “Bỏ rác vào thùng” từ 6h30 đến 7h30, từ 16h30 đến 20h30 và từ 22h đến 23h mỗi ngày.
Quan sát hành vi “giữ yên lặng sau 22h” từ 22h đến 23h mỗi ngày.
15
Thực nghiệm vòng 2 được tiến hành thông qua các bước sau:
+ Tập huấn cho đội ngũ quan sát viên.
+ Thống kê các hành vi văn minh đô thị (tần suất thực hiện) bằng hình thức quan sát khách quan
CHƯƠNG 3
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG BIỂU HIỆN HÀNH VI VĂN MINH ĐÔ THỊ CỦA
THANH NIÊN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH VÀ THỰC NGHIỆM CÁC BIỆN PHÁP TÁC ĐỘNG
3.1. Thực trạng biểu hiện HVVMĐT của thanh niên TPHCM
3.1.1. Nhận thức của thanh niên TP HCM về văn minh đô thị
3.1.1.2. Nhận thức của thanh niên TPHCM về các HVVMĐT theo từng nhóm hành vi
16
Bảng 3.1: Nhận thức về HVVMĐT trong mối quan hệ với người khác
Các hành vi Mức độ nhận thức ( % ) TB

Chung 11.66 13.10 47.76 14.86 12.42 2.90
Bảng 3.3. Nhận thức về HVVMĐT trong quan hệ với môi trường
Các hành vi Mức độ nhận thức ( % ) TB
5 4 3 2 1
Bỏ rác đúng nơi
qui định
26.07 11.60 47.50 10.71 04.10 3.44
Bảo vệ mỹ quan
công sở
04.46 13.75 51.17 14.73 11.87 2.84
Giữ vệ sinh nơi
công cộng
03.92 18.21 48.39 11.96 17.50 2.60
Bảo vệ cây xanh 04.91 04.01 52.85 17.58 20.62 2.55
Bảo vệ không gian
trong lành
02.50 05.35 44.46 19.55 28.12 2.34
Tiết kiệm điện,
nước
09.01 25.26 52.23 17.41 05.00 3.42
Chung 08.47 13.03 49.43 15.32 14.53 2.86
3.1.2. Thái độ của thanh niên TPHCM về văn minh đô thị
Bảng 3.4: Thái độ đối với hành vi thuộc nhóm quan hệ với người khác
18
Các hành vi
Thái độ ( % ) TB
5 4 3 2 1
Xếp hàng
09.19 11.51 51.42 20.08 07.76 2.94
Giữ yên lặng

Các hành vi Thái độ ( % ) TB
5 4 3 2 1
Bỏ rác đúng nơi
qui định
21.07 22.41 40.35 09.46 06.69 3.41
Bảo vệ mỹ quan
công sở
08.66 18.12 41.69 21.96 09.55 2.94
Giữ vệ sinh nơi
công cộng
21.07 17.32 41.33 11.51 08.75 3.30
Bảo vệ cây xanh 20.00 16.87 44.73 08.57 09.01 3.27
Bảo vệ không gian
trong lành
06.51 21.69 44.91 09.10 17.76 2.90
Tiết kiệm điện, 17.50 19.01 44.46 07.94 11.07 3.23
20
nước
Chung 15.80 19.23 42.91 11.42 10.48 3.17
3.1.3. Động cơ thực hiện hành vi văn minh đô thị
Bảng 3.7: Động cơ thực hiện hành vi thuộc nhóm quan hệ với người khác
Các hành vi Động cơ TB
5 4 3 2 1
Xếp hàng 04.46 04.82 60.98 10.17 19.55 2.64
Giữ yên lặng sau
22h
02.32 05.35 53.30 17.94 21.07 2.49
Tôn trọng ý kiến
người khác
03.57 04.10 45.64 16.87 20.80 2.52

qui định
07.23 09.10 54.10 17.67 11.87 2.82
Bảo vệ mỹ quan
công sở
05.26 08.83 54.82 18.21 12.85 2.51
Giữ vệ sinh nơi
công cộng
17.41 08.12 55.89 17.85 13.57 2.72
Bảo vệ cây xanh 03.57 08.92 57.50 15.98 14.01 2.72
Bảo vệ không gian
trong lành
04.28 08.75 57.05 16.07 13.83 2.73
Tiết kiệm điện, 04.46 09.01 55.53 17.05 13.92 2.73