C LC
LI CM N 1
LI MU 3
PHN 1: TNG QUAN TÀI LIU 5
1.1. Tình hình nghiên cu v sinh lý máu cá và giáp xác trên th gii 5
1.2. Tình hình nghiên cu v máu giáp xác  Vit Nam 12
1.3. Gii thiu v bnh sa trên tôm hùm do Rickettsia 14
PHN 2: PHNG PHÁP NGHIÊN CU 17
2.1. i tng, thi gian và a m nghiên cu 17
2.1.1 i tng nghiên cu: sinh lý máu ca tôm Hùm Bông (Panulirus
ornatus). 17
2.1.2. Thi gian nghiên cu 17
2.1.3. a m nghiên cu 18
2.2. S khi ni dung nghiên cu 18
2.3. Phng pháp nghiên cu 18
2.3.1 Phng pháp thu mu tôm: Thu chn lc 30 con tôm Hùm Bông
nuôi ti khu vc Hòn Mt – Nha Trang. 18
2.3.2. Phng pháp ly máu và bo qun mu máu tôm. 19
2.4. Phng pháp phân tích mu 20
2.4.1. Phân tích các ch tiêu hu hình. 20
2.4.2. Phng pháp xác nh các ch tiêu sinh hoá 21
2.5. Thu thp và x lý s liu: 21
PHN 3: KT QU NGHIÊN CU VÀ THO LUN 22
3.1. Kt qu nghiên cu các ch tiêu hu hình 22
3.1.1. Các dng t bào máu ca tôm hùm Bông (P. ornatus) kho mnh
và nhng bin i khi tôm b bnh 22
3.1.2. Tng s t bào máu 28
3.1.3. Công thc t bào máu. 28
3.2. Kt qu nghiên cu huyt thanh. 29
3.3. Kt qu nghiên cu mt s ch tiêu khác. 29
3.3.1. Thi gian ông máu 29

TPP (total plasma protein): hàm lng protein huyt thanh.
X
: s trung bình
: sai s chun
CV %: h s phân tán
mL: mili lit
L: lít
g: gam
2
I CM N
 hoàn thành tt  tài nghiên cu khoa hc này, bên cnh s c gng n
lc ca bn thân, tôi ã nhn c rt nhiu s giúp  ca nhiu t chc và cá
nhân. Tôi xin bày t lòng bit n sâu sc ti:
Trng i hc Nha Trang, khoa Nuôi trng thu sn, B môn C s sinh
hc ngh cá, B môn Bnh hc Thu Sn ã to mi u kin vt cht k thut
trong sut thi gian thc hin  tài.
PGS. TS.  Th Hoà, ngi ã trc tip hng dn tôi rt nhit tình, chu
áo.
Các thy cô ã dy d em trong sut thi gian hc tp ti trng  em có
c kin thc hoàn thành tài.
Cm n các chú, các anh ch lng nuôi tôm hùm ti khu vc Hòn Mt –
Nha Trang ã nhit tình giúp  trong quá trình thu thp mu.
Các k thut viên phòng Sinh hoá II – Bnh vin a khoa tnh Khánh Hoà
ã to mi u kin c s vt cht và giúp  v kin thc cho em hoàn thành
các xét nghim mu máu tôm.
Cui cùng tôi xin gi li cm n ti các anh ch, các bn ã giúp  và
ng viên tôi trong sut thi gian thc hin  tài.
Tôi xin chân thành cm n!
Nha Trang, tháng 11 nm 2008.
3

gi là “bnh sa”, phát sinh u tiên ti mt s lng nuôi thuc 2 tnh Phú Yên
và Khánh Hoà, sau lan rng ra c 5 tnh min Trung Nam B. n cui nm
2007 ã gây thit hi hàng tng cho ngi nuôi. Tác nhân c xác nh là
mt loài vi khun ging vi Rickettsia, ký sinh ni bào. Tôm b bnh có triu
chng d nhn bit nht là các t  phn bng tôm chuyn sang màu trng c,
dch tit ca c th bao gm c máu bc nh sa, tôm yu và cht sau 8 – 20
ngày sau khi bn.
 hoàn thành chng trình ào to i hc chuyên ngành Bnh hc
Thu sn, c sng ý ca khoa NTTS, b môn Bnh hc Thu sn, em thc
hin  tài So sánh mt s ch tiêu sinh lý máu ca tôm hùm Bông
(Panulirus ornatus) b bnh sa vi tôm hùm Bông kho mnh.
Trong thi gian thc hin  tài em ã nhn c rt nhiu s giúp  ca
các t chc, các thy cô và các bn, tuy nhiên do kin thc còn hn ch nên
không tránh khi nhng sai sót. Em mong c s góp ý cua các thy cô và các
bn  tài c hoàn thin hn.
Mc tiêu ca  tài.
Do nhng hiu bit v sinh lý máu ca giáp xác nói chung và ca tôm
hùm nói riêng  Vit Nam còn rt hn ch, hu nh cha c  cp n nên
kt qu ca  tài nhm góp phn làm phong phú thêm hiu bit v sinh lý máu
giáp xác.
Ngoài ra  tài còn tin hành so sánh mt s ch tiêu huyt hc gia tôm
hùm kho mnh và tôm b bnh sa. Nhng bin i v máu ghi nhn c có
th góp phn xây dng phng pháp chn oán bnh sa có hiu qu.
5
PHN 1: TNG QUAN TÀI LIU
1.1. Tình hình nghiên cu v sinh lý máu cá và giáp xác trên th gii.
Máu là th dch lu thông trong huyt qun, có vai trò quan trng i vi
 thng vt nói chung và giáp xác nói riêng. Máu là môi trng sng ca các
t bào, các mô trong c th, là cu ni gia c th vi môi trng bên ngoài
thông qua quá trình trao i khí. Oxy c ly vào qua mang theo máu i ti các

mt khi bào tng nht ra t bào tng ca t bào nhân khng l có ngun
gc t tu xng. Thành phn vô hình ca máu cá là huyt tng hp thành t
c và cht khô, nc chim ti 80%, còn li là cht khô gm protein, glucose,
lipid, và mt s cht khác. S lng các t bào máu cng nh thành phn huyt
ng có s thay i tu theo trng thái sinh lý ca cá [21].
S khác nhau c bn nht gia máu ca các loài giáp xác vi máu cá và
ng vt có xng sng nói chung là máu giáp xác cha t n mc  tin hoá
cao  có th phân bit thành các dng t bào hng cu, bch cu và tiu cu. Do
ó ngay c trong cách phân loi các dng t bào máu cng không có s thng
nht gia các nghiên cu. Có th dn chng ra mt vài ví d nh sau: Soderhall
và Smith (1983) phân loi c  loài cua bin Carcinus maenas 3 dng t bào
máu là t bào không ht (hyaline cell), t bào bán ht (semigranular cell), và t
bào có ht (granular cell); còn Sting và các cng s (1989) gi tên các dng t
bào máu ca tôm he Nht Bn Penaeus japonicus là t bào ht ln (large
granular haemocyte), t bào ht nh (small granular haemocyte) và t bào cha
bit hoá (undifferentiated haemocyte); nghiên cu trên loài tôm Hùm Châu M
Homarus americanus, theo Cronick và Stewart (1973) có 3 dng t bào máu là
các t bào không bt màu (prohyalocyte), các t bào có ht a bazo (eosinophylic
granulocyte) và các t bào có ht a axit (Chromophylic granulocyte)…[20]
Karin van de Braak (1996) li phân loi t bào máu ca tôm Sú (Penaeus
monodon) theo hai cách. Cách th nht là da vào hình dng và tính cht bt màu
ca các t bào máu khi nhum bng Giemsa, qua kính hin vi quang hc 
phóng i 1000X ã phát hin ra 5 loi hình dng t bào máu:
- Type 1: các t bào hình tròn hoc hình oval, nhân có hình tròn, hình oval
hoc hình móng nga bt màu xanh vi thuc nhum còn t bào cht có màu .
7
- Type 2: là các t bào kéo dài hai u, nhân hình oval hoc hình móng
nga bt màu xanh, t bào cht không màu hoc màu  nht.
- Type 3: các t bào hình tròn hoc oval, nhân màu xanh hình tròn, oval,
hay hình móng nga, t bào cht không màu hoc  nht.

Yildiz và Hasan Huseyn Atar, 2002 trên cua nc ngt Potamon fluviatilis cho
kt qu: tng s t bào trung bình là 10,53 x 10
5
TB/, trong ó t bào ht nh
chim t l 54,25%, t bào không ht là 15% còn li là t bào ht ln chim
30,75% [16].
Các t bào này có ngun gc t mô to máu, nhng quá trình hình thành
và bit hoá ca chúng thì cha có nhng hiu bit rõ ràng. Có quan im cho
rng c 3 dng t bào trên u xut phát t mt dòng t bào gc, tri qua quá
trình bit hoá vi t bào không ht là dng nguyên thu, các t bào ht nh là
dng trung gian và giai on cui cùng là các t bào ht ln. Tuy nhiên nhiu tác
gi khác cn c vào các c m hình thái hc và mô hoá hca ra nhng dn
chng v các dòng t bào khác nhau tn ti trong máu giáp xác. Stewart và
Cronick (1987) mô t 2 dng t bào không ht, 2 dng t bào có ht, trong ó mt
dng là các t bào có ht a bazo, dng còn li là các t bào có ht a acid.
Johnston (1973) báo cáo v 2 dòng t bào máu  cua Carcinus meanas, gi là
dòng t bào Alpha và dòng t bào beta. T bào alpha có nhân a bazo; còn dòng
beta gm các t bào có nhân a acid, trong bào tng còn có các ht nh, chúng
có kích thc ln và cu trúc không i, tuy nhiên him khi tn ti nguyên vn
trong các tiêu bn máu. Còn Hose và Martin (1989) khi tìm hiu v chc nng
ca các dòng t bào máu ã nhn thy trong khi các t bào không ht có vai trò
ln trong quá trình ông máu và dung gii c t vi khun thì các t bào ht nh
và ht ln li liên quan ti hin tng thc bào và óng gói. Nu cho rng chúng
ch xut phát t mt dòng t bào duy nht thì cn phi có nhng lý gii xác áng
n cho nhng m khác bit v hình thái hc, và chc nng min dch ã nêu
trên [14].
Ngoài nhng nghiên cu v phân loi các dng t bào máu, nhiu tác gi
còn rt quan tâm n các ch tiêu khác ca máu nh tng s t bào máu, công
thc t bào máu, hàm lng protein huyt thanh, nng  ammonia trong máu,
hàm lng ng…Tu theo loài, giai on, trng thái sinh lý và  chính xác

s mt máu và lu thông ca các tác nhân gây bnh trong c th. Tt c các dng
t bào máu u tham gia vào phn ng ông máu nh vào kh nng kt dính
thành khi ti các thng tn trên thành mch. Nhng vai trò quan trng hn c
10
c xác nh là nh vào các t bào không ht do chúng có kh nng v ra và
gii phóng sn phm là catalaza coaglucogen –ây là các protein gây ông máu.
S suy gim kh nng ông máu ca giáp xác hu nh ph thuc vào s suy
gim nng  protein ông máu trong huyt thanh và s lng các t bào không
ht. Có 3 kiu ông máu:
+ Type A: máu ông do s bám dính ca các t bào máu, nút li các vt
thng trên thành mch (15 – 20% do các t bào không ht, ã c chng minh
trên loài thân mm Loxorhynchus grandis).
+ Type B: máu ông do s ngng kt các t bào kt hp vi yu tông
t ca máu (vi s tham gia ca 20 -30% t bào không ht, nghiên cu trên tôm
Hùm Châu M).
+ Type C: máu ông rt nhanh do cht gây ông máu tit ra t các t bào
(50 – 60% vai trò thuc v các t bào không ht, chng minh  các loài
Panulirus interruptus, Sicyonia ingentis).
Ngoài s ph thuc vào các t bào không ht, phn ng ông máu còn
chu tác ng ca nhit .
- S hình thành khi u (nodule formation) và óng gói (encapsulation):
quá trình này c u khin bi các t bào ht nh và t bào ht ln. Ban u
các t bào ht nh bao vây ly vt th l sau ó t bào ht ln tit sc t melanin
git cht tác nhân. ng thi vi quá trình này là quá trình tiêu và phóng thích
ht ca t bào có ht.
- Lectins: lectin có trong máu ca các loài giáp xác, ây là các protein
hoc glycoprotein có kh nng nhn và gn kt lên các phân t carbohydrate trên
b mt t bào vi khun và nm. Lectin không có hot tính xúc tác hoc phân gii
mà n gin ch là làm bt ng hoá hoc ngng kt vi sinh vt. Do ó nó có vai
trò tng t nh mt cht opsonin. Có quan m cho rng t bào không ht và

Theo Jeffrey D. Shields, tôm hùm Panulirus argus giai on Junenile b
“bnh sa”  bang Florida, Hoa K do mt loài virus l không có v envelop,
không hình thành thn, cu trúc 20 mt, chúng ký sinh trong các t bào máu
hoc lu hành t do trong máu. Loài virus này c t tên là PaV1. Tôm hùm
mc bnh có các triu chng: máu c nh sa và không ông, s lng t bào
máu gim, các t bào không ht và ht nh b bin i [18].
12
Gn ây nht là vào nm 2007, có thông báo v s xut hin mt bnh l
trên cua bin (Carcinus meanas) nuôi  vùng Swansea nc Anh, gi là bnh
“cua sa”. Tác nhân gây ra bnh này là mt loài vi khun thuc
Alphaproteobacteria, không ging vi bt k loài Rickettsia nào ã tng gây
bnh trên giáp xác. Cua b bnh này máu chuyn sang màu trng nh sa, khó
ông, tng s t bào máu và hàm lng huyt thanh gim có ý ngha theo các
giai on ca bnh trong khi hàm lng ammonia và glucose li tng lên [15].
Riêng vi tôm hùm gai (Panuliridae) nhng nghiên cu v máu còn ít
c quan tâm n. Hu ht các kt lun u là c oán da theo nhng din
tin tng ng vi các loài giáp xác khác (Sting & CTV, 1989). Cng nh các
loài giáp xác khác, tôm hùm có 3 nhóm t bào máu: t bào không ht, t bào ht
ln, t bào ht nh. Các phn ng min dch ca tôm hùm c chia thành 3 cp
: lp v kitin bên ngoài có tác dng ngn cn s xâm nhp ca các tác nhân
gây bnh, quá trình nhn bit, bt gi và loi tr vt l ra khi c th, cui cùng
là phc hi các tng tn. Các phn ng trên không mâu thun, thi tr ln
nhau mà b sung, phi hp vi nhau thông qua 5 quá trình: thc bào, quá trình
tiêu ht, phn ng ông máu, bao vây và óng gói vt l. Các t bào máu tham
gia vào c 5 phn ng trên, s suy gim h thng min dch ca tôm hùm liên
quan cht ch vi s suy gim s lng các t bào máu.
Kt qu ca nhng nghiên cu trên cho thy vic tìm hiu v huyt hc
ca ng thu sn rt có kh nng tr thành công c chn oán bnh và qun lý
sc kho có hiu qu cho vt nuôi trong tng lai.
1.2. Tình hình nghiên cu v máu giáp xác  Vit Nam.

c nh sa, gan tu chuyn màu nht nht, có trng hp b hoi t. Hin nay
ã xác nh tác nhân là mt loài vi khun dng Rickettsia (RLB) có hình que
cong [1]. Bc u ã nhn nh c mt s bin i v máu nh máu có màu
c nh sa, khó ông, s lng t bào máu gim rõ rt so vi tôm kho. Song
vn  này không c quan tâm nhiu và vn còn ang  ng.
Có th thy các nghiên cu v sinh lý máu ng vt thu sn,c bit là
trên giáp xác  nc ta còn rt hn ch trong khi nhng yêu cu mi c t ra
do mc  phát trin mnh ca ngh thu sn nh nghiên cu v lai to ging,
sinh sn nhân to, v bnh dch thì ngày càng tr nên cp thit. Theo  xut ca
nhiu nhà nghiên cu nc ngoài, hiu bit v sinh lý máu ca vt nuôi s giúp
14
chúng ta có c công c chn oán bnh hiu qu. Hin nay dch bnh xy ra
ngày càng nhiu và có tính cht nghiêm trng, do ó i sâu vào nghiên cu v
máu ca ng vt thu sn s là hng i mi cho ngành thu sn trong tng
lai.
So vi máu cá thì nhng nghiên cu v sinh lý máu giáp xác còn rt hn
ch. n nay vn còn nhiu vn  gây tranh cãi và cn c u t nghiên cu
sâu hn.
- Ngun gc, quá trình bit hoá và chc nng ca các t bào máu còn cha
có nhng hiu bit rõ ràng.
- Các phn ng min dch liên quan ti các thành phn ca máu cha c
gii thích rõ ràng.
- Vic dùng các xét nghim máu  chn oán bnh trên ngi và ng
vt có vú ã c ng dng rng rãi và t ra rt có hiu qu. Khi hàm lng
protein tng hoc gim t bin có th là du hiu ca chng thn h…Trên
ng vt thu sn, mc dù ã có nhiu ý kin  xut n kh nng chn oán
bnh thông qua xét nghim máu, song n nay vn cha xây dng c mt
phng pháp c th.
1.3. Gii thiu v bnh sa trên tôm hùm do Rickettsia.
Theo h thng phân loi ca Bergey thì Rickettsia có 2 ging: Rickettsia

vt thu sn ch yu trên các loài giáp xác. Do Rickettsia không phát trin trên
môi trng tng hp,  nuôi cy chúng cn các t chc t bào sng nên vic
nghiên cu bnh do Rickettsia gây ra trên ng vt thu sn tr nên khó khn
n. c m chung ca các bnh do Rickettsia gây ra trên giáp xác là vi khun
xâm nhp vào các t bào máu to thành tng ám ln, có th quan sát rõ ràng vi
các tiêu bn nhum Giemsa, Hematoxylin & Eosin, Pinketon. Khi vt nuôi b
nhim toàn thân có th thy các Rickettsia trong nhiu loi mô ca c th. Vt
nuôi phn ng bng cách thay i s lng t bào máu, iu này ã c chng
minh qua nghiên cu v bnh cua sa trên cua bin Carcinus maenas  Châu Âu,
bnh do Rickettsia  tôm he, bnh run chân  cua nc ngt… Các bnh do
Rickettsia gây ra cho n nay vn cha có cách tr bnh có hiu qu. Cách tt
nht là cách ly các cá th, các àn ã b nhim bnh ra khi khu vc nuôi 
tránh lây lan mm bnh [8].
16
Cui nm 2006, u nm 2007, ti mt s lng nuôi tôm hùm thuc hai
tnh Phú Yên và Khánh Hoà xut hin mt loi bnh l vi các du hiu c mô
t nh sau: các t  phn bng tôm chuyn sang màu trng c, dch tit ca c
th bao gm c máu có màu trng nh sa hoc hi hng, mô cc và nhão,
gan tu có màu nht nht, có th b hoi t. Bnh lan rng, n tháng 8 – 9 /
2008 ã tr thành dch, lan ra khp các lng nuôi thuc 5 tnh min Trung Vit
Nam: Bình nh, Phú Yên, Khánh Hoà, Ninh Thun, Bình Thun, gây thit hi
ln cho các h nuôi [3].
c s ch th ca b Nông nghip và phát trin nông thôn, mt nhóm
các nhà khoa hc thuc các trung tâm nghiên cu, các trng i hc ã tin
hành nghiên cu truy tìm nguyên nhân và cách phòng tr bnh sa. Kt qu
nghiên cu cho thy tn ti mt dng vi khun Gram âm, hình cong trong máu,
trong dch nghin mang, mô c, và mô gan tu ca tôm b nhim bnh. Vi khun
xâm nhp và tn ti trong t bào cht ca các t bào máu, lu thông trong máu
làm cho máu có màu trng c và rt khó ông, s lng các t bào máu gim
hn so vi con kho.

2.1.2. Thi gian nghiên cu.
 tài bt u tin hành thc nghim tu tháng 5/2008, kéo dài 5 tháng
và kt thúc vào gia tháng 10/2008.
B
A
B
A
18
2.1.3. a m nghiên cu.
Nghiên cu c hoàn thành ti khoa Nuôi Trng Thu sn – Trng i
hc Nha Trang. Các thí nghim c tin hành ti phòng thí nghim ca B môn
Bnh hc thu sn – Trng i hc Nha Trang, phòng Sinh hoá II – Bnh vin
a khoa tnh Khánh Hoà.
2.2. S khi ni dung nghiên cu
Hình 2: S khi ni dung nghiên cu
2.3. Phng pháp nghiên cu
2.3.1 Phng pháp thu mu tôm: Thu chn lc 30 con tôm Hùm Bông nuôi ti
khu vc Hòn Mt – Nha Trang.
S lng: 20 con tôm Hùm Bông b bnh sa ,10 con tôm Hùm Bông
kho mnh
Tôm bnh sa
Các ch tiêu khác
Tôm kho
Các ch tiêu hu
hình
ng t
bào
máu
ng s
 bào

Hình 4: Mu máu tôm hùm.
Máu tôm kho gn nh trong sut (A), máu tôm bnh c nh sa (B)
Thng vi mi con tôm, ly khong 1ml máu dùng nghiên cu huyt
thanh và 1ml máu dùng nghiên cu các ch tiêu hu hình.
A
B
20
- Máu dùng  nghiên cu các ch tiêu hu hình s dng cht cnh là
dung dch Formaline 10% pha trong nc mui 0,45M vi t l dung dch c
nh : máu tôm là 1 :1.
Dùng xilanh hút 0,5ml dung dch cnh, sau ó hút tip 0,5ml máu tôm
và trn u ngay lp tc. Mu c bo qun trong t lnh  nhit  5
0
C, dùng
trong 3 ngày.
- Mu dùng  xác nh hàm lng protein huyt thanh: không s dng
cht cnh. Dùng xilanh hút trc tip máu tôm và nhanh chóng chuyn máu
tôm sang ng effpendof.  yên cho máu ông li và thu ly phn nc trong 
phía trên. Ly tâm vi tc  2500 vòng/ phút trong 5 phút, thu phn dch  trên.
Có th lu gi trong t lnh  0
0
C trong thi gian 2 tun.
2.4. Phng pháp phân tích mu.
2.4.1. Phân tích các ch tiêu hu hình.
- Phân loi các dng t bào máu: pht các tiêu bn Smear máu t mu máu
có s dng cht cnh. Nhum ti bng các thuc nhum Giemsa, Bengal
Rose.
Quan sát và phân loi các t bào máu theo hai cách: da vào hình dng,
kích thc và s bt màu ca t bào, nhân và t bào cht; cách th hai là da vào
s có mt hay không ca các ht trong t bào cht.

Tin hành: trn 1000µl hoá cht vi 10µl huyt thanh,   nhit 
phòng trong 10 phút. em o trên máy quang k, cuvet 1cm, bc sóng 530 –
560 nm. Kt qu là hàm lng protein huyt thanh, n v g/l.
2.5. Thu thp và x lý s liu:
Các s liu v tng s t bào máu, công thc t bào máu, hàm lng
protein huyt thanh c làm lp li nhiu ln trên 10 con tôm kho và 10 con b
bnh. S liu thu c x lý bng phn mm Excel, 2003.
22
PHN 3: KT QU NGHIÊN CU VÀ THO LUN.
3.1. Kt qu nghiên cu các ch tiêu hu hình.
3.1.1. Các dng t bào máu ca tôm hùm Bông (P. ornatus) kho mnh và
nhng bin i khi tôm b bnh.
a, Các dng t bào máu ca tôm hùm Bông (P. ornatus) kho mnh
Cách phân loi th 1 là da vào hình dng t bào máu.
Hình 5: Hình dng các t bào máu tôm kho khi soi ti (40X).
3
10
8
7
1
2
4
12
11
6
5
9