MỤC LỤC
Trang
DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT 1
DANH MỤC CÁC BẢNG 2
DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ 4
MỞ ĐẦU 5
1. Lý do chọn đề tài 5
2. Mục đích nghiên cứu của đề tài 8
3. Giới hạn nghiên cứu của đề tài 8
4. Phương pháp nghiên cứu 8
4.1. Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu 9
4.2. Khách thể và đối tượng nghiên cứu 10
5. Phạm vi và thời gian nghiên cứu 10
6. Cấu trúc của luận văn 10
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN 12
1.1. Tổng quan các nghiên cứu liên quan 12
1.1.1. Văn hóa 12
1.1.2. Văn hóa tổ chức 13
1.1.3. Văn hóa chất lượng 15
1.2. Một số yếu tố nền tảng văn hóa chất lượng trong trường đại học 27
1.2.1. Mô hình cơ cấu tổ chức 27
1.2.2. Lãnh đạo trường 30
1.2.3. Kế hoạch chiến lược 31
1.2.4. Quá trình đánh giá nội bộ và thu thập thông tin phản hồi 35
Chương 2: BỐI CẢNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 39
2.1. Bối cảnh Trường ĐHDLHP 39

2.2. Phương pháp nghiên cứu 45
2.2.1. Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu 45
2.2.2. Mô hình nghiên cứu 46

Phụ lục 1. Nội dung phỏng vấn Hiệu trưởng 97
Phụ lục 2. Phiếu thử nghiệm khảo sát cán bộ quản lý và giảng viên 98
Phụ lục 3. Phiếu khảo sát chính thức (được sử dụng để khảo sát cán bộ quản
lý và giảng viên sau khi thử nghiệm) 104
Phụ lục 4. Tóm tắt ước lượng câu hỏi (Summary of Estimates) và Sự phù
hợp thống kê (Fit Statistic) của các Nhân tố khi xử lý dữ liệu (thử
nghiệm) 109
Phụ lục 5. Sự phân bố biến đo của các Nhân tố khi xử lý dữ liệu (thử
nghiệm) 117
Phụ lục 6. Tóm tắt ước lượng câu hỏi (Summary of Estimates) và Sự phù hợp
thống kê (Fit Statistic) của từng Nhân tố khi xử lý dữ liệu thu được khi
khảo sát chính thức 124
Phụ lục 7. Sự phân bố biến đo của các Nhân tố khi xử lý dữ liệu thu được
khi khảo sát chính thức 127
Phụ lục 8. Tóm tắt nội dung Hiệu trưởng trả lời phỏng vấn 129
Phụ lục 9. Sơ đồ cơ cấu tổ chức Trường ĐHDLHP 132

1

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT

Chữ viết tắt
Giải thích
ĐHDLHP
Trường Đại học Dân lập Hải Phòng 2

DANH MỤC CÁC BẢNG

theo thời gian làm việc tại Trường của người được khảo sát 81
Bảng 3.12. Ý kiến của cán bộ quản lý và giảng viên cơ hữu của
ĐHDLHP về vai trò của việc cán bộ quản lý và giảng viên cơ hữu thực thi
nhiệm vụ đối với sự củng cố và phát triển văn hóa chất lượng trong Trường 82
Bảng 3.13. Phân tích phương sai kết quả đánh giá vai trò của kế hoạch
chiến lược của ĐHDLHP trong việc tạo dựng văn hóa chất lượng trong
Trường theo thời gian làm việc tại Trường của người được khảo sát 85
Bảng 3.14. Ý kiến của cán bộ quản lý và giảng viên cơ hữu của
ĐHDLHP về Nhân tố tổng hợp 86
Bảng 3.15. Phân tích phương sai đối với quan điểm về văn hóa chất
lượng của ĐHDLHP ttheo thời gian làm việc tại Trường của người được
khảo sát 88
4

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ Hình 1.1. Mô hình văn hóa chất lượng của Trường ĐHDLHP 10
Hình 1.2. Mối quan hệ giữa Văn hóa xã hội – Văn hóa tổ chức
và Văn hóa chất lượng 15
Hình 1.3. Văn hóa chất lượng 18
Hình 1.4. Mối quan hệ giữa các tiêu chuẩn và quyền tự chủ của
cơ sở giáo dục 22
Hình 1.5. Sơ đồ các định nghĩa chất lượng 23
Hình 2.1. Mô hình văn hóa chất lượng của Trường ĐHDLHP 46
Hình 2.3. Tóm tắt ước lượng câu hỏi (Summary of item estimates)
và Sự phù hợp thống kê (Fit Statistics) của Phiếu khảo sátError! Bookmark

văn hóa chất lượng trong một trường đại học.
Trong những năm đầu thế kỷ 21, giáo dục đại học Việt Nam đã có những
chuyển biến tích cực nhất định gắn liền với việc kiểm định chất lượng giáo
dục. Những chuyển biến tích cực của công tác kiểm định chất lượng đã được
chứng minh trong đề tài nghiên cứu khoa học “Những tác động của tự đánh
giá trong kiểm định chất lượng trường đại học đối với cán bộ và giảng viên
các trường đại học thuộc khu vực Hà Nội tham gia kiểm định chất lượng
trong năm 2005 – 2006” [Nguyễn Phương Nga, 2007].

6

Khái niệm về “văn hóa chất lượng” đã bắt đầu xuất hiện trong trường đại
học Việt Nam. Đã có một số nhà khoa triển khai đề tài nghiên cứu về văn hóa
chất lượng như: “Một số khía cạnh của văn hóa chất lượng trong trường đại
học” [Nguyễn Phương Nga, 2010]; một số hội thảo khoa học, hội nghị về văn
hóa chất lượng đã được Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức, như: Hội nghị
“Hướng dẫn xây dựng và phát triển văn hóa chất lượng trong Đại học Quốc
gia Hà Nội” do Viện Đảm bảo chất lượng giáo dục chủ trì tổ chức (năm
2011), Hội thảo khoa học “Văn hóa chất lượng trong trường đại học” do
Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn chủ trì tổ chức (2011). Tuy
vậy, khái niệm “văn hóa chất lượng” vẫn còn là khái niệm được tranh luận
khá nhiều, chưa có sự thống nhất về quan điểm và định nghĩa
Văn hóa chất lượng là vấn đề tuy không còn quá xa lạ với giới học thuật
nhưng cơ sở và những yếu tố góp phần tạo dựng nên bản sắc văn hóa chất
lượng riêng của mỗi trường đại học và và bản chất chung của văn hóa chất
lượng trong trường đại học Việt Nam vẫn là chủ đề được bàn luận khá nhiều
và chưa có sự thống nhất chung về quan điểm, những “nhận dạng” về văn hóa
chất lượng, cũng như những yếu tố tác động tạo dựng nên văn hóa chất lượng.
Để phát huy những ưu việt của văn hóa chất lượng trong việc nâng cao chất
lượng nguồn nhân lực của trường và chất lượng của trường đại học, Việt Nam

thức được cần phải nâng cao chất lượng nguồn nhân lực của trường và nâng
cao chất lượng đào tạo. Lãnh đạo Trường ĐHDLHP đã xác định cần xây dựng
văn hóa chất lượng của trường. Tuy nhiên, việc xác định thế nào là văn hóa
chất lượng trong trường đại học; văn hóa chất lượng được cấu thành từ những
thành tố nào; những yếu tố cấu thành các thành tố của văn hóa chất lượng là
gì là những vấn đề tương đối mới và bắt đầu được “khám phá” một cách bài
bản trên nền tảng khoa học chắc chắn tại Việt Nam.

8

Vì vậy, với sự quan tâm của mình về vấn đề văn hóa chất lượng trong
trường đại học và được sự ủng hộ của lãnh đạo trường ĐHDLHP, tác giả đã
chọn đề tài nghiên cứu của mình là: “Nghiên cứu về một số yếu tố của thành
tố quản lý đối với việc tạo dựng văn hóa chất lượng trong Trường Đại học
Dân lập Hải Phòng”.
2. Mục đích nghiên cứu của đề tài
Nghiên cứu này phân tích các thành tố cấu thành văn hóa chất lượng
trong trường đại học và đặc biệt phân tích các yếu tố của thành tố quản lý đối
với việc tạo dựng văn hóa chất lượng trong trường đại học.
Từ các kết quả nghiên cứu của thế giới và Việt Nam, tác giả triển khai
nghiên cứu một số yếu tố tạo thành thành tố quản lý đóng góp vào việc tạo
dựng văn hóa chất lượng trong Trường ĐHDLHP. Khảo sát một số yếu tố của
thành tố quản lý đối với việc tạo dựng văn hóa chất lượng trong Trường
ĐHDLHP để đánh giá mức độ đóng góp của thành tố quản lý trong việc tạo
dựng văn hóa chất lượng của Trường.
3. Giới hạn nghiên cứu của đề tài
Văn hóa chất lượng được tạo dựng bởi nhiều thành tố khác nhau nhưng
nghiên cứu này chỉ giới hạn trong phạm vi nghiên cứu thành tố quản lý của
văn hóa chất lượng trong Trường ĐHDLHP với khách thể nghiên cứu là ban
giám hiệu, cán bộ quản lý và giảng viên cơ hữu của Trường.

tạo dựng văn hóa chất lượng trong Trường như thế nào?
2. Cán bộ, giảng viên cơ hữu của Trường ĐHDLHP đã góp phần tạo dựng
và phát triển văn hóa chất lượng trong Trường như thế nào?
Từ hai câu hỏi nghiên cứu nêu trên, tác giả đưa ra các giả thuyết nghiên
cứu được mô hình hóa với bốn nhân tố góp phần tạo dựng văn hóa chất lượng
như sau:

10 Hình 1.1. Mô hình văn hóa chất lượng của Trường ĐHDLHP
Mô hình nghiên cứu trên được mô tả chi tiết tại mục 2.2.2 – phần 2.2 –
Chương 2 của luận văn này.
4.2. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
Khách thể nghiên cứu: ban giám hiệu, cán bộ, giảng viên cơ hữu của
Trường ĐHDLHP.
Đối tượng nghiên cứu: thành tố quản lý của văn hóa chất lượng trong
trường đại học.
5. Phạm vi và thời gian nghiên cứu
Nghiên cứu được tiến hành tại Trường ĐHDLHP trong thời gian từ
tháng 01/2009 đến tháng 12/2012.
6. Cấu trúc của luận văn
Luận văn bao gồm các phần:
Phần Mở đầu: Mô tả lý do chọn đề tài; mục đích nghiên cứu; giới hạn
nghiên cứu; phương pháp nghiên cứu; câu hỏi nghiên cứu; khách thể và đối

11

tượng nghiên cứu; phương pháp nghiên cứu; phạm vi và thời gian nghiên cứu
của luận văn.

Trải qua hàng ngàn năm lịch sử, khái niệm “văn hóa” nói chung rất đa
dạng và phong phú.
Từ điển Tiếng Việt [Viện Ngôn ngữ học Việt Nam, 2009, tr.724] đưa ra
các định nghĩa văn hóa như sau: là tổng thể nói chung những giá trị vật chất
và tinh thần do con người sáng tạo ra trong quá trình lịch sử; là những hoạt
động của con người nhằm thoả mãn nhu cầu đời sống tinh thần (nói tổng
quát); là tri thức, kiến thức khoa học (nói khái quát); là trình độ cao trong sinh
hoạt xã hội, biểu hiện của văn minh; là nền văn hoá của một thời kì lịch sử cổ
xưa, được xác định trên cơ sở một tổng thể những di vật tìm thấy được có
những đặc điểm giống nhau.
Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hiệp quốc (sau đây
gọi tắt là UNESCO) đã định nghĩa văn hóa là tập hợp các đặc trưng tiêu biểu
về tinh thần, vật chất, tri thức và xúc cảm của xã hội hoặc một nhóm người

13

trong xã hội; văn hóa không chỉ bao gồm văn học và nghệ thuật, mà còn cả
phong cách sống, phương thức chung sống, các hệ giá trị, truyền thống và
niềm tin [UNESCO, 2009, tr.9].
Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu
hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời
sống và đòi hỏi của sự sinh tồn [Hồ Chí Minh Toàn tập, Tập 3, 2000, tr.241].
Tuy có rất nhiều định nghĩa khác nhau về văn hóa nhưng tất cả các định
nghĩa đều nhấn mạnh đến các vấn đề cốt lõi của văn hóa là: giá trị, chuẩn mực
và các khuôn mẫu hành vi được mọi người chia sẻ.
1.1.2. Văn hóa tổ chức
Trong nghiên cứu của mình, Ahmed đã cho biết để hiểu được văn hóa
chất lượng thì trước hết phải hiểu về văn hóa tổ chức và Ahmed đã nêu ra các
yếu tố của văn hóa tổ chức gồm [Ahmed, 2008, tr.3]:
(1) Cải tiến công việc

Trong nghiên cứu của mình, tác giả Nguyễn Thu Linh đã phân tích và
cho thấy sự hình thành văn hóa tổ chức đòi hỏi một quá trình lâu dài và chịu
tác động của nhiều yếu tố, trong đó có sự ảnh hưởng của văn hóa dân tộc, tư
tưởng của người lãnh đạo tổ chức, môi trường hoạt động của tổ chức bao gồm
thể chế và các đối tác liên quan, và chiến lược hoạt động của tổ chức [Nguyễn
Thu Linh, 2004, tr.16].
Văn hóa tổ chức là một tiểu văn hóa của văn hóa xã hội, bao gồm những
giá trị, chuẩn mực hành vi không xung đột với văn hóa xã hội và mang bản
sắc của tổ chức. Văn hóa tổ chức hình thành và phát triển trong mọi tổ chức
nói chung và trong mọi trường đại học nói riêng, đó là những quy ước của
cộng đồng đó, những điều lệ, quy định, những phương pháp tiếp cận và giải
quyết các vấn đề của tổ chức. Văn hóa tổ chức bao gồm các yếu tố sau
[Nguyễn Phương Nga, 2010, tr.9]:

15

(1) Cải tiến công việc
(2) Những giá trị của tổ chức
(3) Những mô hình về chức năng và nhiệm vụ
(4) Lễ nghi, đạo đức nghề nghiệp và thói quen, phong cách làm việc
(5) Sự tuyên truyền văn hóa trong tổ chức
Như vậy, trong các nghiên cứu của mình, các tác giả đã nêu ra các quan
niệm về văn hóa tổ chức và các yếu tố hình thành nên văn hóa tổ chức.
1.1.3. Văn hóa chất lượng
Văn hóa chất lượng là một thể hiện của văn hóa tổ chức và là một bộ
phận của văn hóa tổ chức. Hình 1.1 dưới đây mô tả vị trí và mối quan hệ giữa
văn hóa xã hội với văn hóa tổ chức và văn hóa chất lượng.

Hình 1.2. Mối quan hệ giữa Văn hóa xã hội – Văn hóa tổ chức
và Văn hóa chất lượng [Nguyễn Phương Nga, 2010, tr.10]

(3) Hiểu rõ diễn biến tâm lý khi đối mặt với những yêu cầu thay đổi
(4) Xác định những người đóng vai trò quan trọng trong đối với quá
trình thay đổi và thuyết phục được họ ủng hộ việc thay đổi để
nâng cao chất lượng

17

(5) Có phương pháp hợp lý để tác động đến tình cảm và lý trí của
các thành viên trong tổ chức
(6) Thực hiện việc thuyết phục các thành viên trong tổ chức
Để xây dựng văn hóa chất lượng đã là một thách thức đối với mọi tổ
chức nhưng tổ chức còn phải đối mặt với nhiều thách thức hơn nữa để duy trì
văn hóa chất lượng của mình. Để duy trì, phát triển văn hóa chất lượng, cần
phải tập trung vào những vấn đề sau [Ahmed, 2008, tr.14]:
(1) Duy trì nhận thức chất lượng là chìa khóa cho sự phát triển văn
hóa chất lượng
(2) Đảm bảo rằng có nhiều minh chứng về sự lãnh đạo, quản lý
(3) Trao quyền cho các thành viên của tổ chức và khuyến khích họ
tự phát triển năng lực các nhân và cải tiến công việc
(4) Ghi nhận và có phần thưởng xứng đáng cho những hành động
ủng hộ và duy trì văn hóa chất lượng.
Dự án phát triển văn hóa chất lượng trong các trường đại học châu Âu
(2002 – 2006) với sự tham gia của 134 trường đại học thuộc 36 quốc gia
thuộc Cộng đồng châu Âu đã nhấn mạnh sự cần thiết của vấn đề chất lượng
và tạo ra văn hóa chất lượng bên trong nhà trường. Theo báo cáo của Dự án
phát triển văn hóa chất lượng trong các trường đại học châu Âu (2002 –
2006), văn hóa chất lượng là khái niệm được thừa nhận. Theo đó, văn hóa
chất lượng đề cập đến văn hóa của tổ chức mà nó hướng đến việc đề cao chất
lượng một cách bền vững. Văn hóa chất lượng được đặc trưng bởi hai thành
tố [European University Association, 2006, tr.10]:

cao. Khi yêu cầu giải trình đối với xã hội, việc nhấn mạnh tính chịu trách
nhiệm của trường đại học và nhấn mạnh sự phù hợp với các tiêu chuẩn tạo cơ
sở nền tảng cho văn hóa chất lượng của nhà trường ngày càng phát triển và
đạt hiệu quả.
Trong nghiên cứu về Sáu giá trị văn hóa chất lượng, học giả Woods, một
học giả trong lĩnh vực quản lý chất lượng, tư duy hệ thống và phát triển văn
hóa tổ chức, với quan niệm tổ chức là một hệ thống, ông đã đưa ra sáu giá trị
để xây dựng thành công văn hóa chất lượng [Woods, 1996, tr.5], bao gồm:
(1) Chúng ta là những thực thể đồng lòng và thống nhất: nhà trường,
cán bộ, giảng viên, nhân viên và sinh viên;
(2) Không phân biệt địa vị, cấp bậc;
(3) Cởi mở, đối thoại chân thành là điều tiên quyết;
(4) Mọi người đều được tiếp cận thông tin khi họ cần;
(5) Chú trọng vào các quá trình;
(6) Không có thành công hay thất bại, mà chỉ có kinh nghiệm thu
thập được.
Điều quan trọng của các giá trị trên đến từ những thay đổi trong hành vi
đi kèm với các giá trị ấy.
Bên cạnh đó, để hiểu rõ hơn về sáu giá trị để xây dựng thành công văn
hóa chất lượng, Woods đã đưa ra sáu giá trị đối lập [Woods, 1996, tr.5], bao
gồm:
(1) Mọi người chỉ nghĩ cho bản thân mình;
(2) Thủ trưởng biết tất cả;
(3) Đối thoại hạn chế và bí mật;
(4) Thông tin được giữ ở cấp trên và chỉ chia sẻ khi cần thiết;

20

(5) Tập trung vào công việc cá nhân;
(6) Thành công là tất cả, không khoan dung với thất bại.

chất lượng)
Với sự thống nhất quan điểm là các trường đại học rất đa dạng về loại
hình, sứ mạng, quy mô, thời gian hoạt động và địa bàn hoạt động, Hiệp hội
các trường đại học châu Âu đã đề xuất nhiều định nghĩa về chất lượng như
trên. Khái niệm chất lượng là phương diện văn hóa nhạy cảm và chất lượng là
khái niệm đa chiều và khó thống nhất về quan niệm nên khái niệm chất lượng
có tính tương đối. Điều này phù hợp với sự phát triển đa dạng của các trường
đại học ở châu Âu và có ý nghĩa đối với việc thực hiện các hoạt động đảm bảo
chất lượng từ bên ngoài.
Do các trường đại học có sự khác nhau về sứ mạng nên việc chia sẻ một
định nghĩa về chất lượng là không khả thi. Điều quan trọng là các trường đại
học thực hiện việc chia sẻ chương trình chất lượng với nhau.
Trong khi phương pháp tiếp cận dựa trên các tiêu chuẩn có thể được thực
hiện bằng các quy trình đánh giá ngoài để đảm bảo sự phù hợp với các tiêu
chuẩn đặt ra thì phương pháp tiếp cận sự phù hợp với mục tiêu thông thường
đưa đến sự cải tiến sự định hướng phát triển, đảm bảo chất lượng phải là điểm
khởi đầu của sứ mạng, mục tiêu của từng cơ sở giáo dục và đề xuất các giải
pháp cải tiến để đạt được các mục tiêu đề ra.
Nếu việc tuân thủ các tiêu chuẩn là mục tiêu của trường đại học thì
trường đại học phải xác định các tiêu chuẩn phù hợp với sứ mạng và mục tiêu
của nhà trường. Các tiêu chuẩn trường đại học cần tuân thủ và quyền tự chủ
của trường đại học được mô tả trong Hình 1.4 dưới đây:

22 Hình 1.4. Mối quan hệ giữa các tiêu chuẩn và quyền tự chủ
của cơ sở giáo dục [European University Association, 2006, tr.9]
Mặc dù Dự án không thống nhất được một định nghĩa chất lượng nhưng
sau các cuộc thảo luận, nhận thức về sự cần thiết phải xây dựng văn hóa chất