MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU NHỮNG NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN Ý ĐỊNH VÀ
QUYẾT ĐỊNH SỬ DỤNG THẺ ATM TẠI VIỆT NAM
PGS.,TS. Lê Thế Giới- ThS. Lê Văn Huy
Sự phát triển của công nghệ mới cùng với những thách thức của quá trình hội
nhập kinh tế quốc tế đã đặt ra yêu cầu cho hệ thống ngân hàng và các công ty
tài chính Việt Nam phải tích cực củng cố, tăng cường năng lực tài chính, năng
lực quản trị theo lộ trình quy định của Ngân hàng Nhà nước. Đồng thời, các
ngân hàng phải đẩy mạnh việc hiện đại hoá, đổi mới công nghệ ngân hàng, đa
dạng hóa sản phẩm kinh doanh và đào tạo phát triển nguồn nhân lực nhằm đáp
ứng kịp thời nhu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh, phát triển và hội nhập. Hệ
thống giao dịch (rút tiền) tự động ATM ra đời được coi là một kênh ngân hàng tự
phục vụ chiến lược, một công cụ quan trọng trong hoạt động bán lẻ của các
ngân hàng Việt Nam.
Theo ATM và Debit News (2001), “máy giao dịch tự động (ATM) là một loại máy
điện tử đặt ở nơi công cộng, được kết nối với một hệ thống dữ liệu và các thiết bị
liên quan, được kích hoạt bởi chủ thẻ cho phép rút tiền, sử dụng các dịch vụ
ngân hàng phát hành thẻ và các ngân hàng khác”.
Về nguyên tắc, hầu hết các máy ATM được kết nối với hệ thống liên ngân hàng,
cho phép khách hàng có thể rút và gửi tiền từ máy ở bất cứ nơi đâu, không phụ
thuộc vào nơi mà họ mở tài khoản. Một lợi thế của ATM là cung cấp các dịch vụ
ngân hàng 24giờ/ngày, 365 ngày/năm và được đặt tại các địa điểm “chiến lược”,
thuận tiện cho khách hàng thực hiện các giao dịch “ngoài giờ hành chính”. Cùng
với sự tiến bộ về công nghệ thông tin và sự phổ biến của Internet, ATM không
chỉ đơn thuần chỉ để rút tiền - mà còn hơn thế nữa, nó có thể cung cấp một cách
hiệu quả các dịch vụ ngân hàng, gia tăng chức năng bảo mật về thông tin đối với
người giữ thẻ, đồng thời, chủ thẻ có thể trả tiền bất kì nơi đâu thông qua hệ
thống chấp nhận thẻ (ATM và POS). Trên phương diện một ngân hàng, ATM
giúp cho ngân hàng thu hút nguồn vốn nhàn rỗi trong nền kinh tế với chi phí thấp
nhất, tạo sự khác biệt về chất lượng phục vụ và thương hiệu để cạnh tranh,
giảm thiểu chi phí vận hành và tăng hiệu quả kinh doanh của các ngân hàng.
Tại Việt Nam, theo Chỉ thị 58/CT-TW của Bộ Chính trị, các ngân hàng đã tích

quyết định sử dụng thẻ ATM, thông thường những cá nhân và gia đình có thu
thập càng cao thì khả năng sử dụng thẻ càng nhiều (Kinsey, 1981). Việc sử
dụng thẻ sẽ thuận tiện cho việc cất giữ các khoản thu nhập, thanh toán các hóa
đơn và những chi tiêu phát sinh trong cuộc sống (Barker và Sekerkaya, 1992).
Theo Choi và De Vancy (1995), những người có thu nhập cao thường yêu cầu
những dịch vụ kèm theo thẻ cao hơn (như hạn mức thấu trừ chi, khả năng rút
tiền tại các máy giao dịch tự động khác nhau…). Mặt khác, trong điều kiện Việt
Nam, việc phát triển kinh tế không đồng đều giữa các tỉnh, thành phố, dòng tiền
tiêu dùng chủ yếu là thanh toán nhỏ lẻ đã gây nên những khó khăn nhất định
trong việc triển khai hệ thống thanh toán thông qua thẻ ATM.
2. Yếu tố luật pháp (YTLP)
Thị trường thẻ là một thì trường khá mới mẻ tại Việt Nam, tuy nhiên, đây là thị
trường cạnh tranh khá quyết liệt bởi các ngân hàng đều nhận thức vai trò quan
trọng của việc nắm giữ thị phần thẻ trong hiện tại đối với sự thành công của kinh
doanh trong tương lai. Amstrong và Craven (1993), Heck (1987) cho rằng, để
một thị trường thẻ hoạt động được tốt, Chính phủ cần vạch ra một lộ trình hội
nhập nhất định, theo đó, cần có những văn bản pháp quy cụ thể (như luật giao
dịch, thanh toán điện tử, chữ kí điện tử…) nhằm quy định quyền và nghĩa vụ của
các bên tham gia. Mặt khác, Chính phủ cũng cần có những chính sách, quy định
việc bảo vệ an toàn của người tham gia, những ràng buộc giữa các bên liên
quan đến những sai sót, vi phạm vô tình hoặc cố ý gây nên rủi ro cho chính bản
thân người chủ thẻ hoặc các chủ thể khác, kể cả những quy định liên quan đến
những tầng lớp dân cư không phải là chủ thẻ cũng có thể gây nên tổn thất, rủi ro
cho ngân hàng như làm hỏng các trang thiết bị giao dịch tự động đặt tại nơi công
cộng (White, 1998).
3. Hạ tầng công nghệ (HTCN)
Một trong những yếu tố quyết định thành công của việc kinh doanh thẻ là hạ tầng
công nghệ của đất nước nói chung và công nghệ của đơn vị cấp thẻ nói riêng
(Amstrong và Craven, 1993). Những cải tiến về công nghệ đã tác động mạnh mẽ
tới hoạt động kinh doanh của ngân hàng, nó đã mang đến những thay đổi kì diệu

thức thanh toán không dùng tiền mặt sẽ có xu hướng sử dụng thẻ nhiều hơn và
thích ứng với sự thay đổi về công nghệ nhanh hơn.
6. Độ tuổi của người tham gia (DTSD)
Những người lớn tuổi thường ít chấp nhận rủi ro và ít dùng thẻ (Barker và
Sekerkaya, 1993). Trong khi đó, những người trong độ tuổi từ 18 đến 45 rất dễ
dàng chấp nhận mở tài khoản bởi vì ở độ tuổi này, họ khá “nhạy” đối với những
sử thay đổi của công nghệ mới và năng động trong việc tìm kiếm những ứng
dụng mới phục vụ cho cuộc sống của mình. Nghiên cứu sơ bộ về thị trường thẻ
ATM cho thấy có rất nhiều người trong độ tuổi từ 18 đến 45 là người chủ thẻ và
họ đã tiến hành khá nhiều giao dịch thông qua hệ thống này. Vì vậy, các ngân
hàng cần chủ động tiếp cận với đối tượng này sẽ có nhiều cơ hội trong việc phát
hành thẻ trong tương lai.
7. Khả năng sẵn sàng của hệ thống ATM và dịch vụ cấp thẻ của ngân hàng
(KNSS)
Trong điều kiện chi phí đầu tư thiết đặt cho một máy ATM khá lớn thì ngân hàng
nào đủ khả năng mang lại sự sẵn sàng cho người sử dụng (số lượng, địa điểm
đặt máy, mức độ bao phủ thị trường) thì ngân hàng đó sẽ chiếm ưu tế trên thị
trường (Prager, 2001). Thực tế tại Việt Nam cũng cho thấy, việc một số ngân
hàng có số lượng máy ATM nhiều (như Vietcombank, Đông á…), thiết đặt tại
những nơi hợp lí như siêu thị, sân bay, các trung tâm thương mại, trường học…
đã giành được khá nhiều ưu thế về khai thác thị trường thẻ. Một khách hàng sử
dụng không thể và không chấp nhận tốn quá nhiều thời gian để đến nơi có máy
rút tiền. Mặt khác, có một số ngân hàng cung cấp thẻ như hệ thống máy ATM
không phục vụ 24/24 (có thể do vấn đề an ninh) cũng là một trong những trở
ngại cho việc tìm kiếm thị trường. Khả năng sẵn sàng không chỉ thể hiện ở số
máy chấp nhận thẻ mà còn thể hiện ở công tác phát hành. Hiện nay, các ngân
hàng đã cạnh tranh quyết liệt và đưa ra nhiều chính sách ưu đãi trong việc phát
hành thẻ (như mở thẻ tại nơi làm việc, mở thẻ lấy ngay trong ngày, miễn phí
phát hành thẻ…) giúp cho người sử dụng có nhiều sự lựa chọn hơn và khả năng
nắm giữ nhiều loại thẻ hơn.

trường và kích thích hành vi để tăng số lượng người quyết định sử dụng.
Trên cơ sở những phân tích về các nhân tố tác động, một mô hình được xây
dựng nhằm kiểm soát các nhân tố về mối quan hệ và hướng tác động (dự kiến)
đến quyết định sử dụng thẻ ATM thể hiện tại hình 1. Các giả thiết đưa ra để tiến
hành kiểm định trong điều kiện thị trường thẻ ATM tại Việt Nam như sau:
GT1: Tồn tại mối quan hệ giữa các nhân tố tác động (trong mô hình) và ý định
sử dụng thẻ ATM.
GT2: Tồn tại mối quan hệ giữa ý định sử dụng, khả năng sẵn sàng, chính sách
marketing của Ngân hàng cấp thẻ, tiện ích của thẻ với quyết định sử dụng thẻ
(lựa chọn ngân hàng phát hành và loại thẻ).
II. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Một bảng câu hỏi được xây dựng thông qua thang đo lường thái độ (attitudes
scales) bằng thang điểm Likert với 5 sự lựa chọn để đo lường những nhân tố tác
động, ý định (YDSD) và quyết định sử dụng thẻ ATM (QDSD)). Địa bàn tiến hành
thu thập dữ liệu là dân cư thuộc TP Đà Nẵng và Quảng Nam, người tham gia trả
lời bảng câu hỏi có độ tuổi từ 18 đến 60. Số bảng câu hỏi được phát ra là 500,
kết quả thu được gồm 419 bảng câu hỏi có trả lời hợp lệ. Sau khi nhập liệu, kiểm
tra hệ số Alpha Cronbach (thông qua phân tích nhân tố chính) của các nhân tố
tác động (theo thang đo lường thái độ Likert), kết quả của hệ số này đều lớn hơn