Làm bài nghị luận xã hội, thật đơn giản
Các học sinh thân mến!
Để giúp các em có thể thi thành công bài Nghị luận xã
hội, chúng tôi biên soạn hướng dẫn này. Cần nhớ đây chỉ là hướng dẫn dành riêng
cho học sinh đại trà bộ môn văn. Các em cần đọc kỹ phần 1,2,3 sau đó tập trung
nghiên cứu phần 4 của hướng dẫn này.
1-Hiểu đơn giản về bài làm văn nghị luận xã hội.

1.1.Về nội dung cần đạt tới
: Bài làm văn về nghị luận xã hội là một bài
tập làm văn mà ở đó yêu cầu học sinh nêu được:
+ Quan điểm, thái độ của mình về một vấn đề xã hội nào đó (được
nêu trong yêu cầu của đề bài) bàng hình thức Bình và bàn luận mở rộng.
+Xác định được bài học cho bản thân trên các khía cạnh: Nhận thức
được gì sau khi bàn luận và tự nêu được hành động / hoặc đề xuất những
biện pháp góp phần làm cho vấn đề vừa bàn luận tốt đẹp hơn trong cuộc
sống.
1.2. Về hình thức cần đạt tới.
+ Bài NLXH theo mức độ yêu cầu của đề thi TNTHPT có dung lượng
khoảng 500-700 chữ, hoặc có thể ít hơn.
+ Bố cục 3 phần (ĐVĐ- GQVĐ- KTVĐ) như các bài văn khác. Phần
Giải quyết vấn đề được tổ chức bằng một số đoạn văn.
+Yêu cầu lập luận (Lý lẽ) chặt chẽ kết hợp minh chứng, diễn đạt
logic mạch lạc và trình bày sáng sủa.

2-Phân biệt các dạng của Nghị luận xã hội
Nghị luận XH có 2 dạng cơ bản dành cho học sinh bậc THPT đó
là: Nghị luận về một tư tưởng, đạo lí và Nghị luận về một hiện tượng đời
sống
2.1. Nghị luận về một tư tưởng, đạo lí.
Nghị luận về một tư tưởng, đạo lí:

- Về nội dung vẫn là trình bày những quan điểm cá nhân trước
Hiện
tượng đời sống
hoặc
Tư tưởng đạo lý
.
Nhận diện sự khác nhau 2 dạng bài trong đề thi:
- Dạng NL tư tưởng đạo lý
+ Trong đề thường nêu các, nhận định, danh ngôn nằm trong một văn bản
nào đó hoặc có tác giả phát ngôn.
+ Các câu nói/nhận định/ danh ngôn được trích dẫn trong dấu ngoặc kép,
hoặc có những ẩn ý nào đó mà phải giải thích mới rõ dụng ý là gì.
+ Các câu nói, trích dẫn… thường mang mục đích giáo huẩn, răn dạy.
- Dạng NL hiện tượng đời sống:
+ Những hiện tượng nêu trong đề rất gần gũi thường gặp.
+ Những câu nói nhận định nếu có không cần phải giải thích đã rất rõ
ràng.

4-Mô hình cấu tạo một bài nghị luận xã hội
4.1. Mô hình khái quát các nội dung chính

 ĐỐI VỚI BÀI VĂN VỀ HIỆN TƯỢNG XÃ HỘI

A. MỞ BÀI
- Phần mở bài cần nêu lên được tính cấp thiết của vấn đề cần nghị luận.
B. THÂN BÀI
Ý 1. Thực trạng của vấn đề cần nghị luận (Biểu hiện ra trong thực tế như
thế nào?).
Ý 2. Nguyên nhân dẫn đến thực trạng trên (Khách quan và chủ quan).
Ý 3. Hậu quả (Xấu) hoặc kết quả (Tốt).

A. MỞ BÀI
- Yêu cầu: Nêu lên được tính cấp thiết của vấn đề cần nghị luận.
- Định hướng thực hiện thông qua trả lời các câu hỏi.
+ Hiện tượng này xuất hiện từ bao giờ ở đâu?
Hỗ trợ trả lời: Những năm gần đây, những tháng gần đây, hiện nay/ Tại
Việt nam, thế giới, Đông nam á….
+ Hiện tượng này tạo nên ảnh hưởng gì cho xã hội con người?
Hỗ trợ trả lời: Làm cho xã hội rối loạn, nhức nhối/ làm cho con người đau
khổ/ …)
+ Tính cấp thiết của vấn đề ở chỗ nào?
Hỗ trợ trả lời: Vấn đề đã thành mối quan tâm của mọi người/ thành
bức xúc của con người/ tất cả đang tìm mọi biện pháp để khắc phuc, loại
trừ nó xây dựng một xã hội lành mạnh)
B. THÂN BÀI
Ý 1. Thực trạng của vấn đề cần nghị luận
- Yêu cầu : Trình bày được biểu hiện của hiện tượng trong thực tế.
- Định hướng thực hiện thông qua trả lời các câu hỏi.
+ Nhờ đâu em biết những biểu hiện này?
Hỗ trợ trả lời: Thông qua các phương tiện thông tin đại chúng/ qua bài
giảng của cô giáo/ qua chứng kiến thực tế…
( có thể nêu rõ em biết qua đài
nào, báo nào )
+ Hiện tượng diễn ra trên quy mô nào?
Hỗ trợ trả lời: Diễn ra quy mô rộng (Hay hẹp) trên địa bàn toàn
quốc/ Các tỉnh thành phố/ thôn xóm/ hay nhà trường.
( có thể nêu rõ các
số liệu về người, thiệt hại… em biết )
+ Mức độ diễn ra?
Hỗ trợ trả lời: Diễn ra thường xuyên từng ngày từng giờ Hay hạn chế
trong thời gian ngắn?

và tương lai bản thân?
Ý 4. Biện pháp khắc phục hậu quả (Vấn đề phê phán) hoặc phát huy kết
quả (Vấn đề tốt).
Hỗ trợ trả lời: - Biện pháp Chung : tuyên truyền cho mọi người có
nhận thức về tác dung,tác hại/ Giáo dục cho mọi người hiểu sâu sắc và tự
tuyên truyền cho nhau/ Xây dựng hành động và hành động thực tế ứng xử
trong cuộc sống ntn cho đúng.
- Biện pháp cá nhân : tự học tập nâng cao nhận thức về cuộc sống/
tìm hiểu sâu sắc về vấn đề và kêu gọi bè bạn và cộng đồng tham gia/ xây
dựng những hành động đúng trước (vấn đề đó) trong cuộc sống/ phê
phán hành vi xấu, học tập tấm gương tốt.
- Đề nghị : Nhà nước hỗ trợ những biện pháp và điều kiện tốt về
luật, về môi trường, về cơ sở vật chất và con người có năng lực nhiệt tình
tham gia các chương trình hoạt động…
C. KẾT BÀI
- Tóm lược nội dung đã trình bày
Hỗ trợ trả lời: Những lý giải, phân tích và chứng minh trên đây đã
làm rõ vấn đề…….đồng thời cũng chỉ rõ những nguyên nhân, hậu quả/kết
quả của nó…. Mặt khác bài viết cũng đã đưa ra những giải pháp khắc
phục….
- Nêu suy nghĩ về tầm quan trọng của vấn đề đã nghị luận.
Hỗ trợ trả lời: Vấn đề đặt ra ở đây luôn là vấn đề thời sự, nóng
bỏng/ nó tác dộng mạnh mẽ tới xã hội cuộc sống và mỗi con người / nếu
loại trừ (tiêu cực)/ phát huy tích cực thì Xh, CS, Con người ntn?
- Đưa ra một thông điệp, hay lời khuyên cho mọi người.
Hỗ trợ trả lời: Từ đó, mỗi con người hãy nhận thức và hành động
đúng (về Hiện tượng ) chúng ta sẽ có cuộc sống hạnh phúc hơn, XH tốt
đẹp hơn.

 ĐỐI VỚI BÀI VỀ TƯ TƯỞNG ĐẠO LÝ

ninh đất nước trở nên phức tạp, gây khó khăn cho quản lý/ Để lại hàng
loạt những vấn đề khác cho Xh phải giải quyết : bảo hiểm thất nghiệp, y
tế, trợ giúp nhân đạo phải hỗ trợ cho hậu quả gây ra…
+Hiện tượng làm ảnh hưởng đến con người (đặc biệt học sinh) như thế
nào?
Hỗ trợ trả lời: Ảnh hưởng dến học tập tu dưỡng? Đến kinh tế gia
đình? Đến đời sống tình cảm quan hệ với mọi người? Đến sức khỏe? uy tín
và tương lai bản thân?
Ghi chú: Nếu là bài ca ngợi bênh vực thì làm ngược lại theo hướng dẫn
trên.
Ý 4. Phương hướng của bản thân người viết Sau khi bình luận (Làm gì để
đạt mục tiêu như bình luận)
Hỗ trợ trả lời: - Biện pháp Chung : tuyên truyền cho mọi người có
nhận thức về tác dung,tác hại/ Giáo dục cho mọi người hiểu sâu sắc và tự
tuyên truyền cho nhau/ Xây dựng hành động và hành động thực tế ứng xử
trong cuộc sống ntn cho đúng.
- Biện pháp cá nhân : tự học tập nâng cao nhận thức về cuộc sống/
tìm hiểu sâu sắc về vấn đề và kêu gọi bè bạn và cộng đồng tham gia/ xây
dựng những hành động đúng trước (vấn đề đó) trong cuộc sống/ phê
phán hành vi xấu, học tập tấm gương tốt.
C. KẾT BÀI
- Tóm lược nội dung đã trình bày
Hỗ trợ trả lời: Những lý giải, phân tích và chứng minh trên đây đã
làm rõ vấn đề…….đồng thời cũng chỉ rõ những nguyên nhân, hậu quả/kết
quả của nó…. Mặt khác bài viết cũng đã đưa ra những giải pháp khắc
phục….
- Nêu suy nghĩ về tầm quan trọng của vấn đề đã nghị luận.
Hỗ trợ trả lời: Vấn đề đặt ra ở đây luôn là vấn đề thời sự, nóng
bỏng/ nó tác dộng mạnh mẽ tới xã hội cuộc sống và mỗi con người / nếu
loại trừ (tiêu cực)/ phát huy tích cực thì Xh, CS, Con người ntn?