SKKN: Sử dụng Microsoft Excel hỗ trợ cho việc ra đề bài tập phần thấu kính
trong chương trình Vật lý 11
PHẦN MỘT
ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lý do chọn đề tài
Khoa học ngày càng phát triển, con người càng tìm ra được nhiều kiến
thức mới. Nếu chúng ta không chọn được một phương pháp dạy học phù hợp
thì giáo viên rất khó truyền thụ tri thức cho học sinh một cách hiệu quả và học
sinh không thể tiếp thu được những lượng kiến thức đó. Đổi mới phương
pháp dạy học là cách tốt nhất để giúp học sinh tiếp thu được một lượng kiến
thức khổng lồ như hiện nay.
Chỉ thị 29/2001/CT - BGD & ĐT của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào
tạo về việc tăng cường giảng dạy và ứng dụng công nghệ thông tin trong
ngành giáo dục giai đoạn 2001 - 2005: "Đối với giáo dục và đào tạo, công
nghệ thông tin có tác động mạnh mẽ, làm thay đổi nội dung, phương pháp,
phương thức dạy và học. Công nghệ thông tin là phương tiện để tiến tới một
"xã hội học tập". Mặt khác, giáo dục và đào tạo đóng vai trò quan trọng bậc
nhất thúc đẩy sự phát triển công nghệ thông tin thông qua nguồn nhân lực cho
công nghệ thông tin".
Vật lý học là một khoa học thực nghiệm. Vì vậy, trong dạy học vật lý
người GV cần tích cực tổ chức thí nghiệm và sử dụng các phương tiện dạy
học khác nhằm tái tạo lại quá trình tìm kiếm tri thức vật lý, kiểm chứng tính
đúng đắn của các định luật, giải thích các hiện tượng vật lý nhờ đó mà tăng
tính thuyết phục và xây dựng niềm tin cho HS. Đây là một việc làm hết sức
cần thiết và quan trọng, là một trong những biện pháp đổi mới phương pháp
dạy học hiện nay.
Đứng trước sự thay đổi việc kiểm tra, đánh giá hiện nay là hình thức
kiểm tra trắc nghiệm khách quan. Trắc nghiệm khách quan sử dụng các câu
hỏi khách quan, mặc dầu có một số nhược điểm, nhưng nó có một ưu điểm
- 1 -
SKKN: Sử dụng Microsoft Excel hỗ trợ cho việc ra đề bài tập phần thấu kính

SKKN: Sử dụng Microsoft Excel hỗ trợ cho việc ra đề bài tập phần thấu kính
trong chương trình Vật lý 11
4. Tiến hành báo cáo chuyên đề tại trường để tiếp thu ý kiến của đồng
nghiệp nhằm khắc phục sai sót và đánh giá hiệu quả của việc ứng
dụng phần mềm Microsoft Excel.
4. Đối tượng nghiên cứu
- Lý luận dạy học vật lý ở trường phổ thông.
- Phần mềm Microsoft Excel.
5. Phạm vi nghiên cứu
Đề tài chỉ tập trung nghiên cứu, khai thác và sử dụng phần mềm
Microsoft Excel để thiết kế một số bảng số liệu theo công thức thấu kính
thuộc phần Quang hình học, chương trình vật lí THPT.
6. Phương pháp nghiên cứu đề tài
Để thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài, chúng tôi sử dụng các
phương pháp sau đây:
1. Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: nghiên cứu lý luận dạy học vật
lý và mục tiêu, nội dung, chương trình sách giáo khoa môn vật lý trung học
phổ thông.
2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
Nghiên cứu khai thác phần mềm Microsoft Excel để thiết kế bảng số liệu
nhằm xác định và đánh giá các khả năng hỗ trợ của nó trong quá trình dạy học
vật lý ở trường phổ thông.
- 3 -
SKKN: Sử dụng Microsoft Excel hỗ trợ cho việc ra đề bài tập phần thấu kính
trong chương trình Vật lý 11
PHẦN HAI
NỘI DUNG
1. Cơ sở lý thuyết
1.1. Sơ lược về phần mềm Microsoft Excel
Microsoft Excel là một phần trong bộ Microsoft Office. Microsoft

='
;
'
'
dd
dd
f
+
=
Công thức độ phóng đại ảnh
d
d
k
'
−=
Công thức tính khoảng cách từ vật đến ảnh
'ddL +=
2. Cách xây dựng bảng số liệu
- 4 -
SKKN: Sử dụng Microsoft Excel hỗ trợ cho việc ra đề bài tập phần thấu kính
trong chương trình Vật lý 11
Chúng ta sử dụng bảng tính Microsoft Excel để lập bảng số liệu, mỗi
đại lượng để trên một cột. Để làm quen ta tiến hành lập bảng số liệu đơn giản
gồm các cột: tiêu cự f; vị trí vật d; vị trí ảnh d’; độ phóng đại k; khoảng cách
từ vật đến ảnh L. Trong đó số liệu trong hai cột f và d do ta nhập từ bàn phím,
các giá trị này thay đổi được, còn giá trị trong các cột còn lại do máy tính tự
động tính. Ta có bảng minh hoạ sau:
Hình 1: Minh họa bảng tính
Giải thích: ở đây chỉ giải thích hàng số 4 trong bảng tính tương ứng hàng có
số TT là 1, các hàng khác tương tự.

Các công thức ở các hàng tiếp theo được copy từ hàng số 4 xuống.
Khi in bảng số liệu sử dụng ta có bảng sau:
- 6 -
SKKN: Sử dụng Microsoft Excel hỗ trợ cho việc ra đề bài tập phần thấu kính
trong chương trình Vật lý 11
Bảng 1: Tính d'; k; L từ các giá trị f và d nhập từ bàn phím
TT
Tiêu
cự
( f )
vị trí
vật
(d)
Vị trí
ảnh (d')
Độ
phóng
đại (k)
khoảng
cách
vật ảnh
(L)
1 12 13 156.000 -12.00 169.00
2 12 14 84.000 -6.00 98.00
3 12 15 60.000 -4.00 75.00
4 12 16 48.000 -3.00 64.00
5 12 17 40.800 -2.40 57.80
6 12 18 36.000 -2.00 54.00
7 12 20 30.000 -1.50 50.00
8 12 21 28.000 -1.33 49.00

BÀI 1: Đặt một vật sáng phẳng nhỏ AB trên trục chính và vuông góc với trục
chính của một thấu kính hội tụ có tiêu cự 12cm cách thấu kính một khoảng
16cm. Xác định vị trí ảnh, độ phóng đại ảnh, khoảng cách từ vật đến ảnh.
ĐS: d’=48cm, k=-3, L=64cm
3.2. DẠNG 2: Cho f và k, tìm d
TT f d d' k L
7 12 20 30.00 -1.50 50.00
* Dựa vào bảng 1, số TT 7: f=12cm, k=-1,5 (ảnh thật), ta có đề bài
BÀI 2: Đặt một vật sáng phẳng nhỏ AB trên trục chính và vuông góc với trục
chính của một thấu kính hội tụ có tiêu cự 12cm. Người ta thấy có ảnh A’B’ rõ
nét trên màn, A’B’=1,5AB. Xác định vị trí đặt vật. ĐS: d=20cm
* Dựa vào bảng 1, số TT 16: f=12, k=2 (ảnh ảo), ta có đề bài
TT f d d' k L
16 12 6 -12.00 2.00 6.00
BÀI 3: Đặt một vật sáng phẳng nhỏ AB trên trục chính và vuông góc với trục
chính của một thấu kính hội tụ có tiêu cự 12cm. Nhìn qua thấu kính người ta
thấy có ảnh A’B’=2AB. Xác định vị trí đặt vật. ĐS: d=6cm
3.3. DẠNG 3: Cho d và k, tìm f và d’
* Dựa vào bảng 1, số TT 6: d=18cm, k=-2, ta có đề bài
- 8 -
SKKN: Sử dụng Microsoft Excel hỗ trợ cho việc ra đề bài tập phần thấu kính
trong chương trình Vật lý 11
TT f d d' k L
6 12 18 36.000 -2.00 54.00
BÀI 4: Đặt một vật sáng phẳng nhỏ AB trên trục chính và vuông góc với trục
chính của một thấu kính hội tụ cách thấu kính 18cm. Người ta thấy có ảnh
A’B’ rõ nét trên màn, ảnh cao gấp hai lần vật. Xác định tiêu cự thấu kính, vị
trí ảnh. ĐS: f=12, d’=36cm
* Dựa vào bảng 1, số TT 16: d=6cm, k=2, ta có đề bài
TT f d d' k L

ĐS: d=21cm hoặc d=28cm
* Dựa vào bảng 1, số TT 19: f=12, L=27, ta có đề bài
TT f d d' k L
19 12 9 -36.00 4.00 27.00
BÀI 9: Đặt một vật sáng phẳng nhỏ AB trên trục chính và vuông góc với trục
chính của một thấu kính hội tụ có tiêu cự 12cm. Người ta thấy có ảnh ảo
A’B’, biết ảnh cách vật 27cm. Xác định vị trí đặt vật. ĐS: d=9cm
CÁC DẠNG TOÁN DỊCH CHUYỂN VẬT VÀ ẢNH
3.6. DẠNG 6: Bài toán cho f, độ dịch chuyển vật ∆d, tỉ số độ phóng đại
k
2
/k
1
, tìm d
1
, d
2
* Dựa vào bảng 1, số TT 4 và TT 10:
TT f d d' k L
4 12 16 48.00 -3.00 64.00
10 12 24 24.00 -1.00 48.00
f=12cm, d
1
=24cm, d
2
=16cm, k
1
=-1, k
2
=-3 →

1
=24cm, d
2
=16cm
* Dựa vào bảng 1, số TT 16 và TT 19:
TT f d d' k L
16 12 6 -12.00 2.00 6.00
19 12 9 -36.00 4.00 27.00
f=12cm, d
1
=6cm, d
2
=9cm →
∆
d=3cm, k
2
/k
1
=2, ta có đề bài:
BÀI 11: Đặt một vật sáng phẳng nhỏ AB trên trục chính và vuông góc với
trục chính của một thấu kính hội tụ có tiêu cự 12cm. Người ta thấy có ảnh ảo
A
1
B
1
. Giữ thấu kính cố định, di chuyển vật ra xa 3cm dọc theo trục chính thì
lại thấy có ảnh ảo A
2
B
2

A
1
B
1
rõ nét trên màn. Giữ thấu kính cố định, di chuyển vật ra xa thấu kính
5cm dọc theo trục chính, thì phải di chuyển màn một đoạn 20cm mới thu
được ảnh A
2
B
2
của AB. Xác định vị trí vật trước và sau khi dịch chuyển.
- 11 -
SKKN: Sử dụng Microsoft Excel hỗ trợ cho việc ra đề bài tập phần thấu kính
trong chương trình Vật lý 11
ĐS: d
1
=16cm, d
2
=21cm
* Dựa vào bảng 1, số TT 14 và TT 18:
TT f d d' k L
14 12 4 -6.00 1.50 2.00
18 12 8 -24.00 3.00 16.00
f =12cm, d
1
=4cm, d
2
=8cm → ∆d=4cm, ∆d’=18cm; ta có đề bài:
BÀI 13: Đặt một vật sáng phẳng nhỏ AB trên trục chính và vuông góc với
trục chính của một thấu kính hội tụ có tiêu cự 12cm. Người ta thấy có ảnh ảo

TT f d d' k L
3 12 15 60.00 -4.00 75.00
6 12 18 36.00 -2.00 54.00
f=12cm, d
1
=15cm, d
2
=18cm →
∆
d =3, k
1
=-4, k
2
=-2; ta có đề bài
BÀI 14: Đặt một vật sáng phẳng nhỏ AB trên trục chính và vuông góc với
trục chính của một thấu kính hội tụ. Người ta thấy có ảnh thật A
1
B
1
,
A
1
B
1
=4AB. Giữ thấu kính cố định, di chuyển vật ra xa thấu kính 3cm dọc
theo trục chính, thì lại thấy ảnh thật A
2
B
2
, A

1
B
1
=1,5AB. Giữ thấu kính cố định, di chuyển vật ra xa thấu kính 5cm dọc
theo trục chính, thì lại thấy ảnh ảo A
2
B
2
, A
2
B
2
=4AB. Xác định tiêu cự thấu
kính. ĐS: f=12cm
- 13 -
SKKN: Sử dụng Microsoft Excel hỗ trợ cho việc ra đề bài tập phần thấu kính
trong chương trình Vật lý 11
PHẦN BA
KẾT LUẬN
Qua quá trình nghiên cứu đề tài “Sử dụng Microsoft Excel lập bảng số
liệu theo công thức thấu kính” và những kết quả thu nhận được, đối chiếu với
mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu ban đầu của đề tài đưa ra, tôi đã đạt được
các kết quả sau đây:
Phần mềm Microsoft Excel là một phần mềm dễ sử dụng, hầu hết giáo
viên đã biết sử dụng. Trên cơ sở các bảng số liệu đã thiết kế, giáo viên có thể
thay đổi số liệu để được một bảng số liệu phù hợp theo mục đích riêng của
mình.
Đưa ra được một số dạng bài tập quen thuộc với 8 dạng toán, 15 bài
toán và cách thức sử dụng bảng số liệu để ra đề theo các dạng bài toán đó.
Đề tài được ứng dụng tốt cho việc ra đề thi trắc nghiệm, không những