Bệnh liên cầu khuẩn ở lợn (Streptococcus suis)
Khái niệm: Streptoccocus suis nhiễm phổ biến ở lợn con một vài tuần
tuổi đến sau cai sữa vài tuần. Đặc trưng lâm sàng của bệnh là nhiễm
trùng huyết, viêm màng não, viêm khớp và viêm phế quản phổi.
Streptoccocus suis típ 2 có thể gây bệnh cho người.
Dịch tễ học
Sự xuất hiện bệnh: Bệnh gây ra do Streptoccocus suis xảy ra ở
những nơi nuôi lợn trên khắp thế giới. Lợn con sơ sinh đến 22 tuần
tuổi có thể bị mắc. Nhiều trường hợp xảy ra sau khi cai sữa liên quan
đến yếu tố stress như vận chuyển, xáo trộn đàn, mật độ quá cao,
không đủ thông gió. Streptoccocus suis típ 2 gây ra nhiều ổ dịch viêm
màng não lợn con 10 – 14 ngày sau cai sữa. Gần đây, bệnh hay xảy
ra ở lợn sau cai sữa chăn nuôi tập trung với mật độ cao.
Vi khuẩn còn phân lập được ở bò, dê, cừu, ngựa khi viêm màng não.
Sự lưu hành vi khuẩn: bằng nhiều phương pháp khác nhau người ta
đã xác định được sự lưu hành của vi khuẩn trong đàn lợn như nuôi
cấy phát hiện vi khuẩn từ các mô lấy từ lò giết mổ, từ lợn con theo
mẹ các lứa tuổi và phản ứng huyết thanh học đối với lợn lớn.
Streptoccocus suis típ 2 được phát hiện ở hầu hết các nước có chăn
nuôi lợn. Một nghiên cứu ở lò mổ lợn của Úc và Niu-di-lân cho thấy ở
hạch amidan đã phát hiện thấy 54% số mẫu nhiễm Streptoccocus
suis típ 1 và 73% nhiễm với Str. suis típ 2; 3% phát hiện thấy vi
khuẩn này trong máu lợn khi giết mổ. Có thể phân lập được vi khuẩn
ở nhiều mô khác nhau, trong đó có cả ở đường sinh dục con cái,
nhưng không thấy ở con đực. Vi khuẩn có thể phân lập từ âm đạo
con nái điều này làm cho con non bị nhiễm trong khi sinh. Nhiễm từ
môi trường bên ngoài cũng chiếm tỷ lệ cao.
Năm 1990, đã xác định có ít nhất 23 serotip. Ở Canada phân lập
được tất cả 23 típ, trong đó típ 2 chiếm tỷ lệ cao nhất với 32%. Str.
suis típ 2 lưu hành phổ biến ở các nước. Trong một nghiên cứu điều
tra ở Quebec đối với lợn con khoẻ mạnh về lâm sàng 4 – 8 tuần tuổi

ngay cả khi có các yếu tố thực bào, kháng thể và bổ sung kháng sinh
phù hợp trong thức ăn. Điều này cho thấy vi khuẩn mang tính địa
phương ở một số đàn nhưng không thể hiện bệnh lâm sàng. Ruồi nhà
có thể mang vi khuẩn ít nhất 5 ngày có thể gây nhiễm vào thức ăn ít
nhất 4 ngày.
Streptoccocus suis típ 2 có thể phân lập được từ các mẫu thu thập ở
đàn nhiễm khuẩn tại các lò mổ lợn. Trong một số điều tra ở lò mổ cho
thấy tỷ lệ mang trùng từ 32 – 50% lợn từ 4 đến 6 tháng tuổi. Điều
này có thể giải thích tỷ lệ mắc viêm màng não cao ở người Hà Lan do
Streptoccocus suis típ 2. Vi khuẩn này là nguy cơ lớn đối với công
nhân giết mổ lợn, đặc biệt là những người xử lý nội tạng, người cắt
bỏ thanh quản và phổi. Họ phơi nhiễm cao hơn so với những công
nhân giết mổ khác.
Streptoccocus suis típ 2 cũng được phát hiện từ lợn viêm phế quản
phổi, như vai trò thứ phát đối với bệnh suyễn, viêm khớp, viêm âm
đạo, thai bị sẩy, lợn sơ sinh 1 – 2 ngày tuổi bị chết do nhiễm trùng
huyết. Ở Bắc Mỹ vi khuẩn phát hiện thấy nhiều hơn trong bệnh viêm
phổi so với các nước khác.
Yếu tố nguy cơ
Yếu tố vật chủ làm cho lợn mắc bệnh lâm sàng còn chưa biết. Người
ta cho rằng các chủng Str. suis típ 2 có khác nhau về khả năng gây
bệnh, đồng thời sự xuất hiện bệnh phụ thuộc vào sự phơi nhiễm với
chủng gây bệnh và những tác nhân bội nhiễm còn chưa xác định. Lứa
tuổi mắc cao nhất từ 5 đến 10 tuần tuổi, như vậy có thể các tác nhân
stress của cai sữa đã làm cho tính mẫn cảm với bệnh tăng lên.
Tác nhân môi trường: Tỷ lệ mắc bệnh lâm sàng phụ thuộc vào tác
nhân môi trường như không đủ thông thoáng, mật độ đàn cao và các
stress khác. Việc xáo trộn và vận chuyển lợn cũng hay làm bệnh phát
ra. Sự lây lan được truyền trực tiếp từ con mẹ mang trùng cho lợn
con, từ lợn con này lại truyền cho lợn con mẫn cảm khác.

tiếp xúc với lợn hoặc sản phẩm tươi sống của chúng. Ở Anh quốc tỷ
lệ nhiễm Str. suis típ 2 cao nhất là người bán thịt lợn và công nhân
giết mổ lợn, lây truyền chủ yếu qua vết thương xây sát trên da. Biểu
hiện lâm sàng ở người bao gồm viêm màng não, nhiễm trùng huyết
kèm theo viêm khớp, nội võng mạc và viêm tắc mạch máu. Viêm nội
tâm mạc và viêm dạ dày ruột cấp tính cũng có thể xảy ra. Trong số
35 người mắc bệnh viêm màng não do Str. suis típ 2 ở Anh quốc cho
thấy 50% số bệnh nhân bị điếc, 30% chóng mặt và mất phối hợp,
53% viêm khớp; 13% tử vong. Vi khuẩn ở trong đại thực bào xâm
nhập vào dịch não tuỷ, theo cơ chế “nội công” (ý nói vi khuẩn ở trong
đại thực bào mới vào được dịch não tuỷ). Điếc là do vi khuẩn xâm
nhập từ bề mặt dưới lưới nhện vào phần dịch ở chỗ phân cách màng
và xương búa của tai trong. Lợn nhiễm khuẩn không thể hiện lâm
sàng đưa vào lò giết mổ là nguồn lây nhiễm tiềm tàng cho công nhân
giết mổ; những người xử lý nội tạng, cắt bỏ phổi và thanh quản có
nguy cơ cao hơn so với công nhân giết mổ khác. Trong các đàn lợn
nhiễm bệnh ở Niu-di-lân, tới 100% lợn mang trùng, việc lây nhiễm
Str. suis típ 2 có thể là một trong những vi khuẩn lây bệnh cho người
cao nhất ở Niu-di-lân, mặc dù rất ít khi gây bệnh có biểu hiện lâm
sàng. Tỷ lệ nhiễm không thể hiện lâm sàng, nhưng có phát hiện
kháng thể hàng năm ở công nhân chăn nuôi lợn khoảng 28% ở Niu-
di-lân.
Cách sinh bệnh
Vi khuẩn khu trú ở các hốc của hạch amidan, sau đó xâm nhập vào
hệ tuần hoàn gây ra bệnh ở một số lợn. Lợn con thường bị chết do