Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
KHOA CÔNG NGHỆ THÔNG TIN NGUYỄN THỊ LAN PHƯƠNG CÁC TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ
CHẤT LƯỢNG PHẦN MỀM
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC MÁY TÍNH
Thái Nguyên, 2010
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
KHOA CÔNG NGHỆ THÔNG TIN
NGUYỄN THỊ LAN PHƯƠNG
CÁC TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ
CHẤT LƯỢNG PHẦN MỀM
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên ii
MỤC LỤC
Trang
Trang phụ bìa
Lời cam đoan i
Mục lục ii
Danh mục các hình ảnh iv
MỞ ĐẦU 1
Chƣơng 1
TỔNG QUAN VỀ ĐÁNH GIÁ CHẤ T LƢỢ NG PHẦN MỀM
1.1. Các thuật ngữ 5
2.1. Quá trình phát triển phần mềm 6
1.2.1. Các giai đoạn phát triển phần mềm 7
1.2.2. Các mô hình vòng đời phần mềm 10
1.3. Yêu cầu về đánh giá chấ t lượ ng ph ần mềm 13
1.3.1. Tầ m quan trọ ng của việc đánh giá chấ t lượ ng ph ần mềm 13
1.3.2. Tiêu chí đánh giá chấ t lượ ng m ột số loại phần mềm 15
4.1. Ví dụ đánh giá phần mềm 53
4.2. Xây dựng một số tiêu chí đánh giá phần mềm 62
KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 68
TÀI LIỆU THAM KHẢO 69 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên iv
DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH
Trang
Hình 2.1. Chất lượng trong vòng đời sản phẩm 28
Hình 2.2. Mô hình chất lượng cho chất lượng trong và ngoài 31
Hình 2.3. Mô hình chất lượng sử dụng 34
Hình 3.1. Quy trình đánh giá sản phẩm phần mềm 45
Hình 3.2. Giao diện chương trình BkavPro Internet Security 2010 54 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên 2
Mục tiêu của đề tài là nghiên cứu, tìm hiểu về các tiêu chuẩn đánh giá phần
mềm, ý nghĩa của các tiêu chuẩn đó và tìm hiểu quy trình, phƣơng pháp đánh giá
phần mềm, để từ đó có thể áp dụng để đánh giá một phần mềm cụ thể.
Phạm vi nghiên cứu
Luận văn tập trung nghiên cứu, tìm hiểu các tiêu chí đánh giá chất lƣợng
phần mềm của các tổ chức tiêu chuẩn quốc tế.
Phƣơng pháp nghiên cứu
Luận văn tập trung nghiên cứu, tìm hiểu các tiêu chí đánh giá chất lƣợng sản
phẩm phần mềm thông qua việc thu thập, tổng hợp các sách, các bài báo, các tài liệu
trên mạng bằng tiếng Việt, tiếng Anh.
Nghiên cứu các tiêu chuẩn, hƣớng dẫn của các tổ chức tiêu chuẩn quốc tế (ISO/IEC,
IEEE ) về đánh giá chất lƣợng sản phẩm phần mềm qua các bộ chuẩn.
Cấu trúc của luận văn
Cấu trúc của luận văn gồm: phần mở đầu; chƣơng 1, 2, 3 và 4; phần kết luận và đề
nghị; tài liệu tham khảo;
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên 4
Lời cảm ơn
Luận văn này đƣợc hoàn thành tại Khoa Công nghệ Thông tin – Đại học Thái
Nguyên dƣới sự hƣớng dẫn của PGS.TSKH NGUYỄN XUÂN HUY. Tác giả xin
bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới thầy về sự tận tình hƣớng dẫn trong
suốt thời gian tác giả làm luận văn.
Trong quá trình học tập và làm luận văn tác giả thƣờng xuyên nhận đƣợc sự
quan tâm giúp đỡ và đóng góp ý kiến của các thầy cô trực tiếp giảng dạy cũng nhƣ
các thầy cô trong khoa CNTT – ĐHTN. Từ đáy lòng mình tác giả xin bày tỏ lòng
biết ơn sâu sắc đến các thầy cô.
Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn tới Ban Giám Hiệu, các thầy cô trƣờng THCS
TRƢNG VƢƠNG đã tạo điều kiện giúp đỡ tác giả trong thời gian làm luận văn.
Xin chân thành cảm ơn anh chị em học viên lớp CAO HỌC K7 và bạn bè
đồng nghiệp đã trao đổi và khích lệ tác giả trong quá trình học tập, nghiên cứu và
làm luận văn.
Luận văn sẽ không hoàn thành đƣợc nếu không có sự quan tâm, động viên
của ngƣời thân trong gia đình tác giả. Đây là món quà tinh thần, tác giả xin gửi tặng
gia đình thân yêu của mình với lòng biết ơn chân thành và sâu sắc.
Tác giả
Tính mềm dẻo: Nỗ lực cần để cải biên một chƣơng trình là chấp nhận đƣợc.
Tính phổ biến: Mức độ tiềm năng trình ứng dụng của các bộ phận trong
chƣơng trình.
Tính toàn vẹn: Có thể khống chế đƣợc việc truy cập của những ngƣời không
đƣợc phép sử dụng phần mềm và dữ liệu.
Tính thiết thực: Là mức độ sản phẩm các công việc thích hợp đƣợc chuyển
tiếp tới các chức năng hợp thức dƣới các điều kiện hoặc tình huống khác thƣờng.
Tính an ninh, an toàn: Là khả năng của sản phẩm phần mềm bảo vệ các
thông tin và các dữ liệu khi bị xâm nhập bất hợp pháp.
Tính đơn giản: Mức độ dễ hiểu của một chƣơng trình.
Tính ổn đinh: Là khả năng của sản phẩm phần mềm tránh đƣợc các tác
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên 6
động bất ngờ từ các cải biên của phần mềm.
Tính dung thứ được: Kết hợp các khả năng mở rộng chƣơng trình, khả năng
thích ứng và tính tiện lợi.
Tính thử nghiệm được: Là khả năng của sản phẩm phần mềm cho phép cải
biên nó, và quá trình thử nghiệm không ảnh hƣởng đến cấu hình và các bộ phận
đƣợc tạo ra.
Tính dời chuyển được: Là những thuộc tính liên quan đến chi phí vận chuyển
một sản phẩm phần mềm từ ổ cứng gốc đến ổ cứng khác hoặc từ một môi trƣờng
hoạt động này đến môi trƣờng hoạt động khác.
Tính tin cậy được: Khả năng của hệ thống có thể cung cấp cho ngƣời sử dụng
các thông tin về lỗi dịch vụ.
Tính hiểu được: Là khả năng của sản phầm phần mềm cho phép ngƣời sử
dụng hiểu đƣợc phần mềm có thích hợp hay không và sử dụng nó nhƣ thế nào.
Tính tiện lợi: Là khả năng của sản phẩm phần mềm trở nên dễ hiểu, dễ học,
đoạn chuẩn, theo đúng thứ tự đã đặt ra:
Xác định yêu cầu phần mềm – Requirement Engineering
Phân tích hệ thống phần mềm – Anslysis
Thiết kế phần mềm – Design
Cài đặt phần mềm – Development
Kiểm thử phần mềm – Testing
Bảo trì phần mềm – Maintenance
Các công ty phần mềm khác nhau có các quá trình phát triển phần mềm
khác nhau. Trong một số trƣờng hợp thì tên các giai đoạn (pha) này có thể
khác.
1.2.1.1. Xác định yêu cầu phần mềm
Khách hàng và ngƣời phát triển trong những lần gặp nhau đầu tiên,
khách hàng phác thảo các yêu cầu, chức năng, các công việc của phần mềm
mà họ muốn đặt hàng. Nhiệm vụ của ngƣời phát triển là phải tìm hiểu xem
khách hàng cần gì. Những khảo sát ban đầu về nhu cầu khách hàng đƣợc
gọi là tìm hiều vấn đề (concept exploration).
Kiểm thử pha yêu cầu
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên 8
Nhóm bảo đảm chất lƣợng phần mềm (SQA = software quality
assurance) bắt đầu thực hiện vai trò của mình ngay từ pha khởi đầu. Nếu sử
dụng bản mẫu thì trong pha này nhóm cùng khách hàng kiểm thử phiên bản
cuối cùng của bản mẫu xem nó đã đƣợc thực hiện đúng các yêu cầu mà
khách hàng cần không.
Tài liệu báo cáo trong pha yêu cầu
Tài liệu báo cáo trong pha yêu cầu này bao gồm bản mẫu và các ghi
chép trong quá trình trao đổi với khách hàng.
Bản thiết kế đƣợc nhóm SQA thực hiện phải đƣợc xem xét kỹ, xem
nó đã thực sự phù hợp với báo cáo đặc tả chƣa. Các lỗi thƣờng đƣợc phát
hiện trong pha này là: lỗi logic, lỗi giao tiếp, thiếu phần xử lý các trƣờng
hợp ngoại lệ, và quan trọng nhất là không tƣơng hợp với báo cáo đặc tả.
Tài liệu báo cáo trong pha thiết kế
Sản phẩm chính trong pha này là bản thiết kế kiến trúc và thiết kế
chi tiết.
1.2.1.4. Cài đặt phần mềm
Trong pha này các lập trình viên viết chƣơng trình cho các module
theo thiết kế chi tiết.
Kiểm thử pha cài đặt
Mỗi module cần kiểm thử trong khi thực hiện và sau khi hoàn thành
(desk checking) đƣợc ngƣời lập trình thực hiện bằng cách chạy thử các số
liệu mẫu, xem xét các mã nguồn để tìm ra lỗi lập trình. Sau đó nhóm SQA
sử dụng một số phƣơng pháp đã có để thử lại các module.
Tài liệu báo các trong pha cài đặt
Tài liệu trong pha cài đặt chính là các mã nguồn của mỗi module cùng
với lời chú thích.
1.2.1.5. Kiểm thử phần mềm
Trong pha cài đặt từng module đã đƣợc kiểm thử. Trong pha kiểm thử
các module sẽ đƣợc kết hợp thành phần mềm và chúng ta cần kiểm tra xem
các chức năng của phần mềm có hoạt động chính xác không. Bƣớc cuối của
kiểm thử là kiểm thử chấp nhận (acceptance testing).
Tài liệu báo cáo trong pha kiểm thử
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên 10
Sản phẩm trong pha kiểm thử là các mã nguồn đã đƣợc hiệu chỉnh
11
trình thiết kế. Tuy nhiên, trong thực tế có rất ít những hệ thống nghiệp vụ có
các yêu cầu ổn định.
Phân tích các yêu cầu và định nghĩa: hệ thống dịch vụ, khó khăn và
mục tiêu đƣợc hình thành bởi sự trợ ý của hệ thống ngƣời tiêu dùng.
Thiết kế phần mềm và hệ thống: thiết kế hệ thống các quá trình, các bộ
phận và các yêu cầu cả phần mềm lẫn phần cứng. Hoàn tất hầu nhƣ tất cả
kiến trúc của hệ thống này.
Thực hiện và thử nghiệm các đơn vị: trong giai đoạn này, thiết kế phần
mềm phải đƣợc chứng thực nhƣ là một tập hợp nhiều chƣơng trình hay
nhiều đơn vị nhỏ. Thử nghiệm các đơn vị bao gồm xác minh rằng mỗi đơn
vị thỏa mãn đặc tả của nó.
Tổng hợp và thử nghiệm toàn bộ: các đơn vị chƣơng trình riêng lẻ hay
các chƣơng trình đƣợc tích hợp lại và thử nghiệm nhƣ là một hệ thống hoàn
tất và chứng tỏ đƣợc các yêu cầu của phần mềm đƣợc thỏa mãn. Sau khi thử
nghiệm phần mềm đƣợc cung ứng cho ngƣời tiêu dùng.
Sản xuất và bảo trì: thông thƣờng (nhƣng không bắt buộc) đây là pha
lâu nhất của chu kỳ sống (của sản phẩm). Phần mềm đƣợc cài đặt và đƣợc
dùng trong thực tế. Bảo trì bao gồm điều chỉnh các lỗi mà chƣa đƣợc phát
hiện trong các giai đoạn trƣớc của chu kỳ sống, nâng cấp sự thực hiện của
hệ thống các đơn vị và nâng cao hệ thống dịch vụ.
Chỗ yếu của mô hình này là nó không linh hoạt. Các bộ phận của đề
án chia ra thành những phần riêng của các giai đoạn. Hệ thống phân phối
đôi khi không dùng đƣợc vì không thỏa mãn đƣợc yêu cầu của khách hàng.
Mặc dù mô hình này phản ánh thực tế công nghệ. Nhƣ là một hệ quả đây
vẫn là mô hình cơ sở cho đa số các hệ thống phát triển phần mềm - phần
cứng.
1.2.2.2. Mô hình phát triển tiến hóa của phần mềm
khó khăn của quá trình và của các sản phẩm đƣợc xác định và đƣợc lên kế
hoạch chi tiết. Xác định các yếu tố rủi ro của đề án. Các phƣơng án thay thế
tùy theo các rủi ro này có thể đƣợc dự trù.
- Lƣợng định và giảm thiểu rủi ro. Tiến hành phân tích mỗi yếu tố rủi
ro đã xác định. Đặt ra các bƣớc để giảm thiểu rủi ro.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên 13
- Phát triển và đánh giá: Sau khi đánh giá các yếu tố rủi ro, một mô
hình phát triển cho hệ thống đƣợc chọn.
- Lên kế hoạch: Đề án đƣợc xem xét và quyết định có nên hay không
tiếp tục pha mới trong vòng lặp.
1.3. Yêu cầu về đánh giá phần mềm
1.3.1. Tầ m quan trọ ng của việc đánh giá chấ t lƣợ ng phần mềm
Trong kỷ nguyên hiện đại, phần mềm đóng vai trò vô cùng quan trọng,
có thể so sánh nhƣ một hệ thần kinh số điều khiển toàn bộ hoạt động hệ
thống thông tin toàn cầu. Trong bối cảnh đó, một sai lầm, dù rất nhỏ của
phần mềm cũng có thể gây ra hậu quả khôn lƣờng. Chỉ vì một dấu phẩy
nhầm lẫn trong hệ thống phần mềm điều khiển mà tàu vũ trụ Apollo 11 của
Mỹ đã nổ tung khi phóng lên quỹ đạo, gây thiệt hại hàng tỷ USD và nghiêm
trọng là đã cƣớp đi mạng sống của toàn bộ phi hành đoàn.
Theo kết quả nghiên cứu của Viện Công Nghệ và Tiêu Chuẩn Quốc
Gia (NIST) thuộc Bộ Thƣơng Mại Mỹ, các nhƣợc điểm trong phần mềm
không chỉ gây phiền phức cho ngƣời dùng mà hàng năm còn gây tổn thất
lớn cho nền kinh tế Mỹ ƣớc tính 59,5 tỷ USD. Tuy nhiên, cũng theo NIST,
thử nghiệm để phát hiện và loại bỏ khiếm khuyết ngay từ quá trình sản xuất
phần mềm có thể giảm mức thiệt hại khoảng 22,2 tỷ USD trong tổng số
59,5 tỷ này.
khác nhau dựa trên các chuẩn quốc tế ISO-9000, ISO-9126, ISO-14598 …
Công ty cổ phần phần mềm Hà Nội (HanoiSoftware) kinh doanh trên các
giải pháp phần mềm cho Website thƣơng mại điện tử, phát triển và triển
khai các cổng thông tin tích hợp thì xây dựng các sản phẩm phần mềm đáp
ứng các mô hình chất lƣợng của tiêu chuẩn ISO-9126. Tập đoàn bƣu chính
viễn thông Việt Nam lại thực hiện đánh giá sản phẩm phần mềm theo tiêu
chuẩn ISO/IEC 12119:1994 về “Yêu cầu và kiểm tra chất lƣợng phần
mềm”. Các tiêu chí đánh giá về phần mềm của Trung tâm Công nghệ thông
tin CDiT thuộc Học viện Bƣu chính Viễn thông đƣợc xây dựng dựa trên 6
đặc tính chất lƣợng nêu trong tiêu chuẩn ISO/IEC 9126 và áp dụng tiêu
chuẩn ISO/IEC 12119:1994 để đánh giá chung cho các tài liệu hƣớng dẫn,
tài liệu mô tả sản phẩm, chƣơng trình và dữ liệu. Nói tóm lại hiện nay trong
nƣớc vẫn chƣa có một tiêu chuẩn chung nào để đánh giá chất lƣợng phần
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên 15
mềm, chƣa thể trả lời đƣợc câu hỏi đánh giá phần mềm trong nƣớc theo các
mặt nào, sử dụng tiêu chuẩn nào, bằng cách nào đánh giá đƣợc thực chất
chất lƣợng của phần mềm, độ tin cậy và chính xác của các phƣơng pháp
đánh giá. Hiện nay, khi chọn mua bất cứ một sản phẩm phần mềm nào
ngƣời sử dụng đều phải tìm hiểu tính năng tác dụng của sản phẩm phần
mềm đó, nhƣng việc tìm ra tính năng tác dụng của sản phẩm không chỉ dựa
vào quảng cáo, giới thiệu của ngƣời bán hàng mà phải tự mình đặt ra câu
hỏi đặc thù với nhu cầu cũng nhƣ đối với sản phẩm mình có ý định mua. Để
đánh giá sự đảm bảo về mặt chất lƣợng của sản phẩm phần mềm đáp ứng
các nhu cầu cho trƣớc thì cần áp dụng tiêu chuẩn về tiêu chí đánh giá chất
lƣợng sản phẩm phần mềm và có tiến trình đánh giá phù hợp. Các tổ chức
tiêu chuẩn quốc tế nhƣ IEEE, ISO … đã có các tiêu chuẩn về tiến trình đánh
dục. Nội dung và nhiệm vụ phù hợp với học sinh. Phƣơng pháp luận của
phần mềm phù hợp với phƣơng pháp giảng dạy của giáo viên, tình hình
thực tế. Nội dung của phần mềm đƣợc tổ chức chặt chẽ. Phần mềm xây
dựng dựa trên nội dung kiến thức. Nội dung luôn đƣợc cập nhật mới, có
mục đích rõ ràng, chính xác. Phần mềm cung cấp nhiều hoạt động khác
nhau tùy theo việc lựa chọn tăng tính năng đa dạng và phức tạp.
Thi hành: Phần mềm chạy không bị lỗi. Hình ảnh, âm thanh, video
hiển thị nhanh, rõ nét, chính xác trong khoảng thời gian hợp lý. Các liên kết,
nút lệnh, dƣờng dẫn di chuyển chính xác. Phần mềm có các lựa chọn in ấn,
sao chép, nhập, xuất dữ liệu … Phần mềm hỗ trợ font tiếng Việt và các ký
tự đặc biệt.
Phản hồi cho học sinh: Học sinh có thể lựa chọn hoặc bỏ qua một số
phần trong chƣơng trình. Học sinh có thể xem phần trợ giúp hoặc hƣớng
dẫn. Học sinh nhận đƣợc phản hồi cho câu hỏi của mình, cũng nhƣ xem các
kiến thức liên quan.
Lợi ích chung: Phần mềm thúc đẩy việc học tập của học sinh. Phần
mềm duy trì sự quan tâm tới việc tìm hiểu kiến thức của ngƣời sử dụng.
Phần mềm tiết kiệm thời gian trong giờ học. Phần mềm cho phép theo dõi
sự tiến bộ của học sinh, ngƣời sử dụng và là nơi lƣu trữ thông tin.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên 17
Hỗ trợ kỹ thuật: Đƣợc cung cấp các tài liệu hỗ trợ. Sẵn sàng đáp ứng
các hỗ trợ về mặt kỹ thuật. Công cụ hỗ trợ toàn diện có sẵn. Có thể truy cập
vào phần trợ giúp khi đang sử dụng chƣơng trình.
Chi phí: So với các chƣơng trình tƣơng tự chi phí bản quyền hợp lý.
Phần mềm đƣợc nâng cấp và hỗ trợ miễn phí.
1.3.2.2. Tiêu chí đánh giá phần mềm an ninh, bảo mật
Tính dễ sử dụng: Khi thỏa mãn tính dễ sử dụng phần mềm phải thỏa
mãn: Thao tác nhập dữ liệu tối ƣu. Các danh mục quản lý vừa theo mã, vừa
theo tên. Có thể sửa dữ liệu ngay khi tìm kiếm. Khi xem báo cáo nếu phát
hiện thiếu sót có thể sửa chữa ngay khi ở màn hình báo cáo. Có hệ thống
hƣớng dẫn sử dụng trên màn hình làm việc. Thao tác tìm kiếm, truy xuất
thông tin, xem in báo cáo dễ dàng và nhanh chóng. Ngƣời sử dụng không
cần biết nghiệp vụ kế toán có thể sử dụng chƣơng trình.
Tính động đáp ứng được yêu cầu đặc thù: Chƣơng trình có khả năng
thay đổi, thêm bớt đầu vào và báo cáo đầu ra theo nhu cầu đặc thù. Giao
diện có thể thay đổi để phù hợp với yêu cầu quản lý của từng doanh nghiệp.
Có thể áp dụng nhiều phƣơng pháp để tính toán hàng hóa vật tƣ của doanh
nghiệp. Công thức tính lƣơng, tỷ lệ chiết khấu hao theo yêu cầu của doanh
nghiệp. Quản lý 2 đơn vị tính cho cùng 1 loại sản phẩm. Báo cáo có thể
thực hiện bằng tiếng Anh và tiếng Việt.
Tính tự động cao: Khách hàng có thể tự động đặt mã một số yếu tố lặp
lại thƣờng xuyên nhƣ: Định khoản tự động, tính thuế VAT tự động, khoản
mục chi phí … cho chứng từ nhập vào. Tự động xử lý chênh lệch tỷ giá.
Phân bổ chi phí sản xuất, chi phí bán hàng, chi phí quản lý … thực hiện một
cách tự động. Khi tổng hợp không cần qua bƣớc trung gian nào. Khi giá
thành sản phẩm thay đổi chƣơng trình tự động tính lại các khoản mục và dữ
liệu chƣơng trình cũng đƣợc tự động cập nhật theo.
Tính quản trị: Có tính quản trị xuôi. Truy xuất ra các thông tin dạng
thống kê, báo cáo theo các hình thức gộp, lọc thông tin nhanh khi có yêu
cầu tìm kiếm dữ liệu. Các báo cáo trƣớc khi in có thể sắp xếp, gộp lọc dữ
liệu theo bất kỳ trƣờng nào. Có tính quản trị ngƣợc. Khi đang xem báo cáo
tổng hợp có thể xem ngay số liệu chi tiết của từng mục tổng hợp. Có tính
quản trị theo kế hoạch. Sự chênh lệch giữa kế hoạch và việc thực hiện trong
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên
Copyright: Tài liệu đại học ©