BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI
……***……
NGUYỄN THỊ VÂN ANH
TÌM HIỂU VỀ TÀI LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP
DẠY - HỌC MÔN ĐẠO ĐỨC Y HỌC CHO
SINH VIÊN Y3 TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC
Y HÀ NỘI NĂM HỌC 2011-2012
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP BÁC SĨ Y KHOA
KHÓA 2011-2012

Hà Nội-2012
1
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI
……***……
NGUYỄN THỊ VÂN ANH
TÌM HIỂU VỀ TÀI LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP
DẠY - HỌC MÔN ĐẠO ĐỨC Y HỌC CHO
SINH VIÊN Y3 TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC
Y HÀ NỘI NĂM HỌC 2011-2012
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP BÁC SĨ Y KHOA
KHÓA 2011-2012
Hướng dẫn khoa học: Th.s LÊ THU HÒA2
Hà Nội-2012
LỜI CẢM ƠN
Em xin trân trọng cảm ơn Đảng ủy, Ban Giám hiệu, các thầy, các cô
trường Đại học Y Hà Nội đã tận tình giảng dạy, truyền đạt cho em kiến

2. Thực trạng dạy-học Đạo đức y học tại các trường y của một
số nước trên thế giới………………………………………………
6
2.1. Tại châu Âu………………………………………………… 6
2.2. Tại châu Mỹ ……………………………………………… 7
2.3. Tại Châu Á - Thái Bình Dương ……………………………. 8
3. Thực trạng dạy-học Đạo đức y học tại các trường Đại học Y
Việt Nam………………………………………………………….
11
CHƯƠNG 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN
CỨU
13
2.1. Địa điểm, thời gian nghiên cứu ……………………………
13
2.2. Đối tượng nghiên cứu………………………………………
13
2.3. Phương pháp nghiên cứu………………………………… 13
2.3.1. Cỡ mẫu……………………………………………………
13
4
2.3.1.1. Công thức tính cỡ mẫu…………………………………
2.3.1.2. Cỡ mẫu cho thảo luận nhóm
13
14
2.3.2. Chọn mẫu…………………………………………………
14
2.3.3. Bộ công cụ………………………………………………….
14
2.4 Nội dung và chỉ số nghiên cứu……………………………. 14
2.5 Xử lý số liệu……………………………………………… 16

3.2.2.3. Mức độ tích cực hóa của sinh viên ……………………. 25
3.2.3. Phương pháp lượng giá môn Đạo đức y học ………… 26
3.2.3.1 Phương pháp lượng giá môn Đạo đức y học …………. 26
3.2.3.2. Mức độ hài lòng của sinh viên với phương pháp lượng
giá đã sử dụng ……………………………………………………
27
3.3. Mong muốn của sinh viên về hoạt động dạy-học môn
Đạo đức y học ……………………………………………………
28
3.3.1. Hình thức tổ chức môn học…………………………… 28
3.3.1.1. Mong muốn của sinh viên về đào tạo Đạo đức y học… 28
3.3.1.2. Thời điểm dạy-học Đạo đức y học…………………… 28
3.3.1.3. Hình thức học Đạo đức y học ………………………… 29
3.3.1.4. Thời gian trong chương trình đào tạo y khoa mà sinh
viên mong muốn được học Đạo đức y học………………………
30
3.3.2. Phương pháp dạy-học…………………………………… 31
3.3.2.1. Phương pháp dạy-học mà sinh viên mong muốn……… 31
3.3.2.2. Mong muốn giảng viên đưa thêm ví dụ, tình huống
minh họa vào bài giảng……………………………………………
3.3.3. Phương pháp lượng giá mà sinh viên mong muốn………
32
33
CHƯƠNG 4. BÀN LUẬN 34
4.1. Thông tin môn học………………………………………… 34
4.2. Ý kiến của sinh viên về nội dung, phương pháp dạy-học và
phương pháp lượng giá môn Đạo đức y học ………………
34
4.2.1 Nội dung dạy-học môn Đạo đức y học……………………. 34
6

20
Biểu đồ 3.3. Mức độ đủ của kiến thức Đạo đức y học cho thực
hành nghề nghiệp
21
Biểu đồ 3.4. Tài liệu sử dụng cho môn Đạo đức y học 22
Biểu đồ 3.5. Phương pháp dạy-học của giảng viên 23
Biểu đồ 3.6. Mức độ hài lòng của sinh viên với phương pháp
dạy-học của giảng viên
24
8
Biểu đồ 3.7. Mức độ tích cực hóa của sinh viên 25
Biểu đồ 3.8. Các phương pháp lượng giá đã được áp dụng
26
Biểu đồ 3.9. Mức độ hài lòng với phương pháp lượng giá đã
được sử dụng trong môn Đạo đức y học
27
Biểu đồ 3.10. Tìm hiểu thời điểm dạy Đạo đức y học như hiện
nay
28
Biểu đồ 3.11. Hình thức học được sinh viên mong muốn 29
Biểu đồ 3.12. Thời gian trong chương trình đào tạo mà sinh viên
mong muốn
30
Biểu đồ 3.13. Phương pháp dạy-học mà sinh viên mong muốn 31
Biểu đồ 3.14. Mong muốn giảng viên đưa thêm ví dụ, tình
huống minh họa vào bài giảng
32
Biểu đồ 3.15. Mong muốn hình thức lượng giá Đạo đức y học 33
9
ĐẶT VẤN ĐỀ

sinh viên phân tích, xử lý các vấn đề đạo đức trong thực hành lâm sàng, để
người bác sĩ tương lai “ có đủ năng lực hiểu biết và phân tích được các
vấn đề đạo đức cũng như các vấn đề của bệnh nhân, gia đình bệnh nhân, xã
hội để đi tới quyết định hành xử đúng” [15].
Với mục đích tăng cường hoạt động dạy-học môn Đạo đức y học tại
trường Đại học Y Hà Nội để hoạt động dạy-học cho sinh viên được tích cực,
hệ thống, hiệu quả hơn, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Tìm hiểu về
tài liệu và phương pháp dạy-học môn Đạo đức y học cho sinh viên Y3
trường Đại học Y Hà Nội năm học 2011-2012” với mục tiêu:
1. Mô tả ý kiến của sinh viên Y3 về nội dung, phương pháp dạy-học
và phương pháp lượng giá môn Đạo đức y học tại trường Đại học Y
Hà Nội năm học 2011-2012.
2. Mô tả mong muốn của sinh viên Y3 về hoạt động dạy-học môn
Đạo đức y học và đề suất khuyến nghị.
11
CHƯƠNG 1
TỔNG QUAN
1.1. Cơ sở lý luận của đạo đức y học
1.1.1. Khái niệm Đạo đức y học
Theo Hội Y học thế giới:
Đạo đức là sự nghiên cứu về giáo lý, sự phản ánh một cách thận trọng hệ
thống và sự phân tích các quyết định lương tâm và hành vi, trong quá khứ,
hiện tại hoặc tương lai [9].
Đạo đức y học là nhánh nghiên cứu đề cập đến vấn đề đạo đức trong thực
hành y học.
1.1.2 Khái quát lịch sử đạo đức y học
Danh từ đạo đức bắt nguồn từ tiếng Latinh: Mos, tiếng Hy Lạp là Moral,
có nghĩa là truyền thống, lề lối, tập tục, loại hình tư tưởng Còn Đạo đức
học trong tiếng Hy Lạp là Ethicos, có gốc là từ cổ Hy Lạp Ethos – phong tục
mà đối tượng nghiên cứu là luân lý [9].

Tuyên ngôn đưa ra những quy định cho các nghiên cứu khoa học y học và
trách nhiệm của người thực hiện nghiên cứu “trách nhiệm của bác sĩ khi tham
gia vào nghiên cứu y học là bảo vệ cuộc sống, sức khỏe, phẩm chất, giá trị,
quyền tự quyết, sự riêng tư, và bảo mật thông tin của đối tượng tham gia
nghiên cứu” [30].
13
Năm 1981, Hội Y học thế giới xây dựng quyền bệnh nhân đề cập tới 11
quyền lợi của bệnh nhân khi cần được chăm sóc bằng dịch vụ y tế. Quyền
bệnh nhân được sửa đổi lần gần đây nhất tại hội nghị lần thứ 47 tháng
10/2005 [9].
Tại Việt Nam, danh y Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác (1724-1791) đã
đưa ra “Chín điều y huấn cách ngôn” để dạy học trò [4].
Năm 1989, Quốc hội Việt Nam thông qua “Luật bảo vệ sức khỏe nhân
dân” quy định: “Thầy thuốc có nghĩa vụ khám chữa bệnh, kê đơn, hướng dẫn
cách phòng bệnh, tự chữa bệnh cho người bệnh, phải giữ bí mật về những
điều có liên quan tới bệnh tật hoặc đời tư mà mình được biết về người bệnh.
Nghiêm cấm những hành vi vô trách nhiệm trong cấp cứu, khám bệnh,
chữa bệnh làm tổn hại tới sức khỏe, tính mạng, danh dự, nhân phẩm của
người bệnh” [11].
Năm 1996, Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành quyết định về “12 điều y đức”
quy định về tiêu chuẩn đạo đức của người làm công tác y tế. Người làm công
tác y tế phải hết lòng yêu thương, chăm sóc người bệnh, coi họ đau đớn như
mình đau đớn, như lời chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy “Lương y phải như từ
mẫu” [2].
Năm 2009, Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông
qua “Luật khám chữa bệnh”, quy định về những nguyên tắc trong hành nghề
khám bệnh, chữa bệnh [12].
Trong xu thế toàn cầu hóa và hội nhập với các nước trên thế giới, Việt
Nam đã có những bộ luật quy định về quyền lợi, trách nhiệm, nghĩa vụ của
cán bộ y tế trong thực hành nghề nghiệp. Các nhân viên y tế làm nhiệm vụ

chương trình “mỗi môn học lâm sàng cần lồng ghép phần đạo đức và luật
pháp một cách thích hợp và sinh viên phải được lượng giá toàn bộ” [24].
Tuyên bố của hội giảng viên Anh: “Đạo đức cần được lượng giá chính
thức như tất cả các môn học chính thức khác trong chương trình đào tạo…
Không có lượng giá thì Đạo đức y học không thể được dạy hịêu quả trong
các trường Đại học Y” [22].
1.2.2. Tại châu Mỹ
• Nội dung môn học
Nghiên cứu của Lehmann S.L., và cộng sự tại 91 trường Đại học Y ở Mỹ
và Canada (2004), nội dung dạy-học ĐĐYH bao gồm: Thỏa thuận đồng ý;
Bảo mật; Phân bổ nguồn lực; Đạo đức liên quan tới vai trò sinh viên; Thực
hành chăm sóc… [21].
Theo Hội đồng y học Canada (1999), nội dung Đạo đức y học đào tạo
trong các trường y tại Canada gồm: Đạo đức y khoa; Bảo mật; Sự chấp thuận
để điều trị; Nói; Phân bổ nguồn lực; Đạo đức nghiên cứu; Mối quan hệ bác
sĩ- đồng nghiệp; Mối quan hệ bác sĩ- bệnh nhân; Các vấn đề gây tranh cãi và
phát triển đạo đức trong thực hành [23].
• Phương pháp dạy-học
Năm 2002, Dubois M.J., và cộng sự đã thực hiện nghiên cứu tại 87
trường Đại học Y của Mỹ. Phương pháp dạy-học được các giảng viên sử dụng
với môn ĐĐYH: Thảo luận nhóm; Tự đọc tài liệu; Bài giảng lý thuyết, Đóng
vai bệnh nhân chuẩn [16]
Theo nghiên cứu khác của Lehmann S.L., và cộng sự tại 91 trường y
của Mỹ và Canada (2004), phương pháp dạy-học được áp dụng: Thảo luận
nhóm nhỏ; Kết hợp đạo đức trong khóa học tiền lâm sàng [21].
• Phương pháp lượng giá
16
Theo Dubois và cộng sự (2002), nghiên cứu tại 87 trường Đại học Y của
Hoa Kỳ đã tổng kết được một số hình thức lượng giá như: Sự tham gia trên
lớp; Làm bài tập; Kiểm tra giấy; Phân tích tình huống; Phản ứng với người

chọn (MCQ)… [27]. Với những chủ đề chuyên ngành, thì lượng giá quá
trình bằng mức độ tham gia của sinh viên vào các hoạt động thảo luận nhóm,
động não… và lượng giá hết môn bằng câu hỏi trả lời ngắn trong kỳ thi hết
môn Ngoại, Giải phẫu, Sản…[28].
Tại Khoa Y Đại học Sydney, lượng giá cho môn Đạo đức y học được sử
dụng gồm nhiều phương pháp như: Báo cáo của giảng viên phụ trách nhóm
sinh viên; Viết bài luận; Phân tích tình huống [26].
Tại Australia và New Zealand: Không có phương pháp nào là duy nhất
để lượng giá kiến thức và kỹ năng Đạo đức y học. Một số phương pháp
thường được sử dụng : Báo cáo ca bệnh; OSCEs (Objective structured
clinical examinations); Đánh giá theo nhóm; PBL (Problem based learning).
Kỹ năng giải quyết vấn đề; Hợp tác và tự thúc đẩy bản thân có thể được
lượng giá bằng hình thức tự chấm điểm hoặc chấm điểm lẫn nhau; Đánh giá
bởi giảng viên, trợ giảng; Tìm kiếm tài liệu, nhật ký hoặc hồ sơ học tập…
[14].
Tại trường Đại học Newcastle, Australia, Đạo đức y học được dạy và
lượng giá mỗi năm trong suốt 5 năm của chương trình đào tạo y khoa. Từ năm
1982 đến 1991, sinh viên mới chỉ được lượng giá về kiến thức Đạo đức y học
đã học. Từ năm 1992, sinh viên bắt đầu được lượng giá về năng lực Đạo đức
y học trong lâm sàng. Dạng lượng giá được sử dụng là MEQ (modify essay
18
questions - câu hỏi bài luận mô phỏng). MEQ là một tình huống lâm sàng có
nhiều chặng thông tin và nhiều câu hỏi để lượng giá kiến thức của sinh viên
trong khóa học đạo đức lâm sàng. Đối với sinh viên năm thứ 5, MEQ được
thiết kế nhằm mục đích:
- Đánh giá sự nhạy cảm của sinh viên với các vấn đề Đạo đức y học
trong lâm sàng
- Kiến thức về các khái niệm đạo đức y học và biện luận
- Năng lực phân tích, biện luận và phản ảnh các vấn đề đạo đức
Có thể kết hợp OSCEs và MEQ với thời gian lượng giá cho 1 sinh

• Phương pháp dạy-học
Theo nghiên cứu Lê Thu Hòa và cộng sự (2010), phương pháp dạy-học
đã được áp dụng tại 8 trường Đại học Y của Việt Nam gồm: Thuyết trình toàn
bộ bài giảng; Thuyết trình ngắn theo từng nội dung; Minh họa bài giảng
bằng tình huống (case study); Đặt câu hỏi cho sinh viên trả lời; Thảo luận
nhóm theo chủ đề, nội dung; Seminar theo chủ đề, tình huống; Giao bài tập,
vấn đề cho sinh viên tự đọc, tự nghiên cứu như vậy giảng viên môn Đạo đức
y học đã sử dụng nhiều phương pháp dạy-học tích cực [6].
Nghiên cứu cho biết có 49,6% sinh viên vẫn được nghe các bài giảng y
đức với phương pháp thuyết trình toàn bộ bài giảng [6].
• Phương pháp lượng giá:
Cũng theo nghiên cứu trên, tại 8 trường Đại học Y của Việt Nam đã sử
dụng các phương pháp để lượng giá cho môn học này: Test trắc nghiệm;
Phân tích tình huống; Viết tự luận theo câu hỏi dài (thi theo kiểu truyền
20
thống); Viết tự luận theo câu hỏi ngắn; Viết thu hoạch sau seminar trong đó
hình thức lượng giá chủ yếu là viết tự luận theo câu hỏi dài (47,08%) [6].
Như vậy nội dung dạy-học Đạo đức y học tại các trường Đại học Y của
Việt Nam đã có nhiều cập nhật với trường y trên toàn thế giới tuy nhiên cần
phát triển thêm các chuyên đề sâu và rộng hơn để khi ứng dụng nội dung dạy-
học cho thực tế lâm sàng, giúp sinh viên vận dụng tốt kiến thức vào thực hành
tại bệnh viện. Theo nghiên cứu của Lê Thu Hòa và cộng sự (2010), có 84,5%
sinh viên cho biết “Kiến thức đạo đức đã được học là chưa đủ để thực hành
nghề nghiệp sau này, cần phải được học thêm” [7]. Qua nghiên cứu này,
chúng ta thấy sinh viên y khoa đã thể hiện sự quan tâm và có nhu cầu cần học
Đạo đức y học. Để đáp ứng nhu cầu của sinh viên, cũng như yêu cầu của nghề
nghiệp và đòi hỏi của xã hội, các trường cần phát triển nội dung dạy-học Đạo
đức y học cập nhật với thế giới, theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới
và phù hợp với Việt Nam.
21

2
2
(1 /2)
2 2
1,96 0,55 0,45
1 78
( ) (0,55 0,2)
Z p q
n
p
α
ε
−
× ×
× ×
= = =
× ×
2.3.2. Chọn mẫu:
• Sinh viên tham gia điền phiếu: được lấy trong khối sinh viên được học
Đạo đức y học tại trường trong thời gian thực hiện nghiên cứu. Sinh viên
được lấy theo đơn vị tổ và căn cứ vào số lượng sinh viên của mỗi tổ để
tính ra số tổ cần thiết cho đến khi đủ cỡ mẫu.
• Chọn sinh viên tham gia thảo luận nhóm: 10-15 sinh viên được lấy trong
nhóm đã được can thịêp.
2.3.3. Bộ công cụ
Bộ câu hỏi tự điền có hướng dẫn
Bản hướng dẫn thảo luận nhóm
2.4. Nội dung và chỉ số nghiên cứu
Mục tiêu nghiên
cứu

Tỷ lệ % sinh viên trả lời mức độ đủ
kiến thức ĐĐYH cho thực hành nghề
nghiệp.
Tỷ lệ % sinh viên trả lời tài liệu đã
được sử dụng
Phương pháp
dạy-học
Tỷ lệ % sinh viên trả lời phương pháp
dạy-học đã áp dụng.
Tỷ lệ % sinh viên hài lòng phương
pháp dạy-học ở các mức độ khác nhau.
Tỷ lệ % sinh viên trả lời phương pháp
dạy-học giúp họ tích cực trong giờ
giảng.
Phương pháp
lượng giá

Tỷ lệ % sinh viên trả lời phương pháp
lượng giá đã áp dụng.
Tỷ lệ % sinh viên hài lòng phương
pháp lượng giá ở các mức độ khác
nhau.

3. Mô tả mong
muốn của sinh Hình thức tổ
Tỷ lệ % sinh viên mong muốn về đào
tạo Đạo đức y học.
24
viên Y3 về hoạt
động dạy-học môn

- Trong nghiên cứu này chúng ta có thể gặp một số sai số:
+ Sai số do sinh viên bỏ trống không điền phiếu hoặc sinh viên từ
chối không tham gia nghiên cứu.
+ Sai số do sinh viên chưa hiểu rõ câu hỏi.
+ Sai số do sinh viên học các nội dung xa buổi phỏng vấn nên trả lời
không chính xác.
+ Sai số do quả trình nhập số liệu.
- Cách khắc phục sai số:
25