B GIO DC V O TO B Y T
TRNG I HC Y H NI
NGUYN THANH BèNH
Nghiên cứu một số yếu tố nguy cơ của sâu răng hàm
lớn thứ nhất ở trẻ 9 11 tuổi tại trờng tiểu học Vĩnh
Hng Q.Hoàng Mai Hà Nội năm 2014
CNG LUN VN THC S Y HC
2
HÀ NỘI - 2014
3
B GIO DC V O TO B Y T
TRNG I HC Y H NI
NGUYN THANH BèNH
Nghiên cứu một số yếu tố nguy cơ của sâu răng hàm
lớn thứ nhất ở trẻ 9 11 tuổi tại trờng tiểu học Vĩnh
Hng Q.Hoàng Mai Hà Nội năm 2014
Chuyờn ngnh: Rng hm mt
Mó s : 60.72.07.01
CNG LUN VN THC S Y HC
Ngi hng dn khoa hc:
TS.BSCKII. Trn Ngc Thnh
H NI - 2014
4
CÁC CHỮ VIẾT TẮT
CS : Cộng sự
CR : Chải răng
CSRM : Chăm sóc răng miệng
DMFT (Decay Mising Filling Teeth) : Chỉ số sâu mất trám răng vĩnh viễn
DT (Decay teeth) : Răng sâu
FT (Filling teeth) : Răng được trám
MT( Missing Teth) : Mất răng

thấy vai trò quan trọng của Fluor trong việc bảo vệ men rang [13]. Trên cơ sở
đó đã đề ra được các biện pháp phòng bệnh thích hợp kết quả là tỷ lệ sâu răng
ở nhiều quốc gia trên thế giới đã giảm đáng kể: Tại Mỹ năm 2004 chỉ số SMT
còn 1,3 [40], tại Anh năm 2005 chỉ số SMT còn 0,7 [37]. Ngược lại những
nước nghèo không được Fluor hoá nước uống, thiếu sự giáo dục nha khoa,
chế độ ăn đường không đúng nên sâu răng phát triển ngày càng tang [1].
Việt Nam là một nước đang phát triển, điều kiện kinh tế còn nhiều khó
khăn, trang thiết bị và cán bộ răng hàm mặt còn thiếu, tỷ lệ mắc bệnh sâu răng
ở mức độ cao và có chiều hướng gia tăng, nhất là ở các vùng nông thôn,
những nơi chương trình nha học đường hoạt động chưa hiệu quả. Theo kết
quả điều tra dịch tễ học trên thế giới, ở Việt Nam tỷ lệ người mắc bệnh sâu
8
răng chiếm từ 50-90% dân số [3], [47].
Năm 2001, Viện răng hàm mặt Hà Nội phối hợp với trường đại học nha
khoa Adelaide (Australia) tổ chức điều tra sức khoẻ răng miệng quy mô toàn
quốc, kết quả là học sinh từ 9-11tuổi sâu răng vĩnh viễn là 54,6%[19]. Cũng
theo số liệu điều tra thống kê năm 2001, lứa tuổi 9-11 ở nông thôn – thành thị
theo tỷ lệ là 57,6% và 51,8%[19].
Răng hàm lớn vĩnh viễn thứ nhất (răng 6) mọc lúc khoảng 6 tuổi nên
còn gọi là “răng 6 tuổi” .Đây là răng vĩnh viễn đầu tiên mọc trong miệng,đánh
dấu sự khởi đầu của giai đoạn bộ răng hỗn hợp,với sự có mặt đồng thời của cả
răng sữa và răng vĩnh viễn trên cung răng. Răng 6 là một trong ba răng hàm
lớn có vai trò quan trọng trong việc nhai nghiền thức ăn và chức năng giữ
kích thước dọc của tầng dưới mặt. Đặc điểm là sâu răng xảy ra rất sớm, và
diễn biến liên tục trong suốt đời của răng vĩnh viễn, đặc biệt nếu không vệ
sinh răng miệng tốt .Do vậy xác định được các yếu tố nguy cơ gây sâu răng
cho răng 6 có tầm quan trọng đặc biệt quyết định đến việc bảo vệ sức nhai
cho bộ răng vĩnh viễn.
Xuất phát từ đó chúng tôi tiến hành nghiên cứu “Nghiên cứu một số
yếu tố nguy cơ của sâu răng hàm lớn thứ nhất ở trẻ 9 – 11 tuổi tại trường

2
O
còn lại là các muối cacbonat của magiê, và một lượng nhỏ clorua, fluorua và
muối sunfat của natri và kali. Thành phần hữu cơ chiếm khoảng 1% trong đó
chủ yếu là protit.
Về mặt lý học, men răng cứng, giòn, trong và cản tia X, với tỷ trọng từ
2,3-3 so với ngà răng.
10
Cấu trúc học của men răng: Quan sát qua kính hiển vi thấy hai loại
đường vân
- Đường retzius: Trên tiêu bản cắt ngang là các đường chạy song song
nhau và song song với đường viền ngoài của lớp men cũng như với đường ranh
giới men ngà ở phía trong. Trên tiêu bản cắt dọc thân răng, đường retzius hợp với
đường ranh giới men ngà cũng như với mặt ngoài của men thành một góc nhọn.
- Đường trụ men: Chạy suốt chiều dày men răng và hướng thẳng góc với
đường ngoài trong của men răng, đôi khi có sự gấp khúc và thay đổi hướng đi
của trụ men. Trụ men có đường kính từ 3-6µm, khi cắt ngang qua trụ men ta thấy
tiết diện có các loại hình thể: Vẩy cá 57%, lăng trụ 30%, không rõ ràng 10%, hướng
đi của trụ men tạo ra các dải sáng tối xen kẽ chính là dải Hunter-schrenge.
* Ngà răng
Có nguồn gốc từ trung bì, kém cứng hơn men, chứa tỷ lệ chất vô cơ
thấp hơn men (75%), chủ yếu là 3[Ca
3
(PO
4
)
2
]. 2H
2
O. Trong ngà răng có nhiều

trỳc xng rng c chia lm hai loi.
- Xng rng tiờn phỏt: lp ng vựng c rng v l loi xng rng
khụng cú t bo.
- Xng rng th phỏt: Cú t bo to xng rng bao ph vựng ng 2/3
di chõn rng v cung rng. dy ca xng thay i theo v trớ v tui,
mng vựng c rng v dy hn vựng cung rng.
1.1.3. c im gii phu ca nhúm rng hm ln th nht (rng 6) [25]
* Nhúm rng hm ln th nht hm trờn :
a ). Nhỡn t phớa ngoi
- Hai múi gần ngoài và xa ngoài có chiều cao tng ng, múi gần
ngoài lớn hơn, múi xa ngoài nhọn hơn. Rónh ngoài kết thúc ở giữa chiều
cao thân răng.
- Điểm lồi tối đa gần ở gần phía nhai (3/4 từ cổ răng đến gờ bên); điểm
lồi tối đa xa ở xa phía nhai (3/5 từ cổ răng đến gờ bên).
- ng cổ răng gồm 2 đoạn giao nhau tạo một đỉnh nhọn hng về
phía chúp răng tại điểm giữa mặt ngoài.
- Thấy đc 3 chân răng. Thân chung của hai chân ngoài chiếm 1/3
12
chiều dài chân răng. Có một rónh cạn chạy từ chẽ chân răng đến điểm giữa
đng cổ răng. Chúp chân rng gần ngoài thẳng hàng với đỉnh múi gần ngoài.
- Nhìn thấy chúp chân răng trong qua khe giữa hai chân ngoài.
b ). Nhìn từ phía trong:
- Hai múi trong có kích thc không bằng nhau. Múi gần trong
lớn, lồi nhiều, tng đối tròn, chiếm 3/5 kích thc gần xa thân răng; múi xa
trong thấp, nhỏ, tròn.
- Rónh trong kết thúc ở khoảng giữa chiều cao thân răng.
- Rónh trong chia mặt trong thành 2 phần. Phần gần có núm Carabelli.
- Đng cổ răng hơi cong lồi về phía chóp (gần nh thẳng).
- Thấy cả 3 chân răng. Chân trong rộng ở gần cổ răng,có lõm cạn dọc
mặt trong, chúp răng tù và thẳng hàng với đng giữa thân răng.

- Trên thiết đồ gần xa, buồng tủy có hai sừng, sừng gần ngoài và sừng
xa ngoài. Buồng tủy rất nhỏ so với toàn bộ thân răng, hai ống tủy khá hẹp.
- Trên thiết đồ ngoài trong, buồng tủy rộng hơn, hai sừng tủy có
chiều cao gần bằng nhau. ng tủy gần ngoài ngắn hơn ống tủy trong.
- Trên thiết đồ ngang qua buồng tủy ở đng cổ răng, ống tủy gần
ngoài hng về góc gần ngoài, ống tủy xa ngoài hng về góc xa ngoài
của thân răng. Hai ống phân kỳ tạo một góc gần vuông. ống tủy trong ở
vị trí cực trong của buồng tủy.
* Rng hm l n th nht hm d i
a). Nhìn từ phía ngoài :
- Múi gần ngoài lớn nhất, tiếp theo là múi xa ngoài rồi đến múi xa. Hai
múi gần ngoài và xa ngoài có chiều cao tng đng. Có 2 rónh ngăn cách 3
múi, rónh gần ngoài chạy đến nửa thân răng thì chấm dứt ở hố ngoài.
- Hai chân gần và xa dang rất rộng sau khi chia từ một thân chung.
- Chân gần cong về phía xa, chóp thẳng hàng với đỉnh múi gần ngoài;
chân xa ít cong, hng thẳng về phía xa. Có một lõm dọc ở đng giữa thân
chung chân răng.
b). Nhìn từ phía trong:
- Thấy đc đng viền phía ngoài do kích thc gần xa lớn nhất ở
phía ngoài.
14
- Hai múi trong lớn xấp xỉ nhau, đc ngăn cách bởi rónh trong nh
một khuyết hình chữ V. Các múi trong cao hơn và nhọn hơn các múi ngoài.
- Rónh trong trở thành một lõm cạn chia mặt trong thành 2 phần gần và xa.
- Thân chung chân răng có một lõm cạn từ điểm giữa đng cổ răng
đến chỗ chẽ đôi giống nh ở mặt ngoài.
c). Nhìn từ phía gần:
- Múi gần trong hơi cao hơn múi gần ngoài. Rónh gờ bên gần ở
phía trong điểm giữa gờ bên gần.
- Điểm lồi tối đa ngoài ở gần cổ răng; điểm lồi tối đa trong ở điểm nối

1.1.4. Nguyờn nhõn gõy sõu rng 6 [26]
Ngoi nhng nguyờn nhõn v c ch bnh sinh ging sõu rng chung,
rng hm ln vnh vin th nht (R6) cũn cú nhng c im riờng v gii
phu nh sau:
- Do nhng c im bt thng v mt gii phu ca rng 6 nh hỡnh
dng h - rónh thay i theo tng cỏ nhõn v cú th cú ti 10 trng v cỏc
rónh ph. ng thi ,cú th cú thờm cỏc vựng l ch (porosities) khụng th
thy bng mt thng.
- li vo cỏc rónh cú mt nỳt chn hu c gm biu mụ men cũn sút
li, vi khun to mng bỏm, v mnh vn thc n. c tớnh ny to nờn s
nhy cm i vi sõu rng. Cỏc h - rónh s l cho mng bỏm hỡnh thnh
tớch t. Sõu h rónh s phỏt trin nhanh v cú liờn quan vi sõu ca h -
rónh,cng sỏt ng ni men ng ,sõu rng cng tin trin nhanh.
- Cỏc nghiờn cu kho sỏt gn õy cho thy cỏc thnh bờn ca h - rónh
l ni bt u ca tin trỡnh sõu rng. u tiờn tn thng sõu rng xut hin
ming rónh v thng l mt tn thng kộp,c lp nhau hai bờn sn
nghiờng. Sau ú, tn thng lan rng theo chiu sõu ca rónh,to dn ra v hp
li thnh mt tn thng khi chỳng gp nhau ỏy ca rónh. Phn men ỏy
h - rónh b tn thng s ln hn hai bờn sn nghiờng, õy phi k thờm
yu t hng ca cỏc tr men ti hai bờn sn (cú khuynh hng hng tõm )
v s mt khoỏng lan rng theo hng ca cỏc tr men,sau ú tn thng lan
rng n ng ni men ng ( m chiu dy men õy li mng hn so vi
cỏc ni khỏc. Mt khỏc ,vỡ ng mm hn men nờn sõu rng s din tin nhanh
hn mt khi tn thng lan n ng. Qỳa trỡnh din tin sõu rng ny cũn chu
nh hng ca nỳt hu c trong rónh,nỳt ny gi vai trũ lm vựng m chng
16
lại các sản phẩm acid của mảng bám,do đó sự tấn công của acid sẽ giảm đi ở
phần đáy rãnh trong suốt giai đoạn đầu của sâu răng.
- Thời điểm mọc răng 6 là khi trẻ khoảng 6 tuổi , ở độ tuổi này ý thức
vệ sinh răng miệng cũng hiểu biết tác hại của sâu răng ở trẻ còn hạn chế,cùng

phối hợp của các yếu tố này để gây sâu răng được thể hiện bằng sơ đồ keyes:

Hình 1.1 Sơ đồ keys
Với sơ đồ keys, người ta chú ý nhiều đến chất đường và vi khuẩn
streptococcus mutans do đó, việc dự phòng cũng chú ý quan tâm đến chế độ
ăn hạn chế đường và VSRM. Khi áp dụng vào thực tế phòng bệnh sâu răng
thấy kết quả đạt được không cao, tỷ lệ sâu răng giảm xuống không đáng kể.
Sau năm 1975 người ta đã làm sáng tỏ hơn căn nguyên gây bệnh sâu
răng và đưa ra sơ đồ white thay thế một vòng tròn trong sơ đồ keys.
- Chất đường được thay thế bằng chất nền.
- Nhấn mạnh vai trò của nước bọt và PH của dòng chảy môi trường
xung quanh răng
- Người ta cũng làm sáng tỏ tác dụng của fluor nó làm cho tổ chức của
răng cứng chắc hơn chống được sự phân huỷ của acid tạo thành tổn thương
sâu răng[6].
−−
+>−+
OHFPOCaOHPOCaF 2)()()(2
2641026410
18
Fluor + Hydroxyapatite -> Fluorapatite có sức đề kháng cao hơn, có
khả năng đề kháng sự phá huỷ của H
+
-> chống sâu răng.
Chất nền
Vi khuẩn
Răng
SR
19


Hình 1.3. Sơ đồ tóm tắt cơ chế sâu răng
Với sự hiểu biết nhiều hơn về sinh bệnh học quá trình sâu răng nên hơn hai
thập kỷ qua loài người đã đạt được nhiều thành tựu lớn trong dự phòng sâu răng.
20
1.4.2. Tiến triển của bệnh sâu răng
Sâu răng được chia làm nhiều mức độ tuỳ theo thời gian tiến triển. Nếu ở mức
độ nhẹ không điều trị sẽ tiến triển thành mức độ tiếp theo nặng hơn từ sâu men thành
sâu ngà, đến viêm tuỷ, tuỷ hoại tử, viêm quanh cuống, viêm xương hàm.
1.4.2.1 Phân loại sâu răng [7], [12], [10], [11]
Tùy theo tác giả mà có các cách phân loại như phân loại theo vị trí của
lỗ sâu trên răng của Black được chia thành 5 loại. Phân loại theo diễn biến của
sâu răng, sâu răng cấp tính và sâu răng mạn tính. Ngày nay, với sự tiến bộ của
chất hàn mới người ta cũng có cách phân loại khác nhau mức độ, tính chất,
nghề nghiệp, dựa theo chất hàn mới. Cách phân loại được nhiều người ứng
dụng là phân loại theo cách điều trị hoặc mức độ tổn thương [9].
* Phân loại theo cách điều trị [12].
- Sâu men (S1): Tổn thương mới ở phần men chưa có dấu hiệu lâm
sàng rõ, theo Darling khi thấy chấm trắng trên lâm sàng thì sâu răng đã tới
đường men ngà.
- Sâu ngà: Khi nhìn thấy lỗ sâu trên lâm sàng thì chắc chắn là sâu ngà,
người ta chia làm 2 loại:
+ Sâu ngà nông
+ Sâu ngà sâu
* Phân loại theo mức độ tổn thương [12].
- Sâu men
- Sâu ngà nông, sâu ngà sâu
- Sâu răng có kèm theo tổn thương tủy
- Sâu răng làm chết tủy và gây các biến chứng ở chóp răng
* Theo mức độ tiến triển [12].
- Sâu răng cấp tính: Lỗ vào nhỏ, bên dưới phá hủy rộng, có nhiều ngà

* Phân loại theo vị trí và kích thước [24].
22
2 yếu tố đó là vị trí và kích thước (giai đoạn, mức độ) của lỗ sâu
Vị trí
Vị trí 1: tổn thương ở hố rãnh và các mặt nhẵn
Vị trí 2: tổn thương kết hợp với mặt tiếp giáp
Vị trí 3: sâu cổ răng và chân răng
Kích thước
1: Tổn thương nhỏ, vừa mới ở ngà răng cần điều trị phục hồi, không thể
tái khoáng
2: Tổn thương mức độ trung bình, liên quan đến ngà răng, thành lỗ sâu
còn đủ, cần tạo lỗ hàn
3: Tổn thương rộng, thành không đủ hoặc nguy cơ vỡ, cần phải có các
phương tiện lưu giữ cơ sinh học
4: Tổn thương rất rộng làm mất cấu trúc răng, cần có các phương tiện lưu
giữ cơ học hoặc phục hình
Để đáp ứng nhu cầu dự phòng cá nhân Brique và Droz đã bổ sung thêm
cỡ 0, là những tổn thương có thể chẩn đoán được và có khả năng tái khoáng
hoá được.

* Phân loại theo Pitts [48].
D1: + Tổn thương chỉ có thể phát hiện được bằng các phương tiện hiện
đại (Lazer) hoặc trong tương lai.
+ Tổn thương có thể phát hiện được trên lâm sàng, bề mặt men
răng còn nguyên vẹn.
D2: Tổn thương có thể phát hiện được trên lâm sàng, lỗ sâu giới hạn ở
men răng.
23
D3: Tổn thương ở ngà, có thể phát hiện được trên lâm sàng (lỗ sâu
mở hoặc đóng).

nay, tình hình sâu răng tại các nước phát triển có xu hướng giảm dần, chỉ số
SMT tuổi 11 tại hầu hết các nước ở mức thấp và rất thấp. Điều này có được là
do các nước phát triển đã áp dụng triệt để các biện pháp phòng bệnh. Nghiên cứu
của Pieper tại Đức cho thấy, chỉ số SMT giảm từ 2,44 (năm 1994-1995) xuống
còn 1,81 vào năm 1997 và 1,24 (2000)[42]. Đến năm 2006 nghiên cứu của Shulter
chỉ ra sâu răng ở Đức tiếp tục giảm, chỉ số SMT giảm xuống ở mức 0,98[44].
Ở các nước đang phát triển: Thời điểm những năm của thập kỷ 1960,
tình hình sâu răng ở mức thấp hơn nhiều so với các nước phát triển. Chỉ số
SMT tuổi 11 ở thời kỳ này nói chung từ 1,0-3,0, thậm chí một số nước dưới
mức 1,0 như Thái Lan, Uganda. Tới thập kỷ 1970 và 1980 thì chỉ số này lại
tăng lên và ở mức từ 3,0 đến 5,0 và một số nước còn cao hơn như Chilê là
6,3. Đến những năm gần đây sâu răng đã giảm nhưng nhìn chung, tình trạng
sâu răng vẫn còn ở mức cao.
25
Nghiên cứu của Emerich tại Ba Lan cho thấy chỉ số SMT của trẻ 11
tuổi đã giảm từ mức 4,87 năm 1987 xuống còn 3,2 vào năm 2003[34].
Theo tác giả Ayo-Yusuf tỷ lệ sâu răng của học sinh tiểu học tại Nam Phi
đến năm 2002 là 40,1%, chỉ số SMT ở mức 1,19[30].
Chỉ số SMT ở học sinh tiểu học của một số nước phát triển[23]
Tên nước Năm SMT Năm SMT
Thuỵ Điển 1980 1,7 2002 1,1
Anh 1981 1,8 2003 0,8
Na Uy 1979 4,5 2004 1,7
Mỹ 1980 2,0 2004 1,3
Australia 1982 2,1 2001 1,0
Thuỵ Sỹ 1980 1,7 2005 0,9
Phần Lan 1981 4,0 2003 1,2
Nhật Bản 1979 2,4 2005 1,7
Chỉ số SMT của học sinh tiểu học ở một số nước đang phát triển[23]
Tên nước Năm SMT Năm SMT