- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
phần thứ nhất
Cơ sở xuất phát và cách đặt vấn đề
1. lí do chọn đề tài
Để góp phần thực hiện mục tiêu đào tạo học sinh thành những ngời năng động
sáng tạo, tiếp thu những tri thức khoa học kỹ thuật hiện đại , biết vận dụng tìm ra các
giải pháp hợp lí cho những vấn đề trong cuộc sống của bản thân và xã hội. Cùng với
việc đổi mới chơng trình đổi mới phơng pháp dạy học để đáp ứng đợc yêu cầu đào
tạo trong bậc THCS nói chung và môn địa lí nói riêng là hớng dẫn học sinh hoạt động
để tìm tòi phát hiện kiến thức phát triển năng lực t duy, sáng tạo đồng thời là cơ sở
hoạt động của giáo viên .
Và thông qua việc giảng dạy thực tế tôi thấy sự cần thiết là hớng dẫn học sinh
sử dụng đồ dùng thiết bị dạy học (đặc biệt là bản đồ) trong giờ lên lớp là không thể
thiếu đợc, nó có tác dụng hình thành kĩ năng sử dụng bản đồ ,biểu đồ , tranh ảnh
Khi đã có khả năng sử dụng đồ dùng trực quan trong một giờ lên lớp thì học
sinh có thể tái tạo đợc hình ảnh lãnh thổ nghiên cứu với những đặc điểm cơ bản của
chúng mà không phải nghiên cứu trực tiếp ngoài thực địa.
Làm việc với bản đồ ( hoặc các thiết bị khác ) của một giờ lên lớp môn địa lí, học
sinh sẽ rèn đợc kĩ năng sử dụng, phân tích bản đồ, tranh ảnh không chỉ trong học
tập nghiên cứu mà còn trong cuộc sống, đặc biệt đối với lĩnh vực quân sự, trong các
nghành kinh tế khác nhau. Nh vậy đối với một giờ học môn địa lí lớp 8 nói riêng và ở
các khối khác nói chung, việc hớng dẫn học sinh sử dụng đồ dùng thiết bị dạy học
( đặc biệt là bản đồ ) trong giờ lên lớp với môn địa lí là rất cần thiết và không thể
thiếu đợc đó là lí do tôi chọn đề tài " Phơng pháp hớng dẫn học sinh khai thác sử
dụng đồ dùng dạy học trong một giờ học môn Địa lí 8
"
.
2. Đặc điểm tình hình của trờng
Trờng phổ thông dân tộc nội trú huyện Ba Chẽ là trờng tập trung các con em
dân tộc ít ngời đợc tuyển chọn từ 7 xã thuộc các thôn khe bản vùng cao với 5 dân tộc
về sinh hoạt, ăn ở và học tập.

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Phơng pháp hớng dẫn học sinh khai thác sử dụng đồ dùng dạy học trong một giờ học
môn Địa lí 8
2
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Phần thứ hai
Nội dung và phơng pháp thực hiện
Nh chúng ta đã biết bản đồ, tranh ảnh là phơng tiện dạy học địa lí có sẵn
và thông dụng đợc sử dụng phổ biến trong dạy học địa lí THCS từ trớc đến nay. Trong
chơng trình và sách giáo khoa mới các loại phơng tiện này rất đợc coi trọng vì tính
đơn giản, rẻ tiền, dễ xây dựng dễ vận dụng và phổ biến ở tất cả các bài học. Tuy nhiên
để nâng cao hiệu quả dạy học, việc sử dụng chúng cần đợc triệt để tuân thủ theo hớng
đề cao vai trò chủ thể nhận thức của học sinh, xem chúng là cơ sở để học sinh chủ
động tích cực tìm tòi khai thác kiến thức dới sự tổ chức hớng đẫn chỉ đạo của giáo
viên.
Trờng PT DTNT cũng là năm thứ năm thực hiện đổi mới chơng trình SGK.
Qua một thời gian vận dụng phơng pháp mới vào dạy học để khắc phục những nhợc
điểm còn tồn tại và nâng cao chất lợng dạy và học của học sinh là hết sức cần thiết
nhằm giúp học sinh học tốt và chuẩn bị tiếp thu kiến thức ở lớp 9 có liên quan.Tôi đa
ra một số phơng pháp hớng dẫn học sinh sử dụng đồ dùng thiết bị trong dạy học địa lí
8 đặc biệt là bản đồ.
I. Điều tra khảo sát chất l ợng đầu năm .
1) Khảo sát chất lợng đầu năm.
Tổng số học sinh toàn khối là 54 học sinh.
Giỏi: 0
Khá: 10 - 18,5%
TB : 23 - 42,6%
Yếu: 13 - 24,1%
Kém: 8 - 17,5%
2) Chỉ tiêu phấn đấu cuối năm

1. Vị trí chơng trình địa lí 8:
Chơng trình địa lí 8 là phần nối tiếp chơng trình địa lí 7 và chuẩn bị cho học
sinh học chơng trình địa lí 8. Nó cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản và t-
ơng đối hoàn thiện có hệ thống về đặc điểm tự nhiên đân c, xã hội, sự phát triển kinh
tế của Châu á và về địa lí tự nhiên của Việt Nam. Những hiểu biết về dịa lí Châu á sẽ
giúp các em củng cố kiến thức về địa lí tự nhiên lớp 6; 7 và giúp các em học tốt phần
địa lí tự nhiên Việt Nam.
Ngày nay xu thế hội nhập giữa các nớc, các dân tộc ngày càng mở rộng, việc
hợp tác trong kinh tế, văn hoá, giáo dục đang diễn ra sôi động trên thế giới cũng nh
trong từng khu vực .Việc hiểu biết về địa lí các châu lục, các nớc trên thế giới có vai
trò hết sức quan trọng bởi lẽ khi chúng ta hiểu rõ về điều kiện tự nhiên, con ngời,
cuộc sống và phơng pháp khai thác sử dụng các nguồn tài nguyên của các nớc thì
chúng ta mới có thể học tập và vận dụng kinh nghiệm của các nớc đó vào nớc ta, đồng
thời mới có khả năng đề xuất nội dung hợp tác sát với hoàn cảnh của các nớc muốn
hợp tác với ta.
Những kiến thức địa lí Việt Nam có tác dụng giúp các em học tập tốt chơng
trình địa lí kinh tế xã hội Việt Nam ở lớp 9 đồng thời đó là vốn hiểu biết cho các em
trong quá trình công tác và cuộc sống sau này.
2. Mục tiêu của môn địa lí 8:
Khi học xong chơng trình địa lí 8 học sinh phải nắm đợc các yêu cầu sau:
1). Kiến thức:
Nắm đợc những kiến thức cơ bản về các đặc điểm tự nhiên, dân c , xã hội, đặc
điểm phát triển kinh tế chung cũng nh một số khu vực của Châu á.
- Đặc điểm địa lí tự nhiên và nguồn tài nguyên thiên nhiên của đất nớc chúng
ta
- Thông qua những điều đó học sinh sẽ hiểu đợc tính đa dạng của tự nhiên, các
mối quan hệ tơng tác giữa các thành phần tự nhiên với nhau, vai trò của điều kiện tự
nhiên đối với sự phát triển kinh tế xã hội và các tác động của con ngời đối với môi tr-
ờng xung quanh.
2). Kĩ năng:

thiết bị dạy học trong giờ lên lớp môn địa lí lớp 8 tôi thấy cần đợc quan tâm nh sau:
- Trớc khi yêu cầu HS thực hiện một hoạt động, giáo viên cần có sự định hớng
cho HS về việc sắp phải làm.
- Cần phải nêu thật cụ thể nhiệm vụ, yêu cầu đối với HS.
- Phải giành thời gian cho HS hoàn thành nhiệm vụ và trình bày kết quả học tập
theo đúng kế hoạch đã định.
a) Về kĩ năng sử dụng bản đồ:
- Bản đồ là nguần kiến thức quam trọng và đợc coi nh quyển sách địa lí thứ
hảitong việc nghiên cứu và học tập địa lí nó có tác dụng tái tạo hình ảnh khai thác đối
tợng địa lí.
- Phục vụ học tập nghiên cứu liên quan đến lĩnh vực quân sự và trong các ngành
kinh tế.
- Khi phân tích nội dung các bản đồ so sánh chúng với nhau học sinh sẽ phát
triển t duy lôgic, biết thiết lập mối liên hệ giữa các đối tợng địa lí. Thực hiện việc so
sánh và phát hiện ra các mối liên hệ nhân quả giữa chúng.
b) Mối liên hệ giữa tri thức bản đồ và hình thành kĩ năng bản đồ cho học sinh.
- Kĩ năng xuất phát từ tri thức nên muốn dạy cho học sinh kĩ năng hiểu, đọc và
vận dụng bản đồ, việc sử dụng các tri thức tối thiểu về bản đồ, sơ đồ là rất cần thiết.
- Tri thức bản đồ sẽ giúp học sinh giải mã các kí hiệu bản đồ, lợc đồ, sơ đồ
tranh ảnh và xác lập mối quan hệ giữa chúng. Từ đó phát hiện ra các kiến thức địa lí
mới ẩn trong bản đồ. Tất nhiên ở đây chỉ có những tri thức bản đồ cũng cha đủ mà
cần phải có cả những tri thức địa lí.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Phơng pháp hớng dẫn học sinh khai thác sử dụng đồ dùng dạy học trong một giờ học
môn Địa lí 8
5
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Qua thực tế giảng dạy đúc rút từ kinh nghiệm tôi thấy khi bản đồ là đối tợng
học tập thì kiến thức và kĩ năng bản đồ là mục đích còn khi bản đồ là nguồn tri thức
thì kiến thức và kĩ năng bản đồ trở thành phơng tiện của việc khai thác tri thức địa lí

học sinh, qua kĩ năng biết sử dụng bản đồ học sinh hiểu bài nắm rõ kiến thức.
Ví dụ: củng cố cuối bài yêu cầu học sinh dựa vào hình 8.1 điền vào chỗ trống
trong các bảng sau nội dung kiến thức phù hợp.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Phơng pháp hớng dẫn học sinh khai thác sử dụng đồ dùng dạy học trong một giờ học
môn Địa lí 8
phơng pháp
dạy của thầy
giáo viên hớng dẫn
Hs vận dụng kĩ năng khai
thác bản đồ và kết hợp với
kiến thức địa lý đã có
6
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Khí hậu Cây trồng chủ yếu Vật nuôi chủ yếu
Khí hậu gió mùa
Khí hậu lục địa
Qua bản đồ hay lợc đồ, học sinh đã có kĩ năng phân tích sử dụng để hình thành
kiến thức, khắc sâu kiến thức.
Hay qua ví dụ sau là một trong những phơng pháp hình thành kĩ năng cho học sinh sử
dụng bản đồ.
- Yêu cầu : Học sinh quan sát hình 8.1 trong sách giáo khoa, quan sát bản đồ treo t-
ờng dựa vào kiến thức đã học đọc thông tin trong sách giáo khoa, số liệu, điền tên các
ngành công nghiệp, tên một số quốc gia và vùng lãnh thổ Châu á đã đạt thành tựu
lớn trong phát triển kinh tế vào bảng sau
Nhóm nớc Đặc điểm phát triển kinh tế Tên nớc
Các ngành công
nghiệp
Phát triển cao Nền kinh tế xã hội toàn diện
Công nghệ mới

7
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Và sau khi học song mỗi bài, học sinh hiểu đợc bằng cách cho học sinh kể lại những
gì đẫ biết về bản đồ theo trình tự sau.
+ Tên bản đồ.
Phạm vi lãnh thổ biểu hiện trên bản đồ ( thế giới, châu lục hay quốc gia ).
+ Tỉ lệ bản đồ là bao nhiêu.
Những sự vật hiện tợng địa lí là gì ? Đã đợc biểu hiện thông qua các kí hiệu, và màu
sắc trên bản đồ. Hoặc một số kĩ năng ban đầu cần hình thành cho học sinh. Nh xây
dựng phơng pháp đo đạc tính độ sâu, cao trong bản đồ.
Ví dụ: Quan sát mô tả địa hình Châu á trên bản đồ tự nhiên Châu á. Học sinh
tiến hành theo các bớc sau:
+ Dựa vào kí hiệu bảng chú giải, quan sát toàn bộ bản đồ xem Châu á có
những dạng địa hình nào chiếm u thế.
+ Tìm xem chỗ cao nhất, thấp nhất của châu lục là bao nhiêu mét.
+ Quan sát từng dạng địa hình, so sánh đối chiếu với các dạng địa hình khác để
nêu dặc điểm của từng dạng địa hình đó.
2) Ví dụ cụ thể một bài dạy về hớng dẫn học sinh sử dụng đồ dùng thiết bị
trong một giờ học.
Nhận xét kí hiệu và có biểu tợng rõ ràng về các sự vật và hiện tợng địa lí thể hiện qua
các kí hiêu đó trên bản đồ.
2. Phơng pháp sử dụng số liệu thống kê và biểu đồ:
Bản thân các số liệu thống kê không hoàn toàn là kiến thức nhng chúng có ý
nghĩa lớn trong dạy học địa lí.
Trớc hết số liệu thống kê và các hình thức biểu hiện trực quan của nó dùng để
mịnh họa, cụ thể hóa nội dung, các khái niệm, các mối quan hệ, các quy luật.
Ví dụ: Các số liệu thống kê về độ cao, độ sâu, nhiệt độ, lợng ma, dân số và tình
hình tăng dân số, tình hình phát triển của các ngành kinh tế.
Bởi vậy các số liệu thống kê có vai trò làm sáng tỏ các kiến thức địa lí. Số liệu
thống kê giúp cho ngời nghiên cứu, ngời học lợng hóa đợc và có cách nhìn đúng đắn

đồng thời nó làm cho các kiến thức địa lí bớt trìu tợng và trở lên sinh động, hấp dẫn,
dễ nhớ và nhớ đợc vững chắc hơn.
Ví dụ: Muốn cho HS nắm vững và phân biệt đợc các biểu tợng, khái niệm đồng
bằng và cao nguyên thì phơng pháp này có tác dụng rất lớn nó giúp cho HS so sánh để
tìm ra những điểm giống và khác nhau giữa đồng bằng và cao nguyên.
Hoặc khi cần có một kết luận về sự gia tăngdân số của một quốc gia thì HS
cũng phải so sánh các số liệu về dân số trong một thời kì nhất định
Nh vậy sử dụng phơng pháp so sánh trong hớng dẫn HS khai thác sử dụng đồ
dùng dạy học thì nó phát huy cao độ tính tích cực của HS trong học tập môn địa lí,
điều này giúp giáo viên khơi dậy đợc ở HS nhu cầu tìm hiểu kiến thức và biết đề ra
các loại câu hỏi, bài tập dới nhiều hình thức khác nhau để HS làm.
Giáo án minh họa:
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Phơng pháp hớng dẫn học sinh khai thác sử dụng đồ dùng dạy học trong một giờ học
môn Địa lí 8
9
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Phơng pháp hớng dẫn học sinh khai thác sử dụng đồ dùng dạy học trong một giờ học
môn Địa lí 8
Hoạt động của giáo viên. Hoạt động của học sinh Nội dung

Hoạt động 1:
- Yêu cầu học sinh quan sát
H23.1 sgk
? Xác định các điểm cực bắc,
nam đông, tây của phần đất liền
nớc ta? Cho biết toạ độ các điểm
cực, địa danh hành chính .
- Học sinh đọc toạ độ giáo viên

còn có một phần biển rộng và
đẹp, vậy phần biển nớc ta có đặc
điểm gì chúng ta sang phần b.
GV: HDHS quan sát hình 24.1
SGK và giới thiệu phần biển nớc
ta trên bản đồ.
+ Phần biển nớc ta mở rộng ra
tới kinh tuyến 117
0
20' Đ và có
diện tích khoảng 1 triệu km
2
rộng

- Hs quan sát H23.1
sgk và xác định điểm cực
và toạ độ, địa danh hành
chính
+ Cực bắc: 23
o
C 23
'

B
-105
0
20
'

Đ

chính).
- HS lên chỉ các điểm
cực và tên hành chính
- HS ngồi nhóm theo
bàn và tính
+ 15 vĩ độ
+ 7 kinh độ
HS dựa vào phần tính
trên và quan sát ở bản đồ
và rút ra kết luận
- HS quan sát hình và ghi
nhớ kiến thức
HS quan sát hình 24.1
đối chiếu với bản đồ GV
chỉ trên bảng từ đó rút ra
1) Vị trí giới hạn lãnh
thổ
HS học nội dung bảng
23.2 sgk
- Nớc ta có diện tích
329 247 Km
2
nằm
trong đới khí hậu nhiệt
đới và nằm trong múi
giờ thứ 7.
b. Phần biển:
10
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Phần củng cố bài : Để học sinh khắc sâu và tái hiện lại kiến thức thông qua

có trong các lãnh thổ nói chung để tìm ra mối quan hệ giữa chúng, tìm ra những đặc
điểm và tính chất địa lí ( những kiến thức ẩn trong bản đồ ).
Muốn rút ra đợc những kết luận này học sinh không những phải kết hợp những
kiến thức địa lí mà còn phải nắm đợc những mối liên hệ giữa các đối tợng địa lí trên
bản đồ rồi vận dụng t duy, so sánh đối chiếu để rút ra kết luận từ đó có đợc kiến thức
mới .
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Phơng pháp hớng dẫn học sinh khai thác sử dụng đồ dùng dạy học trong một giờ học
môn Địa lí 8
12
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Phần thứ ba
Kết luận Chung
I. Kết quả đạt đ ợc :
Sau một năm nghiên cứu và tiến hành áp dụng phơng pháp hớng dẫn học
sinh khai thác sử dụng đồ dùng dạy học trong một giờ học môn Địa lí 8 cho học
sinh trờng PT - DTNT. Tôi thấy dạy học đã phát huy tính tích cực, chủ động của
học sinh là phù hợp của tâm lý, bởi nó đã phát huy đợc tính tự giác, từ đó khơi dậy
tiềm năng to lớn của học sinh, cũng phù hợp với đặc điểm của học sinh THCS bởi
lứa tuổi đó a hoạt động thích khám phá.
*) Kết quả cuối năm học :
Tổng số học sinh khối 8 là : 54 HS
Giỏi : 6 - 11,1%
Khá : 18 - 33,3%
TB : 30 - 55,6%
Không còn học sinh yếu kém
II. Kết luận :
Đối với việc sử dụng các thiết bị trong một giờ lên lớp :
Thứ nhất là : Khai thác đợc nội dung theo định hớng của sách giáo khoa theo
phơng pháp đổi mới nhằm phát huy tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh, phát