1
Lời nói đầu

Đường lối kinh tế và chiến lược phát triển kinh tế của nước ta là "Đẩy mạnh
cơng nghiệp hố, hiện đại hố,
xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ, đưa nước ta trở thành một nước cơng
nghiệp; ưu tiên phát triển lực lượng sản xuất, đồng thời xây dựng quan hệ sản
xuất phù hợp theo định hướng xã hội chủ nghĩa..." (trích Báo cáo chính trị của
Ban chấp hành Trung ương Đảng khố VIII và trình đại hội đại biểu tồn quốc
lần thứ IX của Đảng) đòi hỏi phải có nguồn lực lớn mà cụ thể là huy động được
nguồn vốn lớn cho sự phát triển kinh tế đất nước. Phát triển thị trường chứng
khốn, tìm ra các giải pháp phát triển thị trường chứng khốn đã đáp ứng được
nhu cầu cấp bách về nguồn vốn hiện nay.
THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN
2
Phần I: Những vấn đề cơ bản về thị trường
chứng khốn
I. CHỨNG KHỐN VÀ THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHỐN
1. Lịch sử hình thành và phát triển của thị trường chứng khốn trên thế
giới.
Thị trường chứng khốn là yếu tố cơ bản của nền kinh tế thị trường hiện đại.
Đến nay, hầu hết các quốc gia có nền kinh tế phát triển đều có thị trường chứng
khốn. Thị trường chứng khốn đã trở thành một định chế tài chính khơng thể
thiếu được trong đời sống kinh tế của những nước theo cơ chế thị trường.
Vào khoảng giữa thế kỷ 15 ở tại những thành phố trung tâm bn bán của
phương tây, các thương gia thường tụ tập tại các qn cà phê để thương lượng
việc mua bán, trao đổi các loại hàng hố như: nơng sản, khống sản, ngoại tệ và
giá khốn động sản … Điểm đặc biệt là trotng những cuộc thương lượng này các
thương gia chỉ dùng lời nói để trao đổi với nhau, khơng có hàng hố, ngoại tệ,
giá khốn động sản hay bất cứ một loại giấy tờ nào. Những cuộc thương lượng
này nhằm thống nhất với nhau các "Hợp đồng" mua bán, trao đổi thực hiện

Hồ Chí Minh. (7/2000).
2. Các khái niệm
a. Chứng khốn:
Chứng khốn là các loại cơng cụ tài chính dài hạn, bao gồm các loại cổ phiếu
và trái phiếu.
Cổ phiếu là loại chứng chỉ xác nhận việc góp vốn của một người vào cơng ty
cổ phần. Cổ phiếu xác nhận quyền sở hữu của người này đối với cơng ty cổ
phần, người sở hữu được gọi là cổ đơng, cổ đơng có các quyền hạn và trách
nhiệm đối với cơng ty cổ phần, được chia lời (cổ tức) theo kết quả kinh doanh
của cơng ty cổ phần: được quyền bầu cử, ứng cử vào ban quản lý, ban kiểm sốt.
THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN
4
Cổ phiếu có thể được phát hành vào lúc thành lập cơng ty, hoặc lúc cơng ty cần
thêm vốn để mở rộng, hiện đại hố sản xuất kinh doanh.
Một đặc điểm của cổ phiếu là cổ đơng được chia cổ tức theo kết quả hoạt động
sản xuất kinh doanh của cơng ty. Cổ đơng có thể được hưởng lợi nhuận nhiều
hơn giá trị của cổ phiếu và cũng có thể bị mất trắng khi cơng ty làm ăn thua lỗ.
Cổ đơng khơng được quyền đòi lại số vốn mà người đó đã góp vào cơng ty cổ
phần, họ chỉ có thể thu lại tiền bằng cách bán cổ phiếu đó ra trên thị trường
chứng khốn.
Trái phiếu là chứng chỉ xác nhận quyền làm chủ một món nợ của chủ sở hữu
trái phiếu đối với đơn vị phát hành. Trái phiếu là loại chứng khốn mà lãi suất
vay nợ đã được xác định rõ ngay khi phát hành do đó nó có lợi tức cố định và
chỉ được hồn trả khi đến hạn thanh tốn ghi trên trái phiếu mà người phát hành
phải thực hiện. Trái phiếu do các doanh nghiệp có thể là quốc doanh, tư doanh
hay cổ phần phát hành. ở Việt Nam hình thức vay vốn bằng cách phát hành trái
phiếu đã xuất hiện ở một vài nơi. Ví dụ như việc phát hành trái phiếu huy động
vốn cho đầu tư mở rộng sản xuất của nhà máy xi măng Hồng Thạch vào cuối
năm 994, một số doanh nghiệp khác cũng có hình thức huy động vốn này để vay
của cán bộ cơng nhân viên trong doanh nghiệp.

V phng din phỏp lý th trng chng khoỏn gm cú:
Th trng chng khoỏn (TTCK tp trung) l th trng hot ng theo ỳng
cỏc qui lut phỏp nh, l ni mua bỏn cỏc loi chng khoỏn ó c ng biu
hay c bit l.
Chng khoỏn ng biu l loi chng khoỏn ó c c quan cú thm quyn
cho phộp bo m, phõn phi v mua bỏn qua trung gian cỏc kinh k v cụng ty
kinh k, tc l ó hi cỏc tiờu chun ó nh.
Chng khoỏn bit l l loi chng khoỏn c min giy phộp ca c quan cú
thm quyn, do chớnh ph trong cỏc c quan cụng quyn, thnh ph, tnh qun,
huyn, th phỏt hnh v bo m.
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
6
Thị trường chứng khốn chính thức có địa điểm và thời biểu mua bán rõ rệt và
giá cả được tính theo thể thức đấu giá cơng khai, có sự kiểm sốt của hội động
chứng khốn. Thị trường chứng khốn chính thức chủ yếu được thể hiện bằng
các sở giao dịch chứng khốn.
Thị trường chứng khốn phi chính thức: (TTCK phi tập trung) là thị trường
mua bán chứng khốn bên ngồi sở giao dịch chứng khốn, khơng có địa điểm
tập trung những người mơi giới, những người kinh doanh chứng khốn như ở sở
giao dịch chứng khốn. ở đây khơng có sự kiểm sốt từ bên ngồi, khơng có
ngày giờ hay thủ tục nhất định mà do sự thoả thuận của người mua và người
bán.
d. Chỉ số chứng khốn:
Khi nói đến thị trường chứng khốn khơng thể khơng nói đến chỉ số chứng
khốn. Người ta thường coi chỉ số chứng khốn là chiếc "phong vũ biểu" của thị
trường chứng khốn mà ở dạng này hay dạng khác người ta dùng chỉ số chứng
khốn để thể hiện sự phát triển của thị trường và các thành phần của nó. Các chỉ
số này thường được thơng báo trên các phương tiện thơng tin đại chúng và các
tờ nhật báo lớn ở các nước chỉ số chứng khốn phản ánh tình hình hoạt động của
các cơng ty trên thị trường. Nếu các cơng ty làm ăn có lãi, giá chứng khốn của

tham gia (cấu trúc thị trường chứng khốn) là thị trường sơ cấp và thị trường thứ
cấp.
1. Thị trường sơ cấp:
Là thị trường cấp một hay thị trường phát hành, hàm ý chỉ nơi diễn ra hoạt
động giao dịch mua bán những chứng khốn mới phát hành lần đầu, kéo theo sự
tăng thêm qui mơ đầu tư vốn. Nguồn cung ứng vốn chủ yếu tại thị trường này là
nguồn tiết kiệm của dân chúng như của một số tổ chức phi tài chính. Thị trường
sơ cấp là thị trường tạo vốn cho đơn vị phát hành.
2. Thị trường thứ cấp.
Còn gọi là thị trường cấp hai hay thị trường lưu thơng, là nói đến nơi diễn ra
hoạt động giao dịch mua bán chứng khốn đến tay thứ hai, tức là việc mua bán
THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN
8
tip thu sau ln bỏn u tiờn. Núi cỏch khỏc, th trng th cp l th trng mua
i bỏn li cỏc loi chng khoỏn ó c phỏt hnh qua th trng s cp.
im khỏc nhau cn bn gia th trng s cp v th trng th cp khụng
phi l s khỏc nhau v hỡnh thc m l s khỏc nhau v ni dung, v mc ớch
ca tng loi th trng. Bi l, vic phỏt hnh c phiu hay trỏi phiu th
trng s cp l nhm thu hỳt mi ngun vn u t v tit kim vo cụng cuc
phỏt trin kinh t. Cũn th trng th cp, dự vic giao dch rt nhn nhp cú
hng chc, hng trm thm chớ hng ngn t ụ la chng khoỏn c mua i bỏn
li, nhng khụng lm tng thờm qui mụ u t vn, khụng thu hỳt thờm c
cỏc ngun ti chớnh mi. Nú ch cú tỏc dng phõn phi li quyn s hu chng
khoỏn t ch th ny sang ch th khỏc, m bo tớnh thanh khon ca chng
khoỏn.
Th trng s cp v th trng th cp gp li c gi l th trng chng
khoỏn. Hai th trng ny tn ti quan h mt thit vi nhau c vớ d nh hai
bỏnh xe ca mt chic xe, trong ú th trng s cp l c s, l tin , th
trng th cp l ng lc. Nu khụng cú th trng s cp thỡ s chng cú
chng khoỏn lu thụng trờn th trng th cp v ngc li, nu khụng cú th

v iu hnh s giao dch chng khoỏn l Hi ng qun tr do cỏc cụng ty
chng khoỏn thnh viờn bu ra v ban iu hnh s giao dch chng khoỏn do
Hi ng qun tr c.
Th ba: S giao dch chng khoỏn c t chc di dng mt cụng ty c
phn nhng cú s tham gia qun lý v iu hnh ca nh nc. õy l hỡnh thc
ph bin hu ht cỏc nc Chõu ỏ. C cu t chc v qun lý iu hnh cng
tng t nh hỡnh thc trờn nhng trong thnh phn Hi ng qun tr cú mt s
thnh viờn do u ban chng khoỏn quc gia a vo, giỏm sỏt iu hnh. S
giao dch chng khoỏn quc gia b nhim.
b. Qun lý v iu hnh s giao dch chng khoỏn
U ban chng khoỏn quc gia l c quan qun lý nh nc v th trng chng
khoỏn do chớnh ph thnh lp. U ban chng khoỏn quc gia cú nhim v xỏc
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
10
định loại doanh nghiệp nào được phép phát hành chứng khốn và loại chứng
khốn nào được mua bán. Uỷ ban này cấp giấy phép và kiểm tra hoạt động của
các cơng ty mơi giới và thực hiện các cơng việc quản lý nhà nước khác.
Hội đồng quản trị và ban điều hành sở giao dịch chứng khốn quản lý và điều
hành sở giao dịch chứng khốn. Tất cả các quyết định đều được Hội đồng quản
trị đưa ra. Hội đồng này bao gồm các cơng ty chứng khốn thành viên của sở
giao dịch chứng khốn, các thành viên liên doanh thậm chí có một số khơng
phải là thành viên của sở giao dịch chứng khốn do Uỷ ban chứng khốn quốc
gia đưa vào. Hội đồng quản trị có quyền quyết định nhưng thành viên nào được
phép bn bán tại sở giao dịch, những loại chứng khốn nào đủ tiêu chuẩn được
phép niêm yết tại phòng giao dịch. Hội đồng này có quyền đình chỉ hoặc huỷ bỏ
việc niêm yết một chứng khốn nào đó. Hội đồng quản trị có quyền kiểm tra q
trình kinh doanh của các thành viên sở giao dịch. Nếu phát hiện vi phạm, Hội
đồng quản trị có quyền phạt hoặc đình chỉ việc kinh doanh của thành viên trong
một thời gian nhất định hoặc trục xuất khơng cho phép mua bán trên sở giao
dịch. Nếu phát hiện vi phạm, Hội đồng quản trị có quyền phạt hoặc đình chỉ việc

Nguyờn tc trung gian nhm m bo cho cỏc loi chng khoỏn l chng
khoỏn thc v th trng hot ng lnh mnh, u n hp phỏp v phỏt trin,
bo v li ớch ca ngi u t. Vỡ nhng nh u t khụng th xột oỏn mt
cỏch nhanh chúng v chớnh xỏc giỏ tr thc s ca tng loi chng khoỏn v
cng khụng d oỏn c chớnh xỏc xu hng bin ng ca nú. Vỡ vy nu
ngi mụi gii cú thỏi khụng khỏch quan trong hot ng trung gian s gõy
thit ha cho cỏc nh u t.
Xột v tớnh cht kinh doanh, mụi gii chng khoỏn cú 2 loi: Mụi gii chng
khoỏn v thng gia chng khoỏn.
Mụi gii chng khoỏn ch thng lng mua bỏn chng khoỏn theo lnh ca
khỏch hng v n hoa hng.
Thng gia chng khoỏn cũn gi l ngi kinh doanh chng khoỏn.
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
12
Núi chung cỏc cụng ty mụi gii chng khoỏn ti cỏc th trng chng khoỏn
u ng thi thc hin 2 nghip v l ngi mụi gii va l ngi kinh doanh
nhng ti th trng chng khoỏn New York, London t lõu ngi ta ó phõn
bit 2 loi mụi gii ny v cú lut l khụng ch hot ng ca thng gia chng
khoỏn.
b. Nguyờn tc nh giỏ ca mua bỏn chng khoỏn.
Giỏ chng khoỏn trờn th trng chng khoỏn do cỏc nh mụi gii a ra. Mi
nh mụi gii nh giỏ mi loi chng khoỏn ti tng thi im tu theo s xột
oỏn, kinh nghim v k thut da trờn lng cung cu loi chng khoỏn ú trờn
th trng.
c. Nguyờn tc cụng khai ca th trng chng khoỏn.
Tt c cỏc hot ng trờn th trng chng khoỏn u c cụng khai hoỏ.
Thụng tin v cỏc loi chng khoỏn c a ra mua bỏn trờn th trng, tỡnh
hỡnh ti chớnh v kt qu kinh doanh ca cỏc cụng ty phỏt hnh, s lng chng
khoỏn v giỏ c ca tng loi chng khoỏn u c thụng bỏo cụng khai trờn
th trng. Khi kt thỳc mt cuc giao dch, s lng mua bỏn v giỏ c thng