Chuyền đề
TÀI PHÁN HÀNH CHÍNH
Tài phán hành chính, thực trạng và phương hướng, giải pháp nhằm nâng cao hiệu
quả hoạt động tài phán hành chính hiện nay.
Tài phán hành chính là một vấn đề phức tạp, rộng lớn với nhiều chiều cạnh, liên quan và
phụ thuộc vào nhiều yếu tố chính trị - xã hội. Ở Việt Nam, tài phán hành chính xuất hiện
sớm và thực sự trở thành một cơ chế pháp lý nhằm giới hạn và kiểm soát quyền lực nhà
nước hướng tới mục tiêu bảo vệ quyền con người. Tài phán hành chính là một chế định dựa
trên học thuyết về trách nhiệm của Nhà nước trước công dân, nó bác bỏ học thuyết đặc miễn
(tức là miễn trừ) trách nhiệm của Nhà nước trong các quyết định của mình. Tài phán hành
chính nhằm bảo vệ lợi ích hợp pháp của công dân, bảo vệ những hành vi công vụ đúng pháp
luật trong quá trình giải quyết các tranh chấp giữa công dân với cơ quan hành chính nhà
nước.
Trong công cuộc cải cách bộ máy ntrong những nội dung cơ bản mà Đảng ta xác đinh là
phải thiết lập các cơ quan tài phán hành chính. Địa vị của tài phán hành chính được xác định
bởi địa vị chính trị - pháp lý của hệ thống Toà Hành chính trong hệ thống toàn án nhân dân.
Vì Ở Việt Nam, thuật ngữ “tài phán hành chính” xuất hiện một cách chính thức trong các
tài liệu khoa học chưa lâu vì vậy hiện tại có nhiều quan niệm về thuật ngữ “tài phán hành
chính”.
Tuy nhiên chung nhất có thể hiểu Tài phán hành chính được quan niệm như sau:
Theo nghĩa rộng: là tổng thể quyền hạn của tòa án hoặc cơ quan hành chính về việc đánh
giá khía cạnh pháp lý của những sự kiện cụ thể, trong đó có việc giải quyết tranh chấp và áp
dụng chế tài theo luật định.
Theo nghĩa hẹp: là phán quyền, tức là quyền lực của chính phủ (bên cạnh quyền hành
chính) trong việc phán xét tính đúng, sai của các họat động hành chính diễn ra trên một lãnh
thổ nhất định. Nó còn là thẩm quyền đặc thù của cơ quan tòa án trong việc xem xét, đánh
giá, phán quyết được thể hiện trong các bản án hay quyết định của tòan án đối với một vụ
việc tranh chấp hành chính cụ thể, đối tượng được xác định.
Tuy nhiên cần lưu ý quyền tài phán rộng hơn quyền xét xử; không được đồng nhất giữa
tài phán với xét xử; không coi tài phán chỉ là hoạt động xét xử của tòa án; không coi tài
phán tư pháp là xét xử của tòa hành chính mà chỉ có thể coi quan lí hành chính và tư pháp

- Bên bị khởi kiện trong VAHC luôn là CQNN hoặc CB, CC NN.
- Thông qua hoạt động TPHC biểu lộ tính chất tư vấn pháp luật cho đối tượng bị khởi
kiện về những sai sót trong quản lý HC để rút kinh nghiệm.
Vai trò của TPHC: TPHC có tác động quan trọng đối với nền hành chính, nó góp phần
tích cực vào việc củng cố pháp chế, trật tự pháp luật, kỷ luật trong quản lý NN. Thực hiện
TPHC sẽ làm cho bộ máy HCNN nâng cao trách nhiệm, tăng cường kỷ luật, kỷ cương, tăng
cường pháp chế XHCN, nâng cao trách nhiệm, bổn phận của CB, CC trong thi hành công
vụ, tôn trọng và bảo vệ quyền tự do dân chủ, lợi ích hợp pháp của công dân. TPHC còn là
biện pháp kiểm tra, giám sát hữu hiệu hoạt động đối với cơ quan HCNN, tránh được hiện
tượng lạm quyền, lộng quyền, trốn tránh trách nhiệm, quan liêu… góp phần xây dựng nền
HCNN trong sạch, năng động, có hiệu quả, đáp ứng ngày một tốt hơn dịch vụ HC công.
TPHC thông qua hoạt động xét xử góp phần giáo dục YTPL của các nhân viên NN, cũng
như mọi công dân, nâng cao tính tích cực chính trị của họ trong đấu tranh với những HV vi
phạm PL, thi hành tốt công vụ.
Sự cần thiết phải thành lập THC:
- Xuất phát từ tính chất hoạt động của bộ máy hành chính của cơ quan nhà nước. Trong
quá trình quản lý điều hành, các cơ quan hành chính nhà nước và công chức nhà nước khi thi
hành công vụ ra những quyết định hành chính hoặc có hành vi trái pháp luật xâm phạm đến
quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ chức thì phát sinh khiếu nại, tức là kiện
hành chính, “dân kiện quan”.
- Tạo ra cơ chế kiểm tra, giám sát đối với hoạt động QLNN: Việc giải quyết khiếu nại do
các cấp hành chính và tổ chức Thanh tra giải quyết. Cơ quan hành chính, công chức nhà
nước vừa là người bị khiếu kiện, vừa là người giải quyết (xét xử) nên không đảm bảo tính
khách quan, dân chủ và có hiệu quả. Vì vậy, đơn thư khiếu nại bị đùn đẩy, tồn đọng, người
khiếu nại bị oan ức kéo dài. Đây là vấn đề bức xúc, nhức nhối phải giải quyết. Tổ chức Toà
án hành chính chuyên làm nhiệm vụ xét xử những khiếu nại hành chính sẽ có hiệu quả cao
hơn. Như vậy, Toà án hành chính vẫn là một bộ phận của nền hành chính nhà nước (hành
chính quản lý, điều hành và hành chính tài phán, xét xử).
- Yêu cầu của chế độ dân chủ trong giải quyết hành chính.
- Tạo ra cơ chế hữu hiệu để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. Tổ chức

Trước tình hình nước ta hiện nay khi các vụ khiếu nại, tố cáo trong lĩnh vực hành chính
ngày càng tăng, trong khi cơ chế giải quyết tranh chấp, khiếu nại về hành chính còn nhiều
bất cập, hạn chế thì việc cần phải thành lập cơ quan tài phán hành chính là rất cần thiết và
cấp bách; Không những nhằm giải quyết được yêu cầu của công cuộc cải cách hành chính
mà còn đảm bảo thực hiện và bảo vệ tốt quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, tổ chức.
Đặc điểm của tổ chức tài phán hành chính ở nước ta hiện nay:
Tài phán hành chính điều chỉnh hoạt động xét xử giải quyết các tranh chấp hành chính
phát sinh từ hoạt động quản lý hành chính nhà nước nên nó có nét đặc trưng khác biệt với
các hoạt động tài phán khác của Nhà nước. Cụ thể thể hiện ở những đặc điểm sau:
Một là, cơ quan tài phán hành chính ở nước ta là các toà án có thẩm quyền xét xử hành
chính thuộc hệ thống Toà án nhân dân.
Hai là, Tài phán hành chính là tổ chức và hoạt động xét xử các tranh chấp hành chính.
Khi thực hiện hoạt động tài phán hành chính, cơ quan tài phán hành chính không xác định
các quyền dân sự của công dân, không tội danh và hình phạt áp dụng đối với người vi phạm
mà thực hiện việc phán quyết về tính hợp pháp của các quyết định hành chính hoặc hành vi
hành chính bị khiếu kiện. Nếu các quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính bị khiếu
kiện là bất hợp pháp thì cơ quan tài phán hành chính sẽ sửa đổi, huỷ bỏ hoặc chấp dứt một
phần hoặc toàn bộ, nếu các cơ quan, cán bộ, công chức, nhà nước gây thiệt hại thì cơ quan
tài phán hành chính sẽ yêu cầu họ phải bồi thường.
Ba là, đối tượng của TPHC là các quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính khi bị
công dân khởi kiện sau khi đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục
hành chính nhưng không thoả mãn yêu cầu của họ hoặc hết thời hạn giải quyết theo thủ tục
hành chính mà chủ thể không ra quyết định giải quyết. Đối tượng xem xét của cơ quan tài
phán hành chính chủ yếu là các quyết định hành chính – các quyết định thể hiện bằng văn
bản nên tố tụng hành chính là tố tụng viết; các bên tranh luận và đưa ra các tài liệu hồ sơ
chứng cứ của mình đều bằng văn bản.
Bốn là, hoạt động TPHC phải tuân theo trình tự, thủ tục do pháp luật tố tụng (tố tụng
hành chính) quy định chứ không phải theo thủ tục hành chính.
Năm là, bên bị khởi kiện trong vụ án hành chính luôn luôn là cơ quan hành chính nhà
nước và người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước (đại diện cho công

nghi ngờ của nhân dân về sự khách quan của tòa án.
Do đó, hiệu lực và hiệu quả giải quyết khiếu nại còn rất hạn chế, nhiều đơn thư bị đùn
đảy, dây dưa, tồn đọng lâu ngày, người khiếu nại bị oan ức kéo dài, cơ quan quản lý các cấp,
các ngành tốn rất nhiều thời gian mà sự việc vẫn không được giải quyết, ảnh hưởng không
nhỏ đến niền tin của công dân vào các cơ quan đảng, NN. Tình hình đó đặt ra một cách bức
xúc đòi hỏi phải có cơ quan TPHC đủ mạnh về mọi mặt để giải quyết các khiếu kiện hành
chính của công dân, bảo đảm quyền tự do dân chủ của nhân dân.
Quan điểm xây dựng và hoàn thiện hệ thống cơ quan TPHC nhằm nâng cao hiệu
quả hoạt động của nó:
Nhằm xây dựng nền tư pháp trong sạch, vững mạnh, dân chủ nghiên minh, bảo vệ công
lý trong từng bứơc hiện đại, phục vụ nhân dân, phụng sự tổ quốc VNXHCN, hoạt động tư
pháp mà trọng tâm là hoạt động xét xử nói chung và TPHC nói riêng được tiến hành có hiệu
quả và hiệu lực cao. Quan điểm xây dựng và hoàn thiện hệ thống cơ quan TPHC nhằm nâng
cao hiệu quả hoạt động của nó là:
-Phải xem xét lại các quy định chưa phù hợp để sữa đổi, bổ sung các văn bản liên quan
đến thủ tục giải quyết các vụ án hành chính, đặc biệt là quyền hạn của toà án trong xét xử
hành chính cũng như việc giải quyết ở giai đoạn tiền tố tụng một cách hợp lý nhất, để nhân
dân và cơ quan nhà nước có thẩm quyền giải quyết nhanh chóng, có hiệu quả các khiếu kiện
của công dân. Các biện pháp bảo đảm thi hành bản án, quyết định của cơ quan tài phán hành
chính cũng phải được quy định một cách hết sức mềm dẻo cùng với các biện pháp tăng
cường tính kỷ luật, tính chặt chẽ trong hệ thống thứ bậc của các cơ quan tài phán hành chính
nhà nước…chỉ có như vậy, việc thiết lập cơ quan tài phán hành chính ở nước ta mới thật sự
có ý nghĩa, thể hiện trách nhiệm của Nhà nước trước nhân dân, một Nhà nước pháp quyền
XHCN, Nhà nước của dân, do dân, vì dân.
-Cùng với quá trình cải cách bộ máy nhà nước, tổ chức cơ quan tài phán hành chính cần
phải được nghiên cứu thay đổi cho phù hợp với hoạt động xét xử hành chính, cụ thể là: cần
tổ chức hệ thống cơ quan tài phán hành chính song song với toà án nhân dân. Sớm đưa đề án
thành lập cơ quan tài páhn hành chính ở Việt Nam và thực hiện trong thực tế phải gắn liền
với mục tiêu cải cách hành chính nhà nước với mục tiêu kiểm soát hoạt động của cơ quan
hành chính nhà nước.

định của cơ quan hành chính, bảo đảm cho dân được tranh tụng bình đẳng công khai; đồng thời đề
nghị Quốc hội sửa đổi, bổ sung các qui định về nội dung thẩm qyền xét xử và hệ thống tổ chức,
quản lý của Toà án hành chính, đáp ứng được yêu cầu xử lý những vụ khiếu kiện mà kết luận của
cơ quan tài phán hành chính chưa được đồng thuận”.
Tóm lại: Có thể khẳng định rằng, việc thiết lập cơ quan tài phán hành chính ở Việt Nam
là một đòi hỏi khách quan trong xu thế đổi mới, hội nhập. Đối với chúng ta, tài phán hành
chính là một vấn đề mới mẻ. Nghiên cứu đầy đủ tài phán hành chính và xác định tính đặc thù của
tài phán hành chính là điều rất quan trọng để xác định các vấn đề về mô hình tổ chức, đối tượng,
phạm vi điều chỉnh, trình tự tố tụng… của Toà án hành chính. Trong công cuộc cải cách bộ máy
nhà nước nói chung và cải cách hành chính nói riêng, xây dựng và hoàn thiện hệ thống tài
phán hành chính ở nước ta là một việc rất quan trọng. Đó là một yêu cầu cơ bản và cấp thiết
của công cuộc đổi mới hiện nay để bảo vệ, khôi phục quyền, lợi ích hợp pháp của công dân,
bảo đảm quyền con người, xây dựng một xã hội dân chủ, một Nhà nước pháp quyền xã hội
chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân, một Nhà nước mà tất cả quyền lực thuộc về nhân dân.
Liên hệ thực tế: Nhà nước Việt Nam là Nhà nước xã hội chủ nghĩa, là Nhà nước của
dân, do dân và vì dân. Quyền công dân được pháp luật bảo vệ đã được ban hành, áp dụng từ
ngày có chính quyền cách mạng. Quyền này được thực thi ngày một rộng rãi về mặt nội
dung và ngày càng thêm chắc chắn bởi các biện pháp bảo vệ mang tính hiệu quả cao.
Thời gian qua, Đảng, Nhà nước ta cũng có nhiều nghị quyết, chỉ thị, định hướng chỉ đạo
về việc nghiên cứu, xây dựng cơ quan tài phán hành chính, trong đó Nghị quyết số
03/2007/NQ-CP ngày 19/1/2007 của chính phủ đã chỉ rõ: “Tiếp tục hòan thiện hệ thống
pháp lụât về khiếu nại, tố cáo phù hợp với thực tiễn VN và những cam kết quốc tế, đổi mới
mạnh mẽ cơ chế giải quyết khiếu nại hành chính, xúc tiến thành lập hệ thống cơ quan tài
phán hành chính trực thuộc Thủ tướng chính phủ”. Nghị quyết Hội nghị lần thứ 5 BCH TƯ
khóa X về đẩy mạnh cải cách hành chính, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý của bộ máy
nhà nước cũng nêu rõ “Từ thực tiễn đơn thư khiếu nại của công dân, nghiên cứu thành lập
tài phán hành chính” .
Đối với các cơ quan hành chính nhà nước, mỗi năm cơ quan hành chính các cấp, các
ngành phải tiếp nhận và giải quyết hành chục ngàn vụ khiếu nại. Chỉ tính riêng 3 năm trở lại
đây (2006-2008), các cơ quan hành chính đã nhận được 303.026 đơn khiếu nạo về 234.888