Nguyễn Thị Phượng- Chuyên đề thơ hiện đại Việt Nam lớp 9
Mùa xuân nho nhỏ
I. Nh à th ơ Thanh Hải ( 1930 – 1980)
- Thanh Hải tên thật là Phạm Bá Ngoãn quê ở Phong Điền, Thừa Thiên –
Huế.
- Hoạt động văn nghệ từ cuối năm kháng chiến chống Pháp.
-Tham gia hai cuộc kháng chiến, bám trụ quê hương trong những năm kháng
chiến ác liệt nhất của cách mạng.
- Là nhà thơ có công xây dựng nền văn nghệ cách mạng miền Nam từ những
ngày đầu.
- Thơ Thanh Hải nhỏ nhẹ, chân thành, đằm thắm, giàu nhạc điệu, hình
ảnh ngôn ngữ chọn lọc, bình dị.
- Bị bệnh hiểm nghèo, ông vẫn sống lạc quan.
II. Tác phẩm:
1. Hoàn cảnh sáng tác : Bài thơ được sáng tác vào tháng 11 – 1980, trong
hoàn cảnh đất nước thống nhất, đang xây dựng c/s mới với vô vàn khó khăn,
thử thách. Khi đó nhà thơ đang ốm nặng trên giường bệnh. Ngày
15/12/1980, ông qua đời.
2. Giá trị nghệ thuật:
- Thể thơ 5 chữ, gần với âm hưởng thơ ca, tạo âm hưởng nhẹ nhàng tha
thiết
1
Nguyễn Thị Phượng- Chuyên đề thơ hiện đại Việt Nam lớp 9
- Cách gieo vần liền, tạo sự liền mạch về cảm xúc.
- Kết hợp các hình ảnh giản dị của tự nhiên với các hình ảnh mang ý
nghĩa biểu trưng tạo nên sự phát triển, nâng cao và đổi mới ( Hình
tượng mùa xuân )
- Cấu từ thơ chặt chẽ, từ hình ảnh mùa xuân của thiên nhiên đất trời đến
mùa xuân của đất nước, của cách mạng và mùa xuân do con người tạo
ra.
- Giọng điệu bài thơ phù hợp với cảm xúc của tác giả: Ở đoạn đầu vui,

đã dựng lên bức tranh mùa
xuân tươi đẹp, thơ mộng và ngập tràn sức sống: ( Chép lại khổ thơ)
1. Thân bài :
*Phân tích : Bức tranh mùa xuân ấy mở đầu bằng hình ảnh:
3
Nguyễn Thị Phượng- Chuyên đề thơ hiện đại Việt Nam lớp 9
Mọc giữa dòng sông xanh
- Tác giả đã khéo léo khi đảo động từ “mọc” lên đầu câu. Nó không chỉ tạo
người đọc ấn tượng đột ngột, bất ngờ mà còn làm cho sự vật sống động như
đang diễn ra trước mắt. Tưởng như bông hoa kia đang từ từ, lồ lộ mọc, vươn
lên, xoè nở trên mặt nước xanh biếc của dòng sông xuân.
- Ba tiếng “dòng sông xanh” đưa người đọc liên tưởng đến dòng sông
Hương Giang – con sông huyền thoại của xứ Huế, con sông với màu nước
quanh năm xanh biếc. Con sông ấy như biểu tưởng của sức sống mùa xuân
tươi trẻ. Dòng sông chảy đến đâu, sức xuân lan toả đến đó. Hình ảnh bông
“hoa tím biếc” “mọc giữa dòng sông xanh” gợi liên tưởng đến sức sống
mãnh liệt của mùa xuân đang từ từ trỗi dậy.
- Hai câu thơ đã bộc lộ cảm nhận tinh tế và sự phối hợp màu khéo léo của
tác giả. Dòng sông xanh – hoa tím biếc, hai gam màu vừa tương phản lại vừa
hài hoà khiến cho bức tranh xuân hiện với sắc màu tươi tắn. Ánh sáng mùa
xuân chiếu qua sắc hoa tím nhẹ nhàng, màu tím của hoa phản chiếu trên mặt
nước xanh biếc qua tạo nên bảy sắc cầu vồng rực rỡ. Đó là vẻ đẹp dịu dàng,
thanh mát và đằm thắm của thiên nhiên đất trời xứ Huế mộng mơ.
- Cách lựa chọn gam màu của tác giả cũng rất tinh tế. Nói đến mùa xuân là
người ta thường nói đến sắc vàng của hoa mai và sắc hồng của hoa đào, còn
mùa xuân trong thơ Thanh Hải lại là sắc tím nhẹ nhàng, thanh nhã. Đây là
4
Nguyễn Thị Phượng- Chuyên đề thơ hiện đại Việt Nam lớp 9
một sự lựa chọn tinh tế mang dụng ý nghệ thuật. Bởi màu tím là màu đặc
trưng của người dân xứ Huế. Chỉ có màu tím mới diễn tả hết được vẻ đẹp

âm thanh rộn rã, tươi vui. Đó là bức tranh mùa xuân tươi đẹp, trang nhã, thơ
mộng và ngập tràn sức sống. Bức tranh ấy có dòng sông, có hoa cỏ, có tiếng
chim hót, có bầu trời, có sương mai và con người ngập tràn niềm vui. Một
niềm vui ấm áp dạt dào.
Điều đáng nói khi tác giả viết bài thơ mùa xuân còn chưa đến nhưng lời
thơ đã tràn đầy xuân sắc. Trước bức tranh thơ này, người đọc khó hình dung
nổi, tác giả những vần thơ vui tươi, rộn rã ấy lại nằm trên giường bệnh, sống
những ngày cuối cùng của cuộc đời. Phải yêu đời thiết tha và lạc quan lắm
mới mở lòng viết được những vần thơ dạt dào cảm hứng xuân như vậy. Có
6
Nguyễn Thị Phượng- Chuyên đề thơ hiện đại Việt Nam lớp 9
thế thấy Thanh Hải đã cảm nhận mùa xuân bằng chính trái tim yêu đời thiết
tha của mình.
3. Kết bài : Bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ” là tiếng lòng tha thiết và yêu mến,
gắn bó với con người và cuộc đời. “Mùa xuân nho nhỏ” mà không nhỏ chút
nào. Nó đã giúp ta cảm nhận được vẻ đẹp trong trẻo, tinh khôi của thiên
nhiên, đất trời để từ đó bồi đắp thêm cho chúng ta t/y thiên nhiên, yêu mùa
xuân và mở rộng ra là t/y quê hương, đát nước.
…………………………………………………………….
Đề 2 : Phân tích đoạn thơ:
“Mùa xuân người cầm súng

Cứ đi lên phía trước”
1. Mở bài: Giới thiệu tác giả, tác phẩm và hoàn cảnh sáng tác:
-Thơ Thanh Hải nhỏ nhẹ, chân thành, đằm thắm.
- Bài thơ được sáng tác năm 1980, những năm đất nước vừa thống nhất và
bắt tay xây dựng chủ nghĩa xã hội.
7
Nguyễn Thị Phượng- Chuyên đề thơ hiện đại Việt Nam lớp 9
- Bài thơ không chỉ là lời tâm niệm thiết tha chân thành, là ước nguyện được

biếc. “ Lộc” còn là h/ả ẩn dụ cho sức sống tươi trẻ của mùa xuân, cho sự
phát triển, cho các giá trị và thành quả tốt đẹp, cho những điều may mắn,
hạnh phúc. Các từ “ giắt đầy”, “ trải dài” gợi một màu xanh bất tận, một sức
xuân tràn ngập trên khắp mọi miền đất nước và rạo rực lòng người. Người
lính khoác trên lưng màu lá nguỵ trang xanh biếc mang theo sức sống màu
xuân, sức mạnh của dân tộc để ra trận. Người nông dân đem mồ hôi và sự
cần cù của mình để làm nên màu xanh cho ruộng đồng. Có thể nói, con
người đi đến đâu thì mùa xuân, sức xuân trải dài đến đó. Ý thơ vô cùng sâu
sắc: Máu và mồ hôi của con người đã tô điểm cho mùa xuân, để giữ lấy mùa
xuân mãi mãi. Những con người lao động và chiến đấu ấy đã mang cả mùa
xuân ra mặt trận của mình để gặt hái mùa xuân cho đất nước. Chính họa đã
9
Nguyễn Thị Phượng- Chuyên đề thơ hiện đại Việt Nam lớp 9
tạo nên những giai điệu chính của bản hợp xướng mùa xuân đất nước, cách
mạng, tạo nên nhịp điệu hối hả, hào hùng.
- Cả dân tộc tộc bước vào xuân với khí thế khẩn trương, rộn ràng náo nức:
Tất cả như hối hả
Tất cả như xôn xao
- “Tất cả như hối hả. Tất cả như xôn xao". Nhà thơ Thanh Hải đã cảm nhận
mùa xuân đất nước bằng hai từ láy gợi cảm “hối hả” là vội vã, khẩn trương,
liên tục không dừng lại. “Xôn xao” khiến ta nghĩ tới những âm thanh liên
tiếp vọng về, hoà lẫn với nhau xao động. Cặp từ láy “hối hả”, “ xôn xao”
cùng với điệp từ “Tất cả” làm cho câu thơ vang lên nhịp điệu gấp gáp, rộn
rã, vui tươi. Đó là hành khúc của đất nước khi bước vào xuân, bước vào
cuộc sống mới. Có hiểu hoàn cảnh khó khăn của đất nước ta thời điểm bài
thơ ra đời, mới hiểu và trân trọng tình cảm, niềm tin, sự hăng say nhiệt tình
của những con người xã hội chủ nghĩa đó.
- Đây chính là tâm trạng, là cái náo nức trong tâm hồn tác giả. Tiếng lòng
của tác giả như reo vui trước tinh thần lao động khẩn trương của con người.
Mùa xuân đất nước, sức sống của dân tộc được làm nên từ cái « hối hả » và

vui sắt đá của dân tộc để xây dựng Việt Nam “ dân giàu, nước mạnh”.
* Đánh giá nâng cao: Trong khổ thơ này, nhà thơ đã nói lên mùa
xuân của đất nước của cách mạng. Một mùa xuân ấm áp, đầy sinh lực, mới
mẻ, tinh khôi. Mùa xuân trên trận địa và mùa xuân trên cánh đồng, mùa
xuân được làm nên bởi con người Việt Nam bình dị mà vĩ đại. Hối hả và
xôn xao, khí thế và quyết tâm, ào ạt và mãnh liệt… Tất cả đã góp phần dệt
nên một màu toàn thắng cho mùa xuân lớn của đất nước, của dân tộc.
3.Kết bài : Khẳng định sức sống mãnh liệt của đất nước. Cảm nghĩ
của bản thân.
………………………………………
* Đề 3: Phân tích đoạn thơ:
Ta làm con chim hót
… … …. …. … . ….
Dù là khi tóc bạc
1. Mở bài
12
Nguyễn Thị Phượng- Chuyên đề thơ hiện đại Việt Nam lớp 9
"Nếu là con chim, chiếc lá,
Con chim phải hót, chiếc lá phải xanh
Lẽ nào vay mà không trả,
Sống là cho, đâu chỉ nhận riêng mình."
(Tố Hữu)
Nhà thơ cùng quê hương xứ Huế với Thanh Hải - đã viết trong bài "Một
khúc ca xuân" những lời tâm niệm thật chân thành, giản dị và tha thiết. Còn
Thanh Hải khi viết bài thơ "Mùa xuân nho nhỏ" trước lúc ra đi, không những
đã giải bày những suy ngẫm mà còn mong ước được dâng hiến một mùa
xuân nho nhỏ của mình cho mùa xuân vĩ đại của đất nước Việt Nam. Thanh
Hải đã thể hiện tâm nguyện thật thiết tha, cảm động của nhà thơ Thanh Hải
với đất nước, với cuộc đời rõ nhất trong hai khổ thơ 4,5:
(Chép

Nguyễn Thị Phượng- Chuyên đề thơ hiện đại Việt Nam lớp 9
vừa chỉ số ít, vừa chỉ số nhiều, vừa chỉ nhà thơ, và cũng là tất cả mọi người.
Có thể nói Thanh Hải đã nói lên ước nguyện cống hiến của biết bao người
dân Việt Nam.
- Điệp ngữ “ Ta làm, ta nhập” được đặt ở đầu câu góp phần khẳng định khát
vọng được hoà nhập cái “tôi” nhỏ bé vào cái “ ta” chung rộng lớn, để cống
hiến cho đời. Với lời thơ này, ta thấy Thanh Hải đã ý thức rất rõ, vai trò và
trách nhiệm của cá nhân trong xã hội.
- Ước nguyện cống hiến của nhà thơ không chỉ nhỏ bé khiêm nhường mà
nhà thơ còn mong cống hiến âm thầm, lặng lẽ.
Một mùa xuân nho nhỏ
Lặng lẽ dâng cho đời.
- Đến đây, nhà thơ lại ước mình làm “ Một mùa xuân nho nhỏ” hoà chung
vào mùa xuân lớn của đất nước của dân tộc. “Mùa xuân nho nhỏ” là một ẩn
dụ sáng tạo, độc đáo. Nó được tạo nên bởi sự cống hiến và hi sinh Nhưng sự
cống hiến đó không ồn ào, phô trương mà lặng lẽ, âm thầm. Từ “Lặng lẽ”
được đặt lên đầu câu góp phần diễn tả được ý nguyện đó. Nhà thơ còn
“dâng” “mùa xuân nho nhỏ” của mình cho đất nước bằmg thái độ thành
kính, thiêng liêng. “Mùa xuân nho nhỏ” nhưng ý nghĩa không hề nhỏ, bởi
tấm lòng nhà thơ luôn hướng tới sự cống hiến cao đẹp.
15
Nguyễn Thị Phượng- Chuyên đề thơ hiện đại Việt Nam lớp 9
Nét đẹp nữa trong sự cống hiến là nhà thơ nguyện cống hiến bền bỉ, suốt cả
cuộc đời:
Dù là tuổi hai mươi
Dù là khi tóc bạc
- Lời có ý nghĩa khái quát cao: Tuổi trẻ cống hiến hi sinh, tuổi già cũng âm
thầm cống hiến. Cụm từ “Tuổi hai mươi- khi tóc bạc” mang ý nghĩa khái
quát suốt chiều dài của đời người. Thanh Hải quan niệm rằng: Hãy cống
hiến những gì nhỏ bé nhất nhưng có ích. cống hiến âm thầm và suốt cả cuộc

lí, một nhân sinh quan sâu sắc: Vấn đề sống đẹp và sống ý nghĩa. Triết lí
sống ấy được gửi gắm trong lời thơ nhỏ nhẹ như lời tâm niệm chân thành,
qua hình ảnh thơ đơn sơ mà mang nhiều cảm xúc. Chính vì vậy hình ảnh “
17
Nguyễn Thị Phượng- Chuyên đề thơ hiện đại Việt Nam lớp 9
Mùa xuân nho nhỏ” cuối bài thơ như ánh lên, toả sáng. Đó là ánh sáng của
một tâm hồn muốn sống một cuộc đời đẹp như một mùa. xuân.
3. Kết bài : Mùa xuân nho nhỏ nhưng ý nghĩa không nhỏ. Bài thơ nói lên
được nhiều ý nghĩa. Vì đó là lời tâm niệm thiết tha chân thành, sâu lắng nhất
của một tâm hồn trước lúc đi xa. Bài thơ đã góp vào bản hợp xướng một nột
trầm làm xao xuyến lòng người để gần ba mươi năm qua đi mà dư âm của
nó vẫn còn sâu lắng…
* Đề 4: Phân tích ngắn gọn khổ thơ cuối.
- Lời ngợi ca quê hương, đất nước qua điệu dân ca xứ Huế (Khổ cuối)
Như một nhịp láy lại của khúc dân ca dịu dàng, đằm thắm tăng giá trị
biểu hiện của các khổ thơ trên đem lại thi vị Huế trìu mến tha thiết.
“Mùa xuân - ta xin hát
Khúc Nam ai, Nam bình
Nước non ngàn dặm mình
Nước non ngàn dặm tình
Nhịp phác tiền đất Huế".
18
Nguyễn Thị Phượng- Chuyên đề thơ hiện đại Việt Nam lớp 9
- Bài thơ khép lại trong âm điệu khúc Nam ai, Nam bình xứ Huế. Đoạn thơ
kết thúc như một khúc hát ca ngợi mùa xuân, để lại dư vị sâu lắng. Nhà thơ
muốn hát lên điệu Nam ai, Nam bình, điệu dân ca tha thiết xứ Huế để đón
mừng mùa xuân. Câu ca nghe như một lời từ biệt để hoà vào vĩnh viễn.
Nhưng đây không phải là lời ca buồn thủa trước “nhịp phác tiền đất Huế”
nghe giòn giã, vang xa. - “Nước non ngàn dặm mình. Nước non ngàn dặm
tình” còn ngân nga mãi mãi. Phải yêu đời lắm, phải lạc quan lắm mới có thể

“Tôi đưa tay tôi hứng” ở khổ thơ đầu vừa thể hiện một cái “tôi” cụ thể rất
riêng của nhà thơ, vừa thể hiện được sự nâng niu, trân trọng với vẻ đẹp và
20
Nguyễn Thị Phượng- Chuyên đề thơ hiện đại Việt Nam lớp 9
sự sống của mùa xuân. Nếu thay bằng chữ “ta” thì hoàn toàn không thích
hợp với nội dung cảm xúc ấy mà chỉ vẽ ra một tư thế có vẻ phô trương.
- Còn trong phần sau, khi bày tỏ điều tâm niệm tha thiết như một khát
vọng được dâng hiến giá trị tinh tuý của đời mình cho đời chung thì đại từ
“ta” lại tạo được sắc thái trang trọng, thiêng liêng của một lời nguyện ước.
- Hơn nữa, điều tâm nguyện ấy không chỉ của riêng nhà thơ, mà của biết
bao thế hệ người Việt Nam đang sống và cống hiến cho sự nghiệp chung, cái
“tôi” của tác giả đã thay cho nhiều cái “tôi” khác, nó đã hoá thân thành cái
“ta”. Nhưng “ta” mà không hề chung chung vô hình, mà vẫn nhận ra được
một giọng nhỏ nhẹ, khiêm nhường, đằm thắm của cái “tôi” Thanh Hải.
Câu 3: Trong hai câu thơ: “Từng giọt long lanh rơi. Tôi đưa tay tôi
hứng”, có người hiểu “giọt long lanh” là giọt mưa xuân, có người lại cho
là giọt âm thanh tiếng chim ở câu thơ trước đó. Nêu cách hiểu của em
và phân tích hai câu thơ đó?
- Nếu hiểu là “giọt mưa xuân” cũng có chỗ hợp lý: nét quen thuộc của
khung cảnh mùa xuân và dễ gợi cảm xúc xôn xao trong lòng người. Nhưng
có chỗ chưa thật hợp lý: mưa xuân thường nhẹ và ấm… (Bữa ấy mưa xuân
phơi phới bay – Nguyễn Bính) chứ không thể tạo thành giọt.
- Cách hiểu thứ hai hợp lý hơn:
+ Liền mạch với câu thơ trước.
21
Nguyễn Thị Phượng- Chuyên đề thơ hiện đại Việt Nam lớp 9
+ NT ẩn dụ chuyển đổi cảm giác: Nhà thơ đưa tay hứng từng giọt âm
thanh tiếng chim (chuyển đổi cảm giác). Tiếng chim từ chỗ là âm thanh,
chuyển thành từng giọt, từng giọt ấy lại long lanh ánh sáng và màu sắc, có
thể cảm nhận bằng xúc giác. -> Diễn tả niềm say sưa, ngây ngất của nhà thơ

hót vang trời.
+ Cảm xúc say sưa, ngây ngất của nhà thơ: được diễn tả ở chi tiết rất tạo
hình: “Từng giọt long lanh rơi. Tôi đưa tay tôi hứng”.
Gợi ý: Bức tranh thiên nhiên mở đầu bằng không gian tháng đãng, yên ả,
thơ mộng. Đó là không gian của một dòng sông xanh. Dòng sông ấy gợi
nhắc đến sông Hương thơ mộng của Xứ Huế và không gian của mùa xuân
không ngừng được mở rộng với tiếng hót vang trời của con chim chiền
23
Nguyễn Thị Phượng- Chuyên đề thơ hiện đại Việt Nam lớp 9
chiện. Chiền chiện vốn là loài chim báo tin xuân, hình ảnh của nó xuất hiện
trong khổ thơ khiến người đọc có cảm giác không gian như được trải đầy
một sắc xuân. Thanh Hải lựa chọn màu sắc trẻ trung, tươi tắn và căng tràn
sức sống cho bức tranh mùa xuân của mình. Đó là màu xanh của dòng sông
hoà lẫn màu xanh của bầu trời. Là một màu tím biếc đến nao lòng của xứ
Huế. Nhưng bức tranh này không chỉ có hình ảnh, màu sắc mà còn có cả âm
thanh. Chỉ có điều ở đây tiếng chim hót như trở nên cụ thể, hữu hình, thành
hình khối long lanh náo nức để có thể đưa tay ra mà hứng, mà nâng niu. Quả
thật, Thanh Hải với lòng yêu thiên nhiên say đắm đã thể hiện mọi bức tranh
thiên nhiên tươi đẹp, tràn đầy sức sống.
Câu 6: Em hiểu tên bài thơ “mùa xuân nho nhỏ” gắn bó như thế nào
với quan niệm sống của tác giả?
Gợi ý: Tiêu đề bài thơ gắn bó chặt chẽ với quan niệm sống của tác giả.
Bài thơ có tên “Mùa xuân nho nhỏ”, đó là mùa xuân khiêm tốn, nhỏ bé, hữu
hạn của mỗi con người trước mùa xuân lớn lao hùng vĩ của thiên nhiên, đất
nước. Thanh Hải ước ao mình là “Một mùa xuân nho nhỏ”, một tiếng chim,
một cành hoa, một nốt nhạc trầm xao xuyến để nhập vào bản hoà ca chung
của dân tộc. Tác giả quan niệm rằng mỗi con người dù trẻ hay già, suốt cả
cuộc đời đều phải cống hiến, dù đó chỉ là sự cống hiến nhỏ bé, bình dị
nhưng xuất phát từ tình cảm tự nguyện và chân thành.
24