TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ THỜI
KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở
VIỆT NAM
1. Con đường
a) Thực chất, loại hình và đặc điểm của thời kỳ
quá độ
Quan điểm của các nhà kinh điển Mác-Lênin
- Trong “Phê phán Cương lĩnh Gotha”, Mác viết: giữa chủ
nghĩa tư bản và chủ nghĩa cộng sản là một thời kỳ chuyển
biến từ chế độ nọ sang chế độ kia. Và thích ứng với thời kỳ
đó là một thời kỳ quá độ về chính trị, trong đó chức năng
của nhà nước đóng vai trò quan trọng.
- Nếu Mác mới chỉ ra con đường quá độ trực tiếp từ
nước tư bản phát triển ở trình độ cao lên CNXH với tính chất
là sự chuyển biến cách mạng gay go và quyết liệt, thì Lênin
đã chỉ ra con đường thứ hai – quá độ gián tiếp lên CNXH với
hai hình thức:
1. Từ nước tư bản phát triển trung bình đi lên CNXH.
2. Từ nước tiền tư bản hoặc kém phát triển đi lên CNXH.
Tính chất của nó, theo Lênin dù ở hình thức nào cũng
đều là “cơn đau đẻ kéo dài”.
Quan niệm của Hồ Chí Minh
Tiếp thu và vận dụng sáng tạo CNMLN vào Việt Nam, từ
đặc điểm lịch sử của Việt Nam, Người khẳng định:
Con
đường cách mạng Việt Nam là tiến hành giải phóng dân tộc,
hoàn thành cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân, tiến dân
lên CNXH
. Về thời kỳ quá độ lên CNXH, Người chỉ rõ: Việt
Nam quá độ từ một nước nông nghiệp lạc hậu, thuộc địa và
phong kiến lên CNXH không kinh qua phát triển TBCN. Tính

khoa học và phải có nghệ thuật khôn khéo cho thật sát với
tình hình thực tế. “Ta xây dựng CNXH từ hai bàn tay trắng
đi lên thì khó khăn còn nhiều và lâu dài”; “Phải làm dần
dần”, “không thể một sớm một chiều”, ai nói dễ là chủ quan
và sẽ thất bại
.
Người chỉ đạo
bước đi
của thời kỳ quá độ ở Việt Nam là
phải qua nhiều bước, “bước ngắn, bước dài tuỳ theo hoàn
cảnh”, “chớ ham làm mau, ham rầm rộ,… Đi bước nào vững
chắc bước ấy, cứ tiến dần dần”, đi bước trước phải tính tới
bước sau, đi bước sau phải hoàn thiện bước trước. Không
được nóng vội, đốt cháy giai đoạn.
Thời kỳ đầu, Hồ Chí Minh cũng nói đến
độ dài
của thời kỳ
quá độ là phải trải qua vài ba kế hoạch dài hạn, nhưng về sau
Người chỉ bàn về chia nhỏ thời kỳ quá độ thành nhiều bước đi,
mỗi bước đi phải đặt ra những trọng tâm trọng điểm để tập
trung hoàn thành và phụ thuộc bởi thành tựu CNH, HĐH của
mỗi bước đi.
c) Quan điểm của Hồ Chí Minh về nội dung xây
dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta trong thời kỳ quá độ
-
Trong lĩnh vực chính trị
, nội dung quan trọng nhất là
phải phát huy và giữ vững vai trò lãnh đạo của Đảng. Đảng
phải luôn tự đổi mới và chỉnh đốn để Đảng thực sự là Đảng
cầm quyền.

“Muốn đỡ bớt mò mẫm, đỡ phạm sai lầm thì phải học
kinh nghiệm của các nước anh em” nhưng “áp dụng kinh
nghiệm ấy một cách sáng tạo”, “ta không thể giống Liên Xô
vì Liên Xô có phong tục tập quán khác, có lịch sử khác…”.
Hai là
, xác định bước đi và biện pháp xây dựng chủ nghĩa
xã hội chủ yếu xuất phát từ điều kiện thực tế, đặc điểm dân
tộc, nhu cầu và khả năng thực tế của nhân dân.
Trong khi nhấn mạnh hai nguyên tắc trên, Người lưu ý
vừa chống xa rời nguyên lý của CNMLN, quá tuyệt đối hóa cái
riêng, đồng thời phải chống chủ nghĩa máy móc, giáo điều
khi áp dụng các nguyên lý của CNMLN vào Việt Nam.
b) Biện pháp
- “Tiến nhanh, tiến mạnh, tiến vững chắc lên CNXH”
không có nghĩa là làm bừa., làmẩu, đốt cháy giai đoạn, mà
phải vững chắc từng bước phù hợp với điều kiện thực tế.
- Người đặc biệt nhấn mạnh vai trò của CNH, HĐH XHCN.
- Xây dựng chủ nghĩa xã hội là “làm cho người nghèo thì
đủ ăn, người đủ ăn thì khá giàu, người giàu thì giàu thêm”.
Như vậy, chủ nghĩa xã hội không đồng nhất với bình quân,
mà từng bước tiến lên cuộc sống sung túc, dồi dào.
- Người đã sử dụng một số cách làm cụ thể sau:
+ Kết hợp cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới trên tất
cả các lĩnh vực, mà xây dựng là chủ chốt và lâu dài.
+ Kết hợp xây dựng với bảo vệ, tiến hành hai nhiệm vụ
chiến lược khác nhau trong phạm vi một quốc gia.
+ Xây dựng chủ nghĩa xã hội phải có kế hoạch, biện
pháp và quyết tâm để thực hiện thắng lợi kế hoạch, muốn
kế hoạch thực hiện được tốt thì "
chỉ tiêu một, biện pháp

quan trọng nhất. Đó là:
1. Kiên trì mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội.
2. Phát huy quyền làm chủ của nhân dân, khơi dậy mạnh
mẽ tất cả các nguồn lực, nhất là nguồn lực nội sinh để đẩy
mạnh công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước gắn với phát
triển kinh tế tri thức.
3. Kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại.
4. Chăm lo xây dựng Đảng vững mạnh, làm trong sạch
bộ máy nhà nước, đẩy mạnh đấu tranh chống quan liêu,
tham nhũng, lãng phí, thực hiện cần kiệm liêm chính, chí
công vô tư để xây dựng CNXH.