Châu Phi – Hướng đi mới cho đầu tư và xuất khẩu của Việt Nam
LỜI MỞ ĐẦU
Châu Phi – “lục địa đen” đã trở thành khu vực khá gần gũi vào thân thuộc
với Việt Nam trong nhiều năm qua. Thời kỳ thực dân, đế quốc thì đã từng là những
người bạn kề vai sát cánh trong công cuộc giải phóng dân tộc, còn trong thời kỳ
toàn cầu hóa ngày nay thì sao? Những người bạn cũ này đang cố gắng cùng nhau
hợp tác, giúp đỡ để cùng phát triển, cùng thoát ra khỏi cảnh những nước nghèo của
thế giới. Và theo đánh giá của Bộ ngoại giao thì quan hệ hữu nghị và hợp tác giữa
nước ta với châu Phi đang phát triển, nhất là trong những năm gần đây.
Với diện tích lớn và dân số đông, mức thu nhập bình quân đầu người còn
thấp, thị trường này còn khá mới mẻ và lạ lẫm với Việt Nam nhưng lại được xác
định là thị trường đầy tiềm năng và hấp dẫn đối với ngành xuất khẩu và đầu tư của
Việt Nam. Vì sao vậy?
Với niềm đam mê của mình về châu lục tuy cũ nhưng thị trường khá mới mẻ
này, em rất muốn có sự nghiên cứu sâu hơn về đề tài này. Bài tiểu luận này em tập
trung nghiên cứu về những vấn đề như: thị trường tiềm năng châu Phi, tại sao châu
Phi lại là hướng đi mới cho xuất khẩu và đầu tư của Việt Nam? Những sự hợp tác
mà Việt Nam và châu Phi trong thời gian qua đã đạt được đồng thời nêu ra một số
khó khăn trong đầu tư và xuất khẩu vào thị trường này và một số biện pháp giải
quyết chứ không đi sâu vào những vấn đề như đầu tư như thế nào, cách thức xuất
khẩu và đầu tư như thế nào là tối ưu?v..v. Được sự hướng dẫn tận tình của cô giáo -
Thạc sỹ Trần Thị Ngọc Quyên về phương hướng và cách thức nghiên cứu đề tài đã
giúp em rất nhiều trong thời gian làm bài tiểu luận này! Nhưng do thời gian nghiên
cứu có hạn, tài liệu còn ít nên bài tiểu luận chắc chắn không tránh khỏi những sai
sót!
Một lần nữa em xin cảm ơn cô Th.S Trần Thị Ngọc Quyên về sự quan tâm
và giúp đỡ chúng em để hoàn thành bài tiểu luận của mình. Nếu có những thiếu sót
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Châu Phi – Hướng đi mới cho đầu tư và xuất khẩu của Việt Nam
mong cô góp ý để em có thể rút kinh nghiệm cho những lần sau và đặc biệt nó sẽ là
những kinh nghiệm quý báu cho em để viết khóa luận tốt nghiệp sau này!

tích canh tác hẹp, bị phân tán, kỹ thuật canh tác chưa cao lại bị hạn hán, bão lụt đe
dọa.
Công nghiệp: Nền công nghiệp của châu Phi còn nhiều hạn chế do thiếu
vốn, lao động không được đào tạo. Mặc dù các nước châu Phi có nhiều nguyên
liệu, nhưng đến nay vẫn chưa có ngành công nghiệp quan trọng vì không đủ vốn để
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Châu Phi – Hướng đi mới cho đầu tư và xuất khẩu của Việt Nam
xây dựng nhà máy, thiếu lực lượng lao động lành nghề, người quản lý, kỹ thuật
viên...nên không đủ sức cạnh tranh với nền công nghiệp của Mỹ và châu Âu. Đến
đầu thế kỷ XX, châu Phi chỉ có một số ngành công nghiệp tiêu dùng quy mô nhỏ
như công nghiệp dệt, thuốc lá, nước giải khát, giầy dép và sản xuất linh kiện ô tô...
Ngoại thương: Ngoại thương đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Châu
Phi, có khoảng 1/4 sản phẩm của châu lục này được xuất khẩu, trong đó, dầu khí
chiếm hơn 1/2 giá trị xuất khẩu của châu lục. Tiếp đến là cà phê, cacao, bông, khí
đốt tự nhiên...
Với những đặc điểm trên đây thì châu Phi đang là thị trường đầy tiềm năng
và hấp dẫn thu hút rất nhiều nhà đầu tư và các nhà xuất khẩu trên thế giới và cả ở
Việt Nam chúng ta. Hiện châu Phi đang được đánh giá là thị trường xuất khẩu và
đầu tư trọng điểm của Việt Nam ở thế kỷ 21 này trong khi các thị trường ở Mỹ và
EU đầy cạnh tranh và khốc liệt thì thị trường châu Phi lại tương đối đơn giản và có
vẻ dễ dàng hơn.
II. CHÂU PHI – HƯỚNG ĐI MỚI CHO ĐẦU TƯ VÀ XUẤT KHẨU CỦA VIỆT
NAM
1. Sức hút của thị trường tiềm năng
Do nhu cầu nội tại của hội nhập kinh tế quốc tế đặt ra khi VN chính thức trở
thành thành viên của tổ chức thương mại thế giới, những thị trường truyền thống
dẫn bị bão hòa và cạnh tranh ngày càng gay gắt buộc các DN phải tìm thị trường
mới cho sản phẩm dịch vụ của mình. Trong bối cảnh ấy, Châu Phi được đánh giá là
một thị trường giàu tiềm năng.
Nếu như trước đây thế mạnh xuất khẩu lớn nhất của VN vào thị trường châu

Việt Nam đạt được tiêu chuẩn quốc tế với giá rẻ, chi phí thấp, phù hợp với thị
trường châu Phi.
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Châu Phi – Hướng đi mới cho đầu tư và xuất khẩu của Việt Nam
Các hoạt động xúc tiến thương mại giữa Việt Nam - Châu Phi luôn được đẩy
mạnh và củng cố thông qua các hội chợ quốc tế. Châu Phi cũng đã giúp tên tuổi
Việt Nam được nhiều nước trên thế giới biết đến về thế mạnh xuất khẩu gạo, để từ
đó mở rộng thị truờng sang các nước lớn.
Mọi doanh nghiệp đều có thể xuất sang thị trường Châu Phi
Bên cạnh các mặt hàng xuất khẩu truyền thống là dệt may, giày dép, hạt tiêu,
cao su... Các sản phẩm điện - điện tử, cơ khí, đồ nhựa, sản phẩm gỗ, xe máy và linh
kiện, phụ tùng xe máy, thuốc lá điếu, hàng rau quả, bột gia vị, bột ngọt, đồ chơi trẻ
em, mỳ ăn liền, sữa và sản phẩm sữa, xe đạp... cũng đã khẳng định được vị trí của
mình tuy giá trị xuất khẩu chưa cao. Nhiều chuyên gia nhận định: Mọi lĩnh vực sản
xuất của VN đều có thể xuất sang thị trường Châu Phi và những mặt hàng Châu Phi
cần nhập khẩu, VN đều có thể đáp ứng.
Có thể nói, châu Phi là thị trường khá lý tưởng, phù hợp với trình độ sản xuất
và khả năng của các nước đang phát triển như Việt Nam. Vấn đề cốt yếu là giá cả.
Theo một số doanh nhân từng "lăn lộn" trên thị trường châu Phi, hầu như hàng gì từ
Việt Nam mang qua cũng bán được: giày dép, quần áo, đồ nhựa gia dụng… miễn là
giá "mềm".
2. Quan hệ hợp tác giữa Việt Nam và Châu Phi
Việt Nam và châu Phi cách xa nhau hàng vạn dặm nhưng xuất phát từ nhiều
điểm tương đồng trong lịch sử như từng giúp đỡ, ủng hộ nhau trong cuộc đấu tranh
chống chủ nghĩa thực dân, giành độc lập dân tộc,t ừng bị các nước đế quốc đô hộ,
cùng là thành viên của các phong trào Không liên kết, Cộng đồng Pháp ngữ... quan
hệ Việt Nam - châu Phi có những thuận lợi cơ bản để cùng hợp tác trên bình diện
rộng. Ngay từ những năm 1970, các chuyên gia và lao động Việt Nam đã có mặt tại
nhiều nước châu Phi, hợp tác trong các lĩnh vực nông nghiệp, y tế, giáo dục…
Thuận lợi từ hai phía

Châu Phi – Hướng đi mới cho đầu tư và xuất khẩu của Việt Nam
những bước phát triển mới. Năm 1991, trao đổi thương mại hai chiều mới chỉ đạt
15 triệu USD thì đến nay, đã đạt trên 200 triệu USD và đang tiếp tục trong chiều
hướng phát triển. Hàng hóa Việt Nam đã có mặt tại thị trường 44 nước khu vực với
nhiều sản phẩm có thế mạnh như gạo, nông sản, hàng may mặc, giầy dép, hàng gia
dụng...Với mong muốn tăng cường và mở rộng hợp tác, Việt Nam và các nước
châu Phi đã trao đổi và ký nhiều thỏa thuận, hiệp định song phương trong khuôn
khổ pháp lý thúc đẩy hợp tác. Đến nay, Việt Nam đã ký với các nước châu Phi 15
hiệp định khung về hợp tác kinh tế, thương mại, văn hóa và khoa học kỹ thuật, 14
hiệp định thương mại, 4 hiệp định khuyến khích, bảo hộ đầu tư và Hiệp định tránh
đánh thuế hai lần, Uỷ ban hỗn hợp về hợp tác với 8 nước châu Phi cũng được thành
lập.
Từ năm 1997, dưới sự tài trợ của FAO, Việt Nam và các nước châu Phi như
Xênêgan, Bênanh, Mađagaxca, CH Công Gô...đã triển khai thực hiện có hiệu quả
chương trình hợp tác nông nghiệp theo mô hình 2+1, giúp các nước châu Phi giải
quyết vấn đề an ninh lương thực. Hàng trăm chuyên gia nông nghiệp Việt Nam
đang có mặt tại các nước này để giúp đỡ về các lĩnh vực như: thâm canh lúa, kỹ
thuật chăn nuôi, tạo giống mới, chế biến nông sản... Nhiều doanh nghiệp Việt Nam
đã ký hợp đồng trực tiếp cung ứng lao động cho lĩnh vực xây dựng, công nghiệp tại
các nước Libi, Angiêri và Nam Phi...Từ những năm 90 đến nay, Việt Nam đã cử
hàng nghìn chuyên gia y tế, giáo dục, nông nghiệp, tài chính sang làm việc tại các
nước Ăngôla, Công Gô, Mađagasca, Modămbích... nhằm giúp đào tạo các thế hệ
cán bộ, góp phần giúp các nước châu Phi giải quyết những khó khăn về kinh tế-xã
hội.
Hiện Việt Nam đã ký Hiệp định thương mại với 14 nước châu Phi như
Guinea, Ai Cập, Algeria, Guinea Xích đạo, Mozambique, Angola, Morocco,
Tunisia, Zimbabwe, Nam Phi, Libya, Nigeria, Tanzania, CH Congo. Với các nước
châu Phi còn lại, Việt Nam cũng đang tiến hành trao đổi dự thảo thương mại và
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Châu Phi – Hướng đi mới cho đầu tư và xuất khẩu của Việt Nam

và Phòng Thương mại các nước châu Phi mà VCCI đã ký thỏa thuận hợp tác, tổ
chức cho doanh nghiệp gặp gỡ, giao lưu, giới thiệu tiềm năng hợp tác đầu tư, giúp
doanh nghiệp tìm đối tác làm ăn. Ngoài ra là hoạt động khảo sát các thị trường
trọng điểm (Algieri, Maroc, Angola, Tanzania, Senegal, Nam Phi...), tổ chức hội
chợ triển lãm trong nước và tại các nước châu Phi, tổ chức các khóa đào tạo, cung
cấp thông tin phục vụ doanh nghiệp về thủ tục pháp lý, thủ tục hải quan, cơ chế tài
chính, bảo hộ thương hiệu, cũng như những quy định cần thiết khi xuất khẩu hàng
vào các nước châu Phi và nhiều hoạt động khác.
Trở thành thành viên đầy đủ của WTO, thuận lợi cơ bản nhất trong đẩy mạnh
xuất khẩu của Việt Nam sang châu Phi là hàng hoá được hưởng thuế suất MFN.
Hiện tại, Việt Nam mới có MFN với 13/54 nước châu Phi. Như vậy, Việt Nam đã
có thêm được 37 thị trường mới được hưởng thuế suất ưu đãi của MFN (vì có sáu
nước châu Phi chưa là thành viên của WTO, trong đó đã có hai nước đã dành MFN
cho Việt Nam).
Hơn nữa, với thị trường tương đối khó khăn và nhiều rủi ro như châu Phi thì
cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO sẽ là một biện pháp tương đối hữu hiệu để
xử lý những vụ kiện thương mại. Vì vậy, cơ hội cho tăng trưởng xuất khẩu của Việt
Nam vào thị trường châu Phi tương đối lớn.<nguồn : Thời báo kinh tế Việt Nam
Vn Economy>
Một số ví dụ hợp tác điển hình
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Châu Phi – Hướng đi mới cho đầu tư và xuất khẩu của Việt Nam
Với Nam Phi - đầu tàu kinh tế của châu Phi -
đang được coi là thị trường nhiều tiềm năng cho các
doanh nghiệp (DN) Việt Nam. Trong chiến lược đẩy
mạnh xuất khẩu đến 2010, Nam Phi được xác định là
thị trường mới, cần được đẩy mạnh công tác tìm hiểu
thông tin và xúc tiến thương mại để mở rộng xuất khẩu.
Theo Bộ thương mại, trong vài năm gần đây. Nam Phi luôn là bạn hàng lớn
của Việt Nam ở châu Phi. Buôn bán hai chiều đã tăng đáng kể, đặc biệt là xuất

Mozambique hiện ưu đãi về thuế cho những lĩnh vực như: nông nghiệp, du
lịch và khách sạn, khai mỏ, xăng dầu và những dự án lớn với khoản đầu tư thấp
nhất là 500 triệu USD ... trong đó, có quy chế ưu đãi đặc biệt về đầu tư trong nông
nghiệp với mức thuế DN giảm tới giảm tới 80%. Ngoài ra, doanh nghiệp đầu tư vào
các khu chế xuất cũng được giảm thuế với điều kiện, phải xuất khẩu đạt 85% sản
lượng, thuê tối thiểu 20% công nhân bản địa sẽ được giảm tới 60% thuế doanh
nghiệp, miễn thuế chuyển giao tài sản, không phải chịu thuế giá trị gia tăng trong
tất cả các giao dịch...
Nhiều lĩnh vực hợp tác với Mozambique:
Việt Nam và Mozambique là hai nền kinh tế có thể bổ sung tốt cho nhau, cụ
thể là Việt Nam có thể xuất khẩu các mặt hàng như: gạo, dệt may, máy móc công
nghiệp...- những mặt hàng mà Mozambique có nhu cầu nhập khẩu rất cao.Trong
khi đó, Việt Nam lại có thể nhập các mặt hàng từ Mozambique như: bông, gỗ, hạt
điều, phụ liệu thuốc lá... Đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp, hai nước có thể hợp
tác rất tốt, Việt Nam có thể giúp Mozambique các kỹ thuật phát triển trồng lúa và
xuất khẩu gạo sang thị trường này.
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368