Tài liệu
Tập huấn Giáo dục
Môi trường Cơ bản
Mục lục
Giới thiệu chung
Chủ đề 1
Tài liệu nguồn cho Chủ đề 1
Tài liệu nguồn cho Hoạt động 1
Tài liệu nguồn cho Hoạt động 2
Tài liệu nguồn cho Hoạt động 3
Tài liệu nguồn cho Hoạt động 4
Tài liệu nguồn cho Hoạt động 5
Tài liệu tham khảo
Chủ đề 2
Tài liệu nguồn cho Chủ đề 2
Tài liệu nguồn cho Hoạt động 1
- Biến đổi khí hậu
Hoạt động 1 – Các khái niệm
Hoạt động 2 – Nguyên nhân và hậu quả của biến đổi khí hậu toàn cầu
Hoạt động 3 – Biến đổi khí hậu ở Việt Nam
Hoạt động 4 - ng phó với biến đổi khí hậu
Hoạt động 5 – Tích hợp nội dung trong chủ đề Biến đổi khí hậu vào
chương trình chính khóa
? Biến đổi khí hậu
Phụ lục 1a: Các khái niệm về biến đổi khí hậu
Phụ lục 1b: Phiếu trắc nghiệm cho Hoạt động 1
Phụ lục 1c: Đáp án cho Phiếu trắc nghiệm
Phụ lục 1d: Trò chơi cho Hoạt động 1
Phụ lục 2a: Nguyên nhân và hậu quả của biến đổi khí hậu toàn cầu
Phụ lục 2b: Phiếu trắc nghiệm cho Hoạt động 2
Phụ lục 2c: Đáp án cho Phiếu trắc nghiệm

Tài liệu nguồn cho Hoạt động 5
Tài liệu tham khảo
Chủ đề 3
Tài liệu nguồn cho Chủ đề 3
Tài liệu nguồn cho Hoạt động 1
Tài liệu nguồn cho Hoạt động 2
Tài liệu nguồn cho Hoạt động 3
Tài liệu nguồn cho Hoạt động 4
Tài liệu nguồn cho Hoạt động 5
T tham khảo
Phụ lục 2a: Phân biệt các loại năng lượng
Phụ lục 2b: Trò chơi cho Hoạt động
Phụ lục 4a: Làm gì để sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả
Phụ lục 4b: Phiếu trắc nghiệm cho Hoạt động 4
Phụ lục 4c: Đáp án cho Phiếu trắc nghiệm
- Tái chế chất thải
Hoạt động 1 – Các khái niệm
Hoạt động 2 – Quản lý chất thải theo 3R
Hoạt động 3 – Tái chế chất thải
Hoạt động 4 – Giảm thiểu chất thải của bạn
Hoạt động 5 – Tích hợp nội dung trong chủ đề Tái chế chất thải vào
chương trình chính khóa
- Tái chế chất thải
Phụ lục 1a: Các khái niệm về chất thải
Phụ lục 1b: Trò chơi cho Hoạt động 1
Phụ lục 2a: Quản lý chất thải theo 3R
Phụ lục 2b: Trò chơi cho Hoạt động 2
Phụ lục 3a: Tái chế chất thải
Phụ lục 3b: Phiếu trắc nghiệm cho Hoạt động 3
Phụ lục 3c: Đáp án cho Phiếu trắc nghiệm

vì Sự phát triển Bền vững, Đại học Sư phạm Hà Nội.
Chúng tôi xin trân trọng cảm ơn Trung tâm Giáo dục Môi trường, Ấn Độ đã
có những gợi ý quý báu và cung cấp tài liệu tham khảo, giúp những chỉ dẫn bước
đầu trong việc phát triển bộ tài liệu.
Chúng tôi cũng không thể biên soạn được bộ tài liệu này nếu thiếu sự đóng
góp nhiệt tình từ phía các giảng viên các trường Đại học Quảng Nam, Đại học
Phạm Văn Đồng, Quảng Ngãi, Cao đẳng Sư phạm Nghệ An, Cao đẳng Sư phạm
Thái Nguyên và Cao đẳng Sư phạm Quảng Ninh. Ví dụ điển hình từ những hoạt
động trong giai đoạn 2008-2010 tại các trường nói trên được đưa vào đóa CD kèm
theo bộ tài liệu này.
4
Tài liệu Tập huấn Giáo dục Môi trường Cơ bản
GIỚI THIỆU
1. Mục tiêu của cuốn tài liệu
2. Nguyên tắc và quá trình phát triển tài liệu
Cuốn “Tài liệu tập huấn khóa Giáo dục Môi trường Cơ bản” là công cụ cụ thể để các giảng
viên có thể tổ chức một khóa tập huấn về Giáo dục Môi trường Cơ bản cho các thầy cô giáo
khác, dù đó là các thầy cô giáo tương lai hay các thầy cô giáo ở trường Trung học Cơ sở.
Khóa tập huấn hướng tới mục đích giúp các thầy cô giáo tích hợp, lồng ghép và/hay liên hệ
đến các vấn đề môi trường và bảo vệ môi trường trong các bài giảng của mình, không chỉ
trong những môn học có mối liên hệ rõ rệt nhưng Sinh học hay Đòa lý.
Những hoạt động được đề xuất trong tài liệu này đưa ra gợi ý về nội dung và quy trình cho
khóa tập huấn đầy đủ kéo dài 2.5 ngày. Tuy nhiên, người tập huấn cũng có thể lựa chọn giới
thiệu các chủ đề một cách riêng biệt.
Cuốn tài liệu giới thiệu về 3 chủ đề thông qua một loạt các hoạt động và dựa vào nhiều
nguồn tài liệu tham khảo đưa ra trong tài liệu. Mỗi hoạt động được thiết kế để giới thiệu về
một nội dung cụ thể một cách ngắn gọn, chính xác và dễ hiểu trong phần Tài liệu nguồn.
Những vấn đề môi trường phức tạp, ví dụ như biến đổi khí hậu, hiệu ứng nhà kính, sự ấm lên
toàn cầu, nước biển dâng được thể hiện bằng một ngôn ngữ đơn giản, dễ hiểu.
Cuốn tài liệu sẽ giúp người tập huấn giới thiệu đến người học nội dung cần thiết bằng cách

3. Chủ đề lựa chọn
3 chủ đề được lựa chọn là các chủ đề môi trường quan trọng, nhận được nhiều sự qua n tâm
ở Việt Nam, cả ở cấp độ quản lý và công chúng nói chung. Ngoài ra, đây còn là những vấn
đề liên quan chặt chẽ đến chủ đề tổng thể là bảo vệ môi trường.
Chủ đề 1 – Biến đổi khí hậu
Biến đổi khí hậu là vấn đề đang được toàn thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng rất quan
tâm. Nằm ở gần vùng xích đạo, có bờ biển kéo dài hơn 3000 km, Việt Nam sẽ là nước bò ảnh
hưởng nghiêm trọng khi trái đất nóng lên, băng tan và nước biển dâng. Dù Việt Nam không
phải là nước công nghiệp phát triển, không phát thải nhiều khí nhà kính như các nước khác,
nhưng việc xem xét nguồn gốc và tác động xấu của biến đổi khí hậu, cũng như các biện
pháp giảm thiểu tác hại của nó là việc ích nước lợi nhà, giúp sử dụng tài nguyên thiên nhiên
hợp lý để phát triển bền vững.
Trong chủ đề này, các giảng viên/giáo viên sẽ làm quen và sau đó chuyển tải tới học sinh
các khái niệm, thuật ngữ liên quan tới biến đổi khí hậu như thời tiết, biến đổi khí hậu; Trái đất
và hệ thống khí hậu Trái đất; Khí nhà kính, hiệu ứng nhà kính; Dấu vết sinh thái, dấu vết
cácbon. Những điều này sẽ giúp người học hiểu được nguyên nhân của biến đổi khí hậu và
các ảnh hưởng của nó tới thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng. Và cuối cùng, cuốn tài
liệu giúp người đọc tìm hiểu, tiếp cận cách ứng phó với biến đổi khí hậu được áp dụng ở thế
giới và Việt Nam.
Chủ đề 2 – Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả
Sản xuất và tiêu thụ năng lượng là vấn đề rất quan trọng trong phát triển đất nước. Tuy
nhiên, nếu sản xuất và tiêu thụ năng lượng không hợp lý, không hiệu quả, sẽ vừa làm cạn
kiện tài nguyên thiên nhiên, vừa làm tăng phát thải khí nhà kính dẫn đến hiểm họa môi
trường như tăng nhiệt độ trái đất, nước biển dâng đe dọa cuộc sống của cộng đồng xã
hội. Do vậy, vấn đề sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả không chỉ là mối quan tâm của
nhà nước, của tổ chức, doanh nghiệp lớn, mà còn là vấn đề của từng người, từng gia đình.
Chủ đề “Sử dunï g nanê g lươnï g tietá kiemä và hie qua”û sẽ giupù cacù gianû g vienâ /giaó vienâ namé baté
và chuyenå taiû tơiù hocï sinh nhưnõ g khaiù niemä về nanê g lươnï g và nguonà gocá cuả nanê g lươnï g; giupù
phanâ bietä cacù danï g nanê g lươnï g như hoá thacï h, taiù taọ ; giupù hie rõ ha quả cuả viecä sử
dunï g nanê g lươnï g khonâ g hơpï lý và cacù cacù h tietá kiemä và sử dunï g nanê g lươnï g hie qua.û Chủ đề

bạn vẫn có rất nhiều cơ hội để thay đổi, biên tập hay bổ sung các hoạt động khác ngoài
những hoạt động được đề ra trong cuốn này.
Dù bạn chọn cách sử dụng cuốn tài liệu tập huấn như thế nào, hãy dành thời gian đọc kỹ
những điểm sau trước khi bắt đầu khóa tập huấn.
a) Biết rõ nội dung
Mặc dù vai trò của bạn là người tập huấn chứ không phải một chuyên gia dày dạn kinh
nghiệm, bạn vẫn cần phải giới thiệu về nội dung nằm trong phần tài liệu nguồn liên quan tới
mỗi hoạt động. Vai trò của bạn không phải là giảng bài mà đưa ra những nhận xét góp ý và
bổ sung, hoàn thiện thông tin từ phía người tham gia tập huấn. Để làm được như vậy, bạn
cần phải nắm rõ những thông tin được cung cấp trong cuốn tài liệu này. Hiển nhiên, việc
học thuộc các con số là không cần thiết nhưng có thể bạn sẽ phải chuẩn bò trước một số thẻ
trợ giúp.
b) Hiểu về học viên của mình
Các nhóm học viên khác nhau có những mong đợi khác nhau. Thậm chí trong một nhóm vẫn
có thể có nhiều điểm khác biệt. Điều này có thể ảnh hưởng tới thời gian bạn cần để giới thiệu
những hoạt động nhất đònh hay ảnh hưởng đến lòng nhiệt tình và mối quan tâm mà bạn mong
chờ từ lớp học đó. Nhiều hoạt động đòi hỏi học viên làm việc theo nhóm, và do đó, cần phải
cân nhắc một số yếu tố nhất đònh khi chia học viên theo nhóm.
Bạn hãy tự hỏi bản thân mình những câu hỏi sau:
· Những học viên này đã/đang/sẽ dạy môn gì?
· Họ biết về các chủ đề môi trường ở mức độ nào?
· Trước đó họ đã tham gia các khóa tập huấn nào về môi trường?
· Họ có quen thuộc với các phương pháp dạy học tích cực?
· Họ tham gia tập huấn vì họ muốn được tham gia, hay vì đó là khóa tập huấn bắt buộc?
· Các học viên có biết rõ nhau không?
· Đặc điểm của nhóm học viên thế nào (độ tuổi, giới tính)?
· Nơi các học viên sinh sống có những vấn đề mà khóa tập huấn đề cập đến? Ở khu vực họ sống có nhà
máy điện? Có vấn đề với rác thải?
7
Tài liệu Tập huấn Giáo dục Môi trường Cơ bản

Sinh viên sư phạm và các thầy cô giáo đều là những người có lòch làm việc khá bận
rộn. Chắc hẳn bạn muốn tránh tình huống phải làm việc trong một nhóm mà mọi người đều
muốn được dành thời gian cho việc khác hơn. Vì vậy, bạn hãy tính toán đến khả năng liệu
khóa tập huấn có thể được tổ chức hoàn toàn hay một phần trong thời gian làm việc, hay
nhà trường có quy chế tính toán hợp lý đối với thời gian giảng viên/giáo viên tham gia vào
khóa tập huấn.
Mặc dù bạn không phải là người có thể thực sự thu xếp thời gian biểu cho khóa tập
huấn, cố gắng kiểm tra với người tổ chức về thời gian thích hợp nhất.
Việc tổ chức tập huấn về cả ba chủ đề trong khóa tập huấn kéo dài 2.5 ngày tỏ ra là
hợp lý nhất. Tuy nhiên, bạn cũng có thể tổ chức các buổi tập huấn ngắn hơn theo từng chủ
đề. Dù vậy, bạn nên lưu ý rằng việc tổ chức cả khóa tập huấn có điểm lợi là bạn có thể dễ
dàng tạo dựng một bầu không khí thân thiện và liên hệ các chủ đề với nhau.
e) Số lượng người tham gia vừa phải
Để khóa tập huấn đạt hiệu quả cao nhất, số lượng thành viên lớp tập huấn không
nên quá 25 người để đảm bảo rằng tất cả đều có thể tích cực tham gia vào các hoạt động
nhóm cũng như riêng lẻ. Nếu số lượng người muốn tham gia vào khóa tập huấn đông hơn,
8
Tài liệu Tập huấn Giáo dục Môi trường Cơ bản
bạn có thể thuyết phục người tổ chức chia lớp thành các lớp với số lượng người tham gia
vừa phải.
f) Áp dụng cách tiếp cận tích cực và cùng tham gia
Hãy đảm bảo rằng người học tham gia tích cực vào quá trình và giữ được sự nhiệt
tình trong suốt khóa học. Lưu ý rằng một số người học có thể đã biết về một số vấn đề trong
cuốn tập huấn ở mức sâu hơn những gì nhắc đến trong cuốn này khá nhiều. Bạn hãy mang
lại cho người tham gia một diễn đàn, tận dụng tri thức của họ và đảm bảo rằng họ được tôn
trọng và đánh giá cao. Trong trường hợp thông tin người học đưa ra trong các hoạt động
nhóm chưa được đầy đủ hoặc gây tranh cãi, vai trò của bạn là nhận xét, giải thích và bổ
sung khi cần thiết. Tuy vậy, phải đảm bảo là thông tin bạn đưa ra luôn chính xác và đầy đủ.
g) Tổ chức các hoạt động sau khóa học
Người học chỉ có thể tiếp thu đầy đủ kiến thức và kỹ năng mới nếu như có đủ thời

Giới thiệu
8.30-10.30
Hoạt động 1: Các khái niệm
10
10.30-10.45
Giải lao
10.45-11.15
Hoạt động 2: Nguyên nhân và tác động của biến đổi khí hậu
11.15-13.00
Nghỉ trưa
13.00-13.30
Hoạt động 2: Nguyên nhân và tác động của biến đổi khí hậu (tiếp)
13.30-14.30
Hoạt động 3: Biến đổi khí hậu ở Việt Nam
14.30-15.30
Hoạt động 4: Ứng phó với biến đổi khí hậu
Giải lao
15.30-15.45
15.45-16.45
Hoạt động 5: Tích hợp nội dung biến đổi khí hậu vào chương trình chính khóa
Ngày 2
Chủ đề 2: Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả
8.00-8.10
8.10-9.10
9.10-10.10
10.10-10.25
10.25-11.25
11.25-13.00
13.00-14.00
14.00-15.00

Hoạt động 5: Tích hợp nội dung xử lý chất thải vào chương trình chính khóa
Thảo luận về kế hoạch hoạt động tiếp theo
Đánh giá
Tổng kết khóa tập huấn
Ngày 3
Giải lao
Tài liệu Tập huấn Giáo dục Môi trường Cơ bản
Chuỷ ủe 1
Bieỏn ủoồi khớ haọu
Giới thiệu chung
Mục tiêu
Biến đổi khí hậu hiện đã và đang là vấn đề sống còn của nhân loại. Riêng
Việt Nam sẽ phải đối mặt với những vấn đề nghiêm trọng, khi nhiệt độ Trái
đất tăng và nước biển dâng. Theo đánh giá của Chương trình Phát triển
Liên Hiệp Quốc (UNDP), Việt Nam nằm trong danh sách 5 nước đứng đầu
thế giới dễ bò tổn thương nhất đối với biến đổi khí hậu và khi mực nước biển
tăng 1m, Việt Nam sẽ mất đi 5% diện tích đất đai, 11% người dân mất nhà
cửa, sản lượng nông nghiệp giảm 7% (tương đương 5 triệu tấn thóc) và
10% thu nhập quốc nội GDP.
Báo cáo Phát triển Con người 2009 do UNDP tại Việt Nam và Bộ Tài
nguyên và Môi trường công bố cũng cho thấy, biến đổi khí hậu gây đe dọa
Việt Nam ở nhiều cấp. Lượng mưa dự kiến sẽ gia tăng và Việt Nam sẽ đối
mặt với những trận bão nhiệt đới mạnh hơn. Mực nước biển dự kiến sẽ
dâng cao 33 cm vào năm 2050 và 1 m vào năm 2100. Đó là một dự báo ảm
đạm đối với Đồng bằng sông Cửu Long thấp trũng. Nếu mực nước biển
dâng cao 1m, phần lớn Đồng bằng sông Cửu Long sẽ hoàn toàn ngập
trắng một thời gian dài trong năm.
Khi nước biển dâng, nhiều vùng như Hải Phòng, Thái Bình, Nam Đònh, Ninh
Bình, An Giang, Đồng Tháp, Tiền Giang, Vónh Long, Cà Mau sẽ ngập
chìm từ 2-4m trong vòng 100 năm tới. Nước biển dâng sẽ khiến 22 triệu

Lưu ý:
120 phút
Sau hoạt động này, học viên có thể liệt kê và mô tả những khái niệm cơ bản,
thông dụng, hay được dùng tới khi nói về biến đổi khí hậu.
Laptop, projector, bài giảng dưới dạng PowerPoint;
Bảng ghim, thẻ màu, giấy khổ A0, đề can đánh dấu (nhãn dính có hình); Trò
chơi: Xem Phụ lục 1d; Bộ câu hỏi trắc nghiệm
1. Tổ chức lớp học theo nhóm
2. Các nhóm thảo luận đưa ra các đònh nghóa trong mục “Thời tiết và biến đổi
khí hậu”
3. So sánh với tài liệu nguồn (Phụ lục 1a)
4. Người tập huấn tóm tắt, tổng kết.
5. Các nhóm tự nghiên cứu về “Trái đất và hệ thống khí hậu trái đất” (Phụ lục
1a), thảo luận cách trình bày về chủ đề này
6. Đại diện một nhóm trình bày
7. Giảng lý thuyết về “Khí nhà kính và hiệu ứng nhà kính” và “Dấu vết sinh
thái và dấu vết cacbon”
8. Các nhóm nghiên cứu câu hỏi trắc nghiệm (Phụ lục 1b), dán nhãn vào
câu trả lời, lựa chọn và cử người đại diện trình bày
9. Chia nhóm chơi trò chơi (Phụ lục 1d)
10.Tóm tắt tổng kết toàn bộ nội dung
Kết quả làm việc nhóm
Bài tập nhóm và trò chơi bổ trợ thu hút được tất cả học viên tham gia
Tùy theo thời gian, người tập huấn có thể chọn chơi cả hai trò chơi hay một.
Có thể tích hợp nội dung của Hoạt động 1 vào bài giảng của các môn Đòa lý,
Vật lý, Môi trường, Lòch sử
Hoạt động 1
Các khái niệm
Biến đổi khí hậu
14

Nguyên nhân và hậu quả của biến đổi khí hậu toàn cầu
Biến đổi khí hậu
15
Tài liệu Tập huấn Giáo dục Môi trường Cơ bản - Chủ đề 1- Biến đổi khí hậu
Thời gian:
Mục tiêu:
Học liệu:
Tiến trình:
Đánh giá:
Lưu ý:
60 phút
Học viên liệt kê và mô tả được tác động của biến đổi khí hậu tới Việt Nam
cũng như đòa phương nơi mình sinh sống
Laptop, projector
Bảng ghim, thẻ màu, giấy khổ A0
Dụng cụ, trò chơi: Xem Phụ lục 3b
1. Tổ chức lớp học theo nhóm;
2. Các nhóm thiết kế một trang bìa báo nói về sự biến đổi của các yếu tố khí
hậu, hiện tượng thời tiết tiêu biểu ở tỉnh mình;
3. Các nhóm tham khảo và đánh giá lẫn nhau;
4. Người tập huấn nhận xét và tổng kết về sự biến đổi của các yếu tố khí hậu,
hiện tượng thời tiết tiêu biểu ở Việt Nam nói chung (Phụ lục 3a);
5. Mỗi nhóm liệt kê ít nhất 3 ví dụ về tác động của biến đổi khí hậu đối với Việt
Nam;
6. Người tập huấn nhận xét, bổ sung và tổng kết về “Tác động của biến đổi
khí hậu đối với Việt Nam” (Phụ lục 3a)
7. Chia nhóm chơi trò chơi (Phụ lục 3b)
8. Tóm tắt tổng kết toàn bộ nội dung
Dựa trên kết quả làm việc nhóm;
Trò chơi bổ trợ thu hút được tất cả học viên tham gi

“Chương trình mục tiêu quốc gia ứng phó với biến đổi khí hậu”;
4. Các nhóm thảo luận về việc cần làm để giảm nhẹ biến đổi khí hậu;
5. Thi theo nhóm (mỗi nhóm đưa ra một ví dụ rồi đến nhóm tiếp theo, nhóm
nào không đưa được thêm ví dụ là nhóm thua);
6. Người tập huấn nhận xét và tổng kết;
7. Chia nhóm chơi trò chơi (Phụ lục 4c);
8. Tóm tắt tổng kết toàn bộ nội dung.
Dựa trên kết quả của hoạt động nhóm
Cuộc thi và trò chơi thu hút được tất cả học viên tham gia
Người tập huấn có thể lựa chọn trò chơi khác cho phù hợp.
Có thể tích hợp các nội dung của Hoạt động 4 vào các bài giảng của
môn Giáo dục công dân, Môi trường, Đòa lý
Biến đổi khí hậu
Hoạt động 4
Ứng phó với biến đổi khí hậu
17
Tài liệu Tập huấn Giáo dục Môi trường Cơ bản - Chủ đề 1- Biến đổi khí hậu
Thời gian:
Mục tiêu:
Học liệu:
Tiến trình:
Đánh giá:
Lưu ý:
60 phút
Học viên nắm được cách tích hợp một phần nội dung cụ thể trong chủ đề
Biến đổi khí hậu vào bài học cụ thể và liệt kê được các bài học có thể tích hợp
trong môn mình phụ trách
Laptop, projector
Bảng ghim, thẻ màu, giấy khổ A0
Kế hoạch bài giảng mẫu có tích hợp nội dung giáo dục môi trường.

toàn cầu:
Nguyên nhân
của biến đổi
khí hậu:
Sơ lược:
Tài liệu nguồn cho Chủ đề 1
Biến đổi khí hậu
Tài liệu nguồn cho Hoạt động 1
Phụ lục 1a: Các khái niệm về biến đổi khí hậu
Là các diễn biến nhiệt độ, độ ẩm, lượng mưa, áp suất khí quyển, gió,
nắng, các hiện tượng xảy ra trong khí quyển và nhiều yếu tố khí tượng
khác trong hiện tại hoặc tương lai gần.
Khí hậu là sự diễn biễn của các thông số trên trong khoảng thời gian
dài ở một vùng, miền xác đònh. Khí hậu chính là sự lặp đi lặp lại của tình
hình thời tiết, ở một đòa phương, trong nhiều năm, trở thành quy luật.
Cũng có thể đònh nghóa, khí hậu là mức độ trung bình của thời tiết trong
một khoảng thời gian (thường là 30 năm) và không gian nhất đònh.
“Thời tiết” có tính đòa phương và ngắn hạn, còn “Khí hậu” có tính khu
vực và dài hạn.
Là sự thay đổi của hệ thống khí hậu Trái đất gồm: Khí quyển, Đại
dương, Băng quyển, Sinh quyển và Thạch quyển hiện tại và trong
tương lai bởi các nguyên nhân tự nhiên và nhân tạo.
Là sự gia tăng nhiệt độ trung bình ở gần bề mặt Trái đất và trong lớp
thấp nhất của bầu khí quyển. Sự gia tăng nhiệt độ trong khí quyển Trái
đất có thể góp phần thay đổi trong mô hình khí hậu toàn cầu.
Thuật ngữ “Biến đổi khí hậu Trái đất” cũng được hiểu là “Sự nóng lên
toàn cầu”. Và khi nói tới “Sự nóng lên toàn cầu” cũng tức là “Biến đổi
khí hậu Trái đất”.
Nguyên nhân chính làm Biến đổi khí hậu trái đất là do sự gia tăng các
hoạt động tạo ra phát thải khí nhà kính, các hoạt động khai thác quá

phát triển.
Đại dương chiếm 71% bề mặt Trái đất, chứa khoảng 1 tỷ 340 triệu km3
nước. Ngoài việc cung cấp hải sản, cung cấp dầu khí, đại dương còn
là bình giữ nhiệt khổng lồ, điều tiết khí hậu cho Trái đất. Chỉ cần bình
đại dương nóng lên hay nguội đi một chút, khí hậu Trái đất cũng bò ảnh
hưởng rất nhiều.
Là tất cả các vùng có băng tuyết bao phủ quanh năm trên Trái đất và
trên biển. Đó là Bắc cực, Nam cực, đảo Greenland, miền bắc Canada,
miền bắc Siberia và các vùng núi cao quanh năm có nhiệt độ dưới
không độ.
Do có độ phanû xạ lơnù nenâ banê g, tuyetá đã phanû xạ phanà lơnù bưcù xạ cuả
Matë trơiø . Motä số nơi ở Nam cưcï , banê g tuyetá phanû xạ khoanû g 90% lươnï g
bưcù xạ cuả Matë trơiø , trong khi mưcù độ phanû xạ trung bình toanø ca chỉ là
30%. Ne banê g quyenå tan chaỷ , Traiù đatá sẽ nonù g lenâ , khí ha sẽ thay đoiå .
Biến đổi khí hậu
20
Hình 1: Các khí trong bầu khí quyển
Nguồn: http://vi.wikipedia.org/wiki/Khí_quyển_Trái_Đất
nitõ
78%
ơxi
21%
Nh?ng khí
khác bao g?m
argon, ðioxit cácbon m?t vài khí khácvà
Tài liệu Tập huấn Giáo dục Môi trường Cơ bản - Chủ đề 1- Biến đổi khí hậu
21
Biến đổi khí hậu
Đất liền:
Sinh quyển:

kiệm chất đốt.
Trong biến đổi khí hậu, người ta dùng khái niệm “Hiệu ứng nhà kính khí
quyển” để miêu tả hiện tượng hấp thu và phân bổ nhiệt bức xạ của Mặt
trời gây ra bởi các khí nhà kính có trong bầu khí quyển của Trái đất.
Các tia bức xạ sóng ngắn của Mặt trời xuyên qua bầu khí quyển đến
mặt đất và được phản xạ trở lại thành các bức xạ nhiệt sóng dài. Các khí
nhà kính có trong khí quyển, có thể hấp thụ những bức xạ nhiệt này và
giữ ấm cho bầu khí quyển. Nếu không có hiệu ứng nhà kính tự nhiên
o
này nhiệt độ trái đất chỉ vào khoảng –18 C. Nhưng nếu khí nhà kính
nhiều hơn mức bình thường, Trái đất sẽ bò nóng lên.
Nhiệt độ trung bình của bề mặt Trái đất được quyết đònh bởi cân bằng
giữa năng lượng mặt trời chiếu xuống trái đất và lượng bức xạ nhiệt của
mặt đất vào vũ trụ.
Khaiù niemä “Hie ưnù g nhà kính nhanâ taọ ” dunø g để mie tả “Hie ưnù g nhà
kính” ga ra bơiû cacù khí nhà kính sinh ra từ hoatï đonä g sinh soná g cuả con
ngươiø .
Ngoài ra, khí ôzôn (O ) tập trung thành 1 lớp mỏng trên tầng bình lưu
3
của khí quyển có tác dụng hấp thụ các bức xạ tử ngoại từ mặt trời chiếu
tới trái đất và qua đó bảo vệ sự sống trên trái đất.
3. Khí nhà kính và hiệu ứng nhà kính
Tài liệu Tập huấn Giáo dục Môi trường Cơ bản - Chủ đề 1- Biến đổi khí hậu
Dấu vết sinh
thái là gì?
Dấu vết sinh thái (còn gọi là dấu chân sinh thái) là thước đo nhu cầu của
con người đối với các hệ sinh thái của Trái đất. Khái niệm này được đưa
ra nhằm so sánh nhu cầu của nhân loại đối với năng lực sinh thái tái tạo
của Trái đất. Nó thể hiện số lượng các khu đất và biển có thể sản xuất
một cách sinh học, cần thiết để tái tạo các nguồn tài nguyên mà nhân

Dấu vết cacbon có thể hiểu đơn giản là, khi bạn dùng xe ô tô, nhiên liệu
bò đốt cháy tạo ra một lượng cacbon đioxit nhất đònh, tùy thuộc vào
mức tiêu thụ nhiên liệu của xe và quãng đường cần đi; Khi sưởi ấm, đun
nấu bằng điện, dầu, khí đốt hay than đá, bạn cũng tạo ra cacbon
đioxit. Khi sản xuất, tiêu thụ sản phẩm, hàng hoá, bạn cũng phát thải
một số lượng cacbon đioxit và các khí nhà kính khác.
Dấu vết cacbon của một người (một quốc gia) là tổng tất cả các phát
thải cacbon đioxit, được tạo ra bởi hoạt động của người (quốc gia) đó
trong một khung thời gian nhất đònh, thường là một năm.
Dấu vết cacbon là một công cụ mạnh giúp hiểu rõ tác động của hành vi
cá nhân tới sự nóng lên toàn cầu. Để ngăn chặn sự nóng lên toàn cầu,
việc tính toán và kiểm soát dấu vết cacbon của mỗi người là cần thiết.
23
Biến đổi khí hậu
Tài liệu Tập huấn Giáo dục Môi trường Cơ bản - Chủ đề 1- Biến đổi khí hậu
Biến đổi khí hậu
24
Phụ lục 1b: Phiếu trắc nghiệm cho Hoạt động 1
1) Hoạt động nào sau đây không liên quan tới biến đổi khí hậu?
a. Đi ô tô
b. Trồng rừng
c. Mặc áo mưa
2) Tên “El Nino” có nghóa là:
a. Cậu bé
b. Cơn bão
c. Nước đá (kem)
3) Khí nhà kính là:
a. Khí giữ nhiệt cho Trái đất
b. Khí làm cho cây tăng trưởng trong nhà kính
c. Khí được sử dụng để làm nóng nhà kính đến nhiệt độ

lên nhiều hơn, tạo ra những cơn mưa bão.
Ngày nay, El Nino được dùng để chỉ hiện tượng nóng lên khác thường
của nước biển và vành đai xích đạo rộng lớn dài gần 10.000km, từ bờ
biển Nam Mỹ đến quần đảo Macsan, Marudơ ở khu vực giữa Thái Bình
Dương. Khi xuất hiện, El Nino có thể ảnh hưởng tới khí hậu ở nhiều khu
vực trên thế giới, gây ra những thiên tai nặng nề như mưa lớn, bão, lũ ở
vùng này, hạn hán, cháy rừng ở vùng khác, làm thiệt hại lớn về người,
thảm hoạ về kinh tế - xã hội và đặc biệt là những thiệt hại không thể
khắc phục về môi trường.
3) Khi mặt trời chiếu vào bề mặt Trái đất, Trái đất sẽ hấp thụ và bức xạ
nhiệt trở lại khí quyển. Các khí nhà kính như cacbon đioxit, mêtan, nitơ
ôxit sẽ giữ nhiệt và làm cho Trái đất ấm lên đủ để phát triển sự sống.
Khi khí quyển có quá nhiều khí nhà kính, Trái đất nóng lên, mất cân
bằng về khí hậu sẽ phát sinh những hiện tượng thời tiết dò thường.
4) Ôxi là khí chúng ta thở để duy trì sự sống, không phải khí nhà
kính. Mêtan và cacbon đioxit là khí nhà kính.
5) CFC (là một loại hiđro cacbon chứa gốc halogen, gọi là halocacbon)
được sử dụng trong nhiều đồ dùng sinh hoạt như bọt khí (bình xòt diệt
côn trùng, khử mùi ), tủ lạnh, máy điều hòa Trong tự nhiên, nitơ ôxit
được tìm thấy trong đất và đại dương; còn mêtan sinh ra trong tự nhiên
ở vùng đất ngập nước, khi thực vật phân hủy (mục ruỗng) trong điều
kiện thiếu ôxi.
6) Đám mây khói bụi không phát thải mêtan. Rác chôn lấp dưới đất
phân hủy rất chậm trong điều kiện kò khí (không có ôxi ), sinh ra mêtan.
B
Trâu bò tiêu hóa thức ăn trong dạ dày và ợ hơi thải ra mêtan.
25
Biến đổi khí hậu
Phụ lục 1c: Đáp án cho Phiếu trắc nghiệm
Tài liệu Tập huấn Giáo dục Môi trường ơ bản - C Chủ đề 1- Biến đổi khí hậu