T tởng Hồ Chí Minh về vấn đề cán bộ trong tác phẩm
Sửa đổi lối làm việc. ý NGHĩA THựC TIễN CủA VấN Đề
Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, nớc Việt Nam Dân chủ
cộng hoà ra đời. Nớc ta từ một nớc thuộc địa nửa phong kiến trở thành một
quốc gia độc lập, có chủ quyền; nhân dân ta từ thân phận nô lệ trở thành ngời
làm chủ đất nớc; Đảng ta từ một Đảng hoạt động bí mật, bất hợp pháp trở
thành Đảng cầm quyền. Ngay lập tức Việt Nam trở thành đối tợng chống phá
quyết liệt của các thế lực đế quốc, phản động trong nớc và quốc tế. Tình cảnh
đất nớc nh ngàn cân treo sợi tóc. Nhng Đảng ta, đứng đầu là Chủ tịch Hồ
Chí Minh đã vững vàng trèo lái con thuyền cách mạng vợt qua thách ghềnh,
tới bến bờ vinh quang: Giữ vững, củng cố chính quyền cách mạng 1945-1946;
xây dựng bảo tồn lực lợng; phát động toàn quốc kháng chiến
tháng(12/1946) Thời gian nắm chính quyền tuy cha dài, mới hai năm, bên
cạnh những thành tựu đạt đợc đã xuất hiện trong bộ máy của Đảng và Nhà n-
ớc, trong cán bộ đảng viên mầm mống của những căn bệnh: quan liêu, bàn
giấy, óc bè phái, quân phiệt, hẹp hòi, ích kỷ Những khuyết điểm này nếu
không đợc kịp thời phát hiện, khắc phục sẽ dẫn đến sự suy thoái, biến chất của
đội ngũ cán bộ, đảng viên, làm giảm hiệu lực lãnh đạo của Đảng và quản lý
của Nhà nớc. Sớm nhận thức đợc thực tiễn đó, Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí
Minh đã tìm ra nhiều chủ trơng, biện pháp trong công tác xây dựng Đảng
củng cố chính quyền, giáo dục cán bộ, đảng viên sửa chữa khuyết điểm, sai
lầm. Ngay từ đầu tháng (3/1947), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã gửi th cho các
đồng chí Bắc Bộ, nói về yêu cầu nhiệm vụ cách mạng trong giai đoạn mới, kịp
thời tẩy sạch những căn bệnh nói trên. Sau một thời gian thực hiện, Ngời thấy
sự chuyển biến trong Đảng cha nhiều, cán bộ, đảng viên thực hiện qua loa,
hoặc thấy khuyết điểm nhng không cố gắng sửa chữa. Theo Bác đó là khuyết
điểm rất to. Để có tài liệu cho cán bộ, đảng viên học tập, tu dỡng, rèn luyện
về t tởng, đạo đức, tác phong, phơng pháp làm việc và khắc phục khuyết điểm
đó. Với bút danh X.Y.Z- Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết tác phẩm Sửa đổi lối
làm việc vào tháng (10/1947) và đợc Nhà xuất bản Sự thật xuất bản, phát
hành đầu năm 1948.

Vào thời điểm năm 1947, trớc mắt Đảng ta là nhiệm vụ nặng nề: vừa kháng
chiến, vừa kiến quốc trong điều kiện tình hình thế giới, tình hình cuộc kháng
chiến rất phức tạp, bản thân Đảng vừa mới cầm quyền đợc một năm. Khẳng
định cán bộ là cái gốc của mọi công việc, Hồ Chí Minh và Đảng ta đã tập
trung xây dựng, phát triển nhân tố gốc đó cả về số lợng, cơ cấu, chất lợng đa
công tác kháng chiến, kiến quốc đến thành công. Ngày nay, trong xây dựng,
chỉnh đốn Đảng, Đảng ta cũng tập trung công sức vào việc chỉnh đốn và xây
dựng đội ngũ cán bộ- cái gốc đa đến thắng lợi của sự nghiệp công nghiệp hoá,
1
Hồ Chí Minh : Toàn tập, tập5, Nxb Chính trị quốc gia, Hà nội, 1995, tr.269.
2
Hồ Chí Minh : Toàn tập, tập5, Nxb Chính trị quốc gia, Hà nội, 1995, tr.273.
2
hiện đại hoá đất nớc, bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa
trong tình hình mới. Đó là sự lựa chọn đúng đắn, là thực hiện một cách trung
thành t tởng Hồ Chí Minh.
2. Đào tạo bồi dỡng, huấn luyện cán bộ là công việc gốc của Đảng
Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: Huấn luyện cán bộ là công việc gốc
của Đảng
1
. Vì vậy, Đảng phải nuôi dạy cán bộ nh ngời làm vờn vun trồng
những cây cối quý báu. Đây cũng là con đờng cơ bản để có đợc đội ngũ cán bộ
của Đảng, của Nhà nớc đủ đức, đủ tài. Về sau này, Ngời tiếp tục khẳng định:
Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội, trớc hết cần có những con ngời xã hội chủ
nghĩa
2
. Đó là t tởng chiến lợc nhất quán của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ những khuyết điểm của công tác cán bộ
lúc đó, thí dụ nh: Huấn luyện công việc hành chính mà không đụng đến công
việc hành chính; còn dạy chính trị thì mênh mông, không thiết thực, học rồi

. Điều đó cho thấy việc huấn luyện chính trị cho cán bộ không
chỉ dừng lại ở giáo dục, quán triệt làm cán bộ luôn thấu suốt mọi quan điểm,
đờng lối, nghị quyết chính sách của Đảng và Nhà nớc mà điều quan trọng là
phải huấn luyện làm cho cán bộ thờng xuyên nắm vững, cập nhật thông tin
thời sự về tình hình thực tiễn diễn ra hàng ngày của cách mạng trong nớc và
thế giới. Trên cơ sở đó trang bị, hớng dẫn cán bộ phơng pháp tiếp cận, phân
tích, lý giải có cơ sở khoa học những vấn đề thực tiễn đặt ra.
Tuy nhiên, huấn luyện chính trị cần phải đan xen, kết hợp trong mọi nội
dung của mọi môn huấn luyện. Huấn luyện chính trị tuyệt nhiên không thần
tuý, tách rời biệt lập với các môn khác. Ngời viết: Huấn luyện chính trị, môn
nào cũng phải có. Nhng phải tuỳ theo mỗi môn mà định nhiều hay ít
1
.
Thí dụ: cán bộ chuyên môn về y tế thì học ít hơn, còn cán bộ tuyên
truyền, tổ chức thì học nhiều hơn.
Về huấn luyện văn hoá, Ngời cho đây là việc rất quan trọng đối với
những cán bộ còn kém văn hoá. Cán bộ có thể thay phiên nhau đi học. Lớp
học văn hoá phải theo trình độ văn hoá cao hay thấp mà đặt lớp, chứ không
theo cấp bậc cán bộ cao hay thấp.
Về huấn luyện lý luận, thì những cán bộ cao, trung cấp có sức nghiên cứu
lý luận, ngoài việc học tập chính trị và nghiệp vụ, cần phải học thêm lý luận.
Học lý luận không phải theo kiểu nhồi nhét, xa rời công tác thực tế, thành lý
luận suông, mà phải gắn với việc nghiên cứu thực tế, kinh nghiệm thực tế. Lúc
học rồi, tự mình làm ra phơng hớng chính trị, có thể làm công việc thực tế, có
thể trở nên ngời tổ chức và lãnh đạo. Thế là lý luận thiết thực, có ích.
Huấn luyện lý luận một cách khoa học, theo Hồ Chí Minh là khéo lợi
dụng kinh nghiệm, khéo vận dụng lý luận cho phù hợp với điều cảnh đất nớc.
Tránh bắt chớc dập khuôn, máy móc kinh nghiệm của nớc ngoài. tiếp thu kinh
nghiệm cũng nh lý luận cần phải biết chọn lọc, phải có tính sáng tạo.
Nh vậy, huấn luyện cán bộ mà Hồ Chí Minh đề cập cho ta thấy ý nghĩa

cán bộ không những để sử dụng mà qua đó còn nâng đỡ họ, tạo điều kiện cho
họ phát huy hết tài năng, sức lực của mình phục vụ Tổ quốc, phục vụ nhân
dân. Ngời còn chỉ rõ: Kinh nghiệm cho ta biết: mỗi lần xem xét lại nhân tài,
một mặt thì tìm thấy những nhân tài mới, mặt khác thì nh những ngời hủ hoá
cũng lộ ra
3
. Vì vậy, phải đặc biệt chú trọng việc đánh giá cán bộ coi đó là căn
cứ để sử dụng cán bộ đúng ngời đúng việc.
Khi đánh giá cán bộ phải có thái độ khách quan, khoa học. Chủ tịch Hồ
Chí Minh yêu cầu khi đánh giá về ngời cán bộ phải biết đúng sự phải trái ở
ngời ta; không thổi phồng, tô son, không bôi đen, bóp méo. Phải đứng trên
lập trờng chủ nghĩa Mác - Lênin để xem xét, đánh giá. Trong xem xét, đánh
giá chẳng những xem xét họ đối với ta thế nào, mà còn phải xem xét họ đối
với ngời khác tế nào. Ta nhận họ tốt, còn phải xem xét số nhiều đồng chí có
nhận họ tốt hay không
1
. Bởi lẽ, bản thân con ngời vừa tồn tại với t cách cá
nhân, vừa tồn tại với t cách là một thành viên trong một tổ chức, một tập thể
1
. Hồ Chí Minh : Toàn tập, tập5, Nxb Chính trị quốc gia, Hà nội , 1995,tr.281.
2
. Hồ Chí Minh : Toàn tập, tập5, Nxb Chính trị quốc gia, Hà nội, 1995, tr.282.
3
. Hồ Chí Minh : Toàn tập, tập5, Nxb Chính trị quốc gia, Hà nội , 1995, tr.274.
1
. Hồ Chí Minh : Toàn tập, tập5, Nxb Chính trị quốc gia, Hà nội , 1995, tr.282
5
nhất định. Họ không bao giờ hoạt động biệt lập mà luôn gắn với các hoạt động
của cả tổ chức và tập thể đối với những mối quan hệ phong phú và đan xen. Vì
vậy, khi đánh giá cán bộ phải có cách nhìn khách quan trên nhiều góc độ,

. Bởi vậy, khi xem xét, đánh giá cán bộ không thể đem một
khuôn mẫu bất biến, khô cứng để định hình và xem xét đánh giá với mọi loại cán
bộ trong mọi giai đoạn lịch sử.
1
. Hồ Chí Minh : Toàn tập, tập5, Nxb Chính trị quốc gia, Hà nội, 1995, tr.278.
2
. Hồ Chí Minh : Toàn tập, tập5, Nxb Chính trị quốc gia, Hà nội, 1995, tr.278.
6
Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, trong xem xét, đánh giá cán bộ phải bảo
đảm tính dân chủ, đề cao vai trò của ngời lãnh đạo. Bởi vì, đánh giá cán bộ là
một khâu trong công tác cán bộ, phải tuân thủ theo nguyên tắc tổ chức của
Đảng. Tuy nhiên, trên thực tế, đánh giá cán bộ vẫn có thể chịu ảnh hởng và
thông qua lăng kính chủ quan. Do đó, để khắc phục những hạn chế này, Ngời
đòi hỏi khi xem xét đánh giá cán bộ phải bảo đảm tính dân chủ, phát huy
quyền làm chủ của mọi thành viên, tôn trọng lắng nghe ý kiến của cấp dới để
có kết luận về cán bộ một cách chính xác. Mọi giá trị phẩm chất và năng lực
của ngời cán bộ có thể không phản ánh trung thực trớc cấp trên, song không
thể che đậy đợc trớc sự nhìn nhận của mọi ngời trong cơ quan, đơn vị. Ngời
chỉ rất rõ: Phải nghe, phải hỏi ý kiến của cấp dới. Nếu ý kiến các đồng chí
cấp dới đúng, ta phải theo Nếu ý kiến của họ không đúng, ta nên dùng thái
độ thân thiết, giải thích cho họ hiểu. Quyết không nên phùng mang trợn mắt,
quở trách giễu cợt họ
3
. Trong xem xét, đánh giá cán bộ, bên cạnh việc nghe ý
kiến cấp dới phải đặc biệt lắng nghe ý kiến của quần chúng nhân dân. Bởi theo
Ngời, quần chúng nhân dân, tai mắt họ nhiều, việc gì họ cũng nghe, cũng
thấy Đối với cán bộ cũng vậy. Cán bộ nào tốt, cán bộ nào xấu, cán bộ nào có
lầm lỗi mà có thể sửa đổi, ai làm việc hay, ai làm việc gì quấy, dân chúng cũng
dùng cách so sánh đó, mà họ biết rõ ràng.
Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng nêu lên rằng, để có kết quả đánh giá chính

có chỗ hay chỗ dở. Dùng ngời cũng nh dùng gỗ. Ngời thợ khéo thì gỗ to, nhỏ,
thẳng, cong đều tuỳ chỗ mà đùng đợc
1
. Và phê phán thờng chúng ta không
biết tuỳ tài mà dùng ngời. Thí dụ: thợ rèn thì bảo đi đóng tủ, thợ mộc thì bảo
đi rèn dao. Thành thử hai ngời đều lúng túng. Nếu biết tuỳ tài mà dùng ngời
thì hai ngời đều thành công
2
. Thế nào là dùng ngời cho đúng? Theo Hồ Chí
minh, dùng cán bộ đúng là mình phải có độ lợng vĩ đại thì mới có thể đối với
cán bộ một cách chí công vô t, không có thành kiến, khiến cho cán bộ khỏi bị
bỏ rơi. Phải có tinh thần rộng rãi, mới có thể gần gũi ngời mình không a. Phải
có tính chịu khó dạy bảo, mới có thể nâng đỡ những đồng chí kém, giúp họ
tiến bộ. Phải sáng suốt trong công tác cán bộ, phải có thái độ vui vẻ, thân mật,
các đồng chí mới vui lòng gần gũi.
Khéo dùng cán bộ còn thể hiện ở chỗ kết hợp các thế hệ cán bộ một cách
đúng đắn. Ngời yêu cầu: Đảng ta phải khéo kết hợp cán bộ già với cán bộ trẻ,
Không nên coi thờng cán bộ trẻ. Một số ít cán bộ già mắc bệnh công thần, cho
mình là ngời có công lao, hay có thái độ cha chú với cán bộ trẻ, đảng viên
1
. Hồ Chí Minh : Toàn tập, tập5, Nxb Chính trị quốc gia, Hà nội, 1995,tr.72.
2
. Hồ Chí Minh : Toàn tập, tập5, Nxb Chính trị quốc gia, Hà nội , 1995,tr.274.
8
trẻ nói gì cũng gạt đi, cho là trứng khôn hơn vịt, măng mọc quá tre coi
thờng cán bộ trẻ là không đúng. Còn cán bộ trẻ không đợc kiêu ngạo, phải
khiêm tốn học hỏi các đồng chí già có kinh nghiệm. Nh vậy, muốn dùng cán
bộ cho đúng phải hết sức khách quan, công tâm và đặc biệt phải chống t tởng
địa phơng chủ nghĩa, óc bè phái, óc hẹp hòi Bởi vì, nếu mắc phải
những căn bệnh đó thì Ai hẩu với mình thì dù nói không đúng cũng nghe, tài

thời sau khi đề bạt vẫn phải tiếp tục bồi dỡng, giúp đỡ họ để họ có thể hoàn
thành tốt nhiệm vụ.
Phải khiến cho cán bộ có gan nói, có gan đề ra ý kiến phê bình u khuyết
điểm của lãnh đạo. Nh thế chẳng những không phạm gì đến uy tín của ngời
lãnh đạo mà lại tỏ ra dân chủ thật thà trong Đảng;
Phải khiến cho cán bộ có gan phụ trách, có gan làm việc. Có nhiều việc
hay, việc dở một phần do cán bộ có đủ năng lực hay không, nhng một phần
cũng do cách lãnh đạo của cán bộ có đúng hay không. Năng lực của con ngời
không phải do tự nhiên mà có, mà phần lớn là do công tác, do tập luyện mà
có. Lãnh đạo khéo, tài nhỏ có thể hoá ra tài to. Lãnh đạo không khéo, tài to
cũng hoá ra tài nhỏ. Bởi vậy theo Ngời, khéo dùng cán bộ là phải dùng ngời
đúng chỗ, đúng việc, phải có gan cất nhắc cán bộ, đồng thời sau khi cất
nhắc đề bạt cán bộ phải tiếp tục bồi dỡng, giúp đỡ họ hoàn thành tốt nhiệm vụ.
Và trong cất nhắc cán bộ, không nên làm nh giã gạo. Nghĩa là trớc khi cất
nhắc không xem xét kỹ. Khi cất nhắc rồi không giúp đỡ họ. Khi họ sai lầm thì
đẩy xuống, chờ lúc họ làm khá, lại cất nhắc lên. Một cán bộ bị nhắc lên, thả
xuống ba lần nh thế là hỏng cả đời.
5. Thơng yêu, chăm sóc, bảo vệ cán bộ
Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, đào tạo, bồi dỡng để có đợc cán bộ tốt là cả
một quá trình lâu dài. Ngời đã phân tích một cách sâu sắc, giàu lòng nhân ái
và cho rằng, không phải vài ba tháng, hoặc vài ba năm đã đào tạo đợc ngời cán
bộ tốt mà cần phải công tác, tranh đấu, huấn luyện lâu năm mới có đợc. Tuy
nhiên, quá trình hoạt động thực tiễn, cán bộ đảng viên khó tránh khỏi sai lầm,
khuyết điểm, nếu không đợc phát hiện, sữa chữa kịp thời sẽ dẫn đến thoái hoá,
biến chất. Vì vây, Đảng phải thơng yêu cán bộ
1
. Thơng yêu không có nghĩa
là vỗ về, nuông chiều, thả mặc, mà là giúp đỡ cán bộ để họ tiến bộ. Giúp họ
học tập, công tác, rèn luyện tốt; giúp họ giải quyết những vấn đề khó khăn
trong sinh hoạt hàng ngày. Thơng yêu là luôn luôn chú ý đến công tác của cán

đảng, mà còn làm cho sự lãnh đạo mạnh mẽ hơn, thiết thực hơn, uy tín cán bộ
càng tăng thêm.
Tóm lại: Vấn đề cán bộ là vấn đề lớn, là kết quả của sự kết tinh giữa t
duy lý luận đúng đắn về tầm quan trọng của đội ngũ cán bộ với kinh nghiệm
thực tiễn của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong xây dựng, đào tạo đội ngũ cán bộ
cho Đảng ngay từ những ngày đầu của sự ra đời Đảng Cộng sản Việt Nam.
1
. Hồ Chí Minh : Toàn tập, tập5, Nxb Chính trị quốc gia, Hà nội , 1995, tr.284.
11
T tởng của ngời về vấn đề cán bộ đợc hình thành và thể hiện rất nhiều
trong các bài nói, bài viết và nhiều tác phẩm của Ngời, nhng sâu sắc nhất, toàn
diện nhất đợc trình bày trong tác phẩm Sửa đổi lối làm việc, đặc biệt là ở ch-
ơng IV của tác phẩm này. Những nội dung quan điểm trên về vấn đề cán bộ có
mối quan hệ chặt chẽ và thống nhất biện chứng với nhau. Những quan điểm
đó không những định hớng đúng đắn cho việc xây dựng đội ngũ cán bộ của
Đảng trong các thời kỳ, giai đoạn của cách mạng mà còn là cơ sở, căn cứ khoa
học để chúng ta rút ra những bài học cực kỳ quý báu trong xây dựng đội ngũ cán
bộ đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ cách mạng trong giai đoạn mới.
Gần 60 năm đã trôi qua, kể từ khi tác phẩm Sửa đổi lối làm việc ra đời,
toàn bộ t tởng của Ngời về vấn đề cán bộ vẫn còn giữ nguyên giá trị, tiếp tục
định hớng, soi đờng để chúng ta quán triệt và thực hiện tốt chiến lợc công tác
cán bộ của Đảng trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nớc hiện
nay.
Ngày nay, chúng ta nghiên cứu quán triệt và thực hiện tốt t tởng Hồ Chí
Minh về vấn đề cán bộ chính là nhằm thực hiện thắng lợi các nghị quyết của
Đảng về tiếp tục đổi mới công tác cán bộ. Báo cáo của ban chấp hành Trung -
ơng Đảng khoá IX về các văn kiện Đại hội X của Đảng khẳng định: Bên cạnh
những thành tựu đạt đợc, chúng ta có nhiều khuyết điểm và yếu kém. Trong
đó, vấn đề cán bộ đợc Đảng ta chỉ rõ: Một bộ phận cán bộ, đảng viên, kể cả
một số cán bộ chủ chốt các cấp yếu kém về phẩm chất, năng lực và tinh thần

Hai là, tiếp tục đổi mới, triển khai đồng bộ, có hệ thống các khâu: đánh
giá quy hoạch đào tạo bồi dỡng, luôn chuyển, bố trí, sử dụng, xây dựng và
thực hiện chính sách cán bộ. Đánh giá cán bộ phải bảo đảm công khai, minh
bạch, khách quan, toàn diện; nhất là lấy hiệu quả hoàn thành nhiệm vụ chính
trị làm thớc đo phẩm chất và năng lực cán bộ. Phải kiên quyết và có cơ chế kịp
thời miễn nhiệm, thay thế những cán bộ lãnh đạo không đáp ứng yêu cầu,
không hoàn thành nhiệm vụ.
Ba là, xây dựng và thực hiện chính sách phát triển nhân tài của đất nớc.
Tăng cờng sự quan tâm và đầu t nguồn lực của đất nớc và toàn xã hội vào
phát hiện, đào tạo, bồi dỡng, sử dụng nhân tài trên các lĩnh vực; thu hút, sử dụng
1

.
Báo caó của BCH Trung ơngĐảng khoáIX về các văn kiện Đại hội X của Đảng. Ngày18/4/2006, tr. 10.
13
tốt tài năng ngời Việt định c ở nớc ngoài và chuyên gia giỏi nớc ngoài. Xử lý
nghiêm những cán bộ, công chức tham nhũng, bao che cho tham nhũng, dù ngời
đó là ai, ở cơng vị, cấp bậc nào; có chính sách bảo đảm đời sống của cán bộ,
công chức. Xây dụng thiết chế để nhân dân tham gia giám sát; khuyết khích, bảo
vệ nhân dân đấu tranh chống tham nhũng, đồng thời lãnh đạo chặt chẽ cuộc đấu
tranh chống tham nhũng, không để các phần tử xấu và các thế lực thù địch lợi
dụng.
Quán triệt, vận dụng t tởng Hồ Chí Minh về vấn đề cán bộ trong các tác
phẩm nói chung, đặc biệt là chơng IV của tác phẩm và toàn bộ tác phẩm Sửa đổi
lối làm việc nói riêng là nhiệm vụ của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta,
nhằm xây dựng đội ngũ cán bộ ở các cấp cả trong và ngoài quân đội vững vàng
về chính trị, gơng mẫu về đạo đức, trong sạch về lối sống, có trí tuệ, kiến thức và
năng lực hoạt động thực tiễn, gắn bó với nhân dân. Thực hiện tốt vấn đề đó là
trực tiếp đảm bảo cho sự thắng lợi của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá
đất nớc vì mục tiêu dân giàu, nớc mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.