Tham luận tại Hội nghị đối thoại phòng chống tham nhũng:
Vai trò của báo chí trong công tác phòng
ngừa, đấu tranh chống tham nhũng
Đỗ Quý Doãn
Thứ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông
I.Tổng quan về báo chí
Hệ thống báo chí ở Việt Nam trong những năm qua đã có sự phát triển toàn diện
cả về số lượng cơ quan báo chí, chất lượng nội dung thông tin và đang ngày càng khẳng
định vị trí quan trọng trong đời sống chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội. Hiện nay, toàn
quốc có 712 cơ quan báo chí, trong đó có 633 cơ quan báo in, 68 đài phát thanh, truyền
hình, một hãng thông tấn quốc gia, 13 báo điện tử và hàng ngàn trang tin điện tử cung
cấp thông tin; 15.000 nhà báo đã được cấp thẻ nhà báo, trong số đó có tới hàng ngàn
nhà báo chuyên viết phóng sự điều tra về phòng, chống tham nhũng. Hệ thống báo chí
và đội ngũ nhà báo này đang thực hiện chức năng giám sát một cách toàn diện hoạt
động đời sống xã hội; tuyên truyền sâu rộng về chủ trương, chính sách của Đảng, pháp
luật của Nhà nước về phòng chống tham nhũng; thông tin về thành tích đấu tranh chống
tham nhũng của các cơ quan chức năng, các ngành, địa phương; biểu dương những điển
hình tiên tiến trong phong trào đấu tranh phòng, chống tham nhũng.
II. Báo chí tham gia phòng chống tham nhũng:
1. Cơ quan báo chí, nhà báo luôn được pháp luật bảo vệ khi hoạt động nghiệp
vụ:
Có thể nói chưa bao giờ cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng được Đảng, Nhà
nước và nhân dân ta tập trung cao độ như hiện nay. Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc
lần thứ X của Đảng Cộng sản Việt Nam đã nhấn mạnh: "Tăng cường phòng ngừa và
chống tham nhũng, lãng phí là đòi hỏi bức xúc của xã hội, là quyết tâm chính trị của
Đảng ta nhằm xây dựng một bộ máy lãnh đạo và quản lý trong sạch, vững mạnh, khắc
phục một trong những nguy cơ lớn đe doạ sự sống còn của chế độ ta".
1
Với tinh thần đó, luật pháp của nhà nước đã thể chế hóa quan điểm của Đảng để
xây dựng Luật phòng, chống tham nhũng (LPCTN) được Quốc hội Nước Cộng hoà xã
hội chủ nghĩa Việt Nam khoá XI, kỳ họp thứ 8 thông qua ngày 29 tháng 11 năm 2005

giỏm sỏt, u tranh, phũng chng tham nhng.
Nm 2007, Th tng Chớnh ph ó ký quyt nh ban hnh Quy ch phỏt ngụn
v cung cp thụng tin cho bỏo chớ. Mục đích của Quy chế ny là vic các cơ quan hành
chính nhà nớc phải có trách nhiệm công bố thông tin cũng nh tạo điều kiện cho báo chí
tiếp cận thông tin nhằm minh bạch hoá hoạt động quản lý hành chính.
Để đảm bảo quyền đợc thông tin của ngời dân, trớc hết, Chính phủ đã thể chế hoá
quy định mọi cơ quan hành chính nhà nớc phải có trách nhiệm cung cấp thông tin cho
báo chí và chủ động cung cấp thông tin cho báo chí. Ngoài trách nhiệm của cơ quan
hành chính, mọi cá nhân trong cơ quan hành chính đó đều có quyền cung cấp thông tin
cho báo chí và phải chịu trách nhiệm về nội dung thông tin cung cấp cho báo chí.
2. Mt tớch cc ca bỏo chớ trong cụng tỏc tuyờn truyn phũng, chng tham
nhng:
1.1.Tuyờn truyn ch trng, chớnh sỏch, phỏp lut ca ng, Nh nc v
phũng chng tham nhng
Lut Phũng chng tham nhng, Lut Bỏo chớ, Quy ch phỏt ngụn v cung cp
thụng tin cho bỏo chớ v nhiu vn bn quy phm phỏp lut khỏc ó c bỏo chớ tuyờn
truyn sõu rng trong xó hi, gúp phn tớch cc nõng cao nhn thc ca nhõn dõn trong
u tranh, phũng chng tham nhng. Bỏo chớ ó gúp phn quan trng trong vic lm
tng tớnh cụng khai, minh bch ca h thng c quan nh nc, giỏm sỏt cht ch hot
ng ca b mỏy hnh chớnh nh nc v s ch o, iu hnh, thc thi cụng v ca
lónh o cỏc c quan ú.
1.2.Thụng tin kp thi v cỏc v tham nhng c thanh tra, iu tra v xột
x
Cỏc v ỏn liờn quan n tham nhng, tiờu cc luụn c bỏo chớ bỏm sỏt a tin,
cp nht thụng tin hng ngy, thm chớ hng gi. Qua vic phn ỏnh v cỏc v ỏn tham
nhng, bỏo chớ nhn mnh n tớnh phi o c ca tham nhng, duy trỡ v kớch hot
3
những giá trị chống tham nhũng trong khi tường thuật về những vụ tham nhũng, đáp
ứng nhu cầu thông tin của người dân. Các vụ án điển hình được báo chí đưa tin như: vụ
án Năm Cam, vụ lợi dụng chức vụ quyền hạn để nhận hối lộ, tham ô, tham nhũng như

chỉ tuyên truyền đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước
mà còn phát hiện, điều tra các hành vi tham nhũng, định hướng dư luận và cung cấp
chứng cứ ban đầu để các cơ quan chức năng vào cuộc điều tra, xử lý. Điển hình phải kể
đến là vụ việc bị báo chí phanh phui hành vi tham nhũng đất đai của một số quan chức
ở Đồ Sơn ( Hải Phòng); việc báo chí phản ánh về một cán bộ không đủ tiêu chuẩn để bổ
nhiệm vào chức danh quyền Tổng cục trưởng Tổng cục du lịch và ngay sau đó Thủ
tướng Chính phủ đã có chỉ đạo Bộ chủ quản xem xét lại tiêu chuẩn bổ nhiệm đối với
cán bộ đó; hay hoạt động giám sát của báo chí đối với quan chức trong việc sử dụng xe
công vào việc riêng; việc sử dụng nhà công vụ…vv…Có thể thấy, báo chí không chỉ
làm tốt công tác giám sát mà còn là công cụ phục vụ đắc lực cho công tác điều hành,
quản lý của bộ máy nhà nước.
3. Mặt tồn tại của báo chí trong công tác tuyên truyền phòng, chống tham
nhũng:
Trong các buổi làm việc, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã nhiều lần lưu ý các cơ
quan chức năng phải phối hợp chặt chẽ về mặt thông tin với các cơ quan báo chí trong
quá trình điều tra, xét xử các vụ án tham nhũng, tránh tình trạng đưa tin không chính
xác, một chiều làm dư luận hiểu lầm, hiểu sai về các vụ việc được xử lý, giải quyết.
Thực tế đã diễn ra nhiều vụ việc vì không thu thập đủ chứng cứ, nguồn tin không xác
thực nên đã dẫn đến thông tin trên báo chí sai lệch, gây hậu quả xấu. Điển hình là loạt
bài viết sai sự thật của một số phóng viên khi phản ánh về vụ PMU18 mà tòa án đã xử
sơ thẩm mới đây. Một biểu hiện nữa mà nhà báo, báo chí hay mắc phải là thường đưa
ra những phán quyết trước khi có bản án của tòa.
Ở nhiều nước như Thụy Điển, Na Uy, Phần Lan báo chí đưa tin về vụ án chưa
xét xử thì không đưa hình ảnh, lời cáo buộc, vì không ai là tội phạm khi tòa chưa tuyên
án và bản án chưa có hiệu lực.
Sự phát triển mau lẹ của lĩnh vực truyền thông và quá trình dân chủ hoá thông tin
được tăng cường làm cho báo chí trở một vũ khí đặc biệt có hiệu quả trong việc phanh
phui và ngăn chặn tham nhũng. Bởi lẽ tham nhũng luôn là vấn đề thời sự liên quan đến
5
lợi ích, tiền bạc và sự minh bạch. Hậu quả kinh tế của tham nhũng nhìn chung là rất

tham nhũng thấp cho thấy, các cơ quan công quyền càng công khai minh bạch bao
nhiêu, tham nhũng càng bị ngăn chặn, đẩy lùi bấy nhiêu.
Để tăng cường tính công khai, minh bạch trong bộ máy nhà nước, Luật Báo chí
sửa đổi tới đây cần bổ sung các quy định cụ thể về quyền tiếp cận thông tin của báo chí,
trách nhiệm của các cơ quan hành chính trong việc cung cấp thông tin cho báo chí.
Hoặc nên xây dựng Luật quyền tiếp cận thông tin của người dân, trong đó có quy định
về quyền tiếp cận của phóng viên.
Thứ hai là, cần có quy chế phối hợp giữa cơ quan chủ quản báo chí, cơ quan báo
chí và Ban chỉ đạo phòng chống tham nhũng để công tác phối hợp chặt chẽ, có trách
nhiệm và đạt hiệu quả cao hơn. Cơ quan chủ quản báo chí chỉ đạo cơ quan báo chí
thuộc quyền chủ động phối hợp chặt chẽ với Ban chỉ đạo Trung ương phòng, chống
tham nhũng. Khi nhận được khiếu nại, tố cáo hoặc những thông tin phản ánh có liên
quan đến tham nhũng, cơ quan báo chí ngoài việc xử lý theo thẩm quyền và quy định
của Luật khiếu nại, tố cáo gửi các cơ quan chức năng giải quyết theo thẩm quyền thì
cần gửi tới Ban chỉ đạo để xem xét, tập hợp thông tin, nếu thông tin có cơ sở thì theo
thẩm quyền Ban chỉ đạo sẽ có chỉ đạo làm rõ. Cơ chế trao đổi, cung cấp thông tin cũng
phải được chủ động từ phía Ban chỉ đạo. Ban chỉ đạo có trách nhiệm cung cấp thông tin
cho báo chí trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn cho phép, việc cung cấp
thông tin nhằm định hướng cho báo chí và cùng với báo chí thực hiện nhiệm vụ đấu
tranh, phòng chống tham nhũng.
Thứ ba là, phải tuyên truyền, bồi dưỡng kiến thức pháp luật nhằm nâng cao nhận
thức của đội ngũ phóng viên, biên tập viên để trong quá trình tác nghiệp họ luôn thực
hiện đúng pháp luật, đưa tin khách quan, trung thực, vì lợi ích chung của cộng đồng.
Thứ tư là, về phía nhà nước, các cơ quan hành chính cần thực hiện tốt trách nhiệm
cung cấp thông tin cho báo chí liên quan đến lĩnh vực quản lý của ngành mình, cơ quan
mình theo đúng các quy định tại Quyết định 77/2007/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính
phủ ngày 28/5/2007 về việc ban hành quy chế phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo
chí. Tránh việc đùn đẩy để người không có trách nhiệm trả lời dẫn đến việc cung cấp
cho báo chí những thông tin không chính xác, thiếu thẩm quyền
7