Sử dụng thiết bị để nâng cao chất lượng dạy và học Vật lý lớp 6, 7 THCS
SỬ DỤNG THIẾT BỊ ĐỂ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG
DẠY VÀ HỌC VẬT LÝ LỚP 6,7 THCS.
==========
A. ĐẶT VẤN ĐỀ
Đứng trước nhiệm vụ chung của toàn ngành là thực hiện đổi mới Giáo
dục phổ thông, mà một trong những trọng tâm là đổi mới phương pháp dạy
học: Lấy học sinh là trung tâm - là chủ thể của mọi hoạt động, giáo viên đóng
vai trò tổ chức điều hành mọi hoạt động của học sinh. Thực chất của đổi mới
phương pháp dạy học không nhằm ngoài mục đích: Tích cực hóa hoạt động
học tập của học sinh, khơi dậy và phát triển khả năng tự học nhằm hình thành
cho học sinh tư duy tích cực - độc lập sáng tạo nâng cao năng lực phát hiện và
giải quyết vấn đề, đem lại niềm tin hứng thú học tập cho học sinh. Đối với bộ
môn Vật Lý một biện pháp kỹ thuật “ Then chốt” của đổi mới phương pháp
dạy học là tổ chức khai thác và sử dụng tối đa thiết bị dạy học hiện tại, cải tiến
những đồ dùng dạy học còn hạn chế và đặc biệt là sáng tạo làm đồ dùng dạy
học nhằm nâng cao chất lượng dạy và học trở thành vấn đề cấp bách.
Đổi mới chương trình, nội dung, kế hoạch dạy học, đổi mới phương
pháp, phương tiện dạy học, cơ sở vật chất kỷ thuật… tạo thành sự tổng quan
nâng cao chất lượng thực chất, giảm thiểu học sinh yếu kém. Song bằng quy
trình, hệ thống biện pháp, sự tác động tích cực như thế nào để nâng cao chất
lượng dạy và học môn Vật Lý THCS là vấn đề đòi hỏi các cấp quản lý giáo
dục, người giáo viên phải suy ngẫm, vào cuộc, hiến kế các biện pháp khoa
học, hữu hiệu nhất.

Sáng kiến Kinh nghiệm - 1 - Lê Đức Hiệp
Sử dụng thiết bị để nâng cao chất lượng dạy và học Vật lý lớp 6, 7 THCS
Trong phạm vi nghiên cứu của bản thân, trước vấn đề bức xúc đối với
nâng cao chất lượng dạy học bộ môn, tôi xin được thể hiện chuyên đề, sáng
kiến kinh nghiệm:
"Sử dụng thiết bị để nâng cao chất lượng dạy và học Vật Lý 6,7 THCS".

Từ thông tin ở sách giáo khoa, học sinh tự giác thu thập thông tin, biến thông
tin thành thí nghiệm. Từ kết quả thí nghiệm các em tin tưởng vào thí nghiệm
và rút ra kiến thức bài học, từ đó các em hình thành cách nhận thức để tiếp thu
và tích lũy kiến thức, thay vì giáo viên phải mô tả, thuyết trình, giải thích mà

Sáng kiến Kinh nghiệm - 3 - Lê Đức Hiệp
Sử dụng thiết bị để nâng cao chất lượng dạy và học Vật lý lớp 6, 7 THCS
không sử dụng thiết bị thì kiến thức được thông báo, không đủ sức thuyết
phục, làm cho học sinh mơ màng chưa tin tưởng nên kiến thức không được
khắc sâu và nhớ lâu.
II. CƠ SỞ THỰC TIỄN
Trong nhiều năm thực hiện thay sách và đổi mới phương pháp dạy học
do điều kiện cấp phát đồ dùng thiết bị muộn của hàng năm, phòng học thực
hành với số lượng bàn ghế chưa đầy đủ và chưa đạt chuẩn, một số đồ dùng
thiếu chính xác dễ bị vỡ, bị hỏng. Giáo viên ít có điều kiện tiếp xúc làm quen
với đồ dùng dạy học và đặc biệt là tổ chức tập huấn sử dụng thiết bị còn hạn
chế ở các trường và trong tổ chuyên môn. Giáo viên ít được thao giảng thảo
luận ý kiến, ít tổ chức sinh hoạt chuyên môn, sinh hoạt cụm - liên trường, tổ
chức thi sử dụng đồ dùng dạy học và sáng tạo làm đồ dùng dạy học triển khai
chậm. Quản lí, theo giỏi dạy học tại phòng thực hành và sử dụng thiết bị dạy
học của tổ chuyên môn còn lỏng lẻo. Bên cạnh đó cán bộ thiết bị chưa được
đào tạo đúng chuẩn, tập huấn trình bày sắp xếp thiết bị chưa khoa học. Sự kết
hợp giữa giáo viên, cán bộ thiết bị và quản lý nhà trường thiếu phần chặt chẽ
nên đã ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng dạy học dẫn đến kết quả chất
lượng của môn Vật lý 7 năm trước như sau:
TT Lớp/TS
Điển TB Điểm khá giỏi Điểm 0-2
SL % SL % SL %
1 7
1

thiết bị - đồ dùng dạy học đã được cấp phát, tuy nhiên một số thiết bị còn thiếu
tính chính xác, không đầy đủ, dễ vở và khó thay thế, không tìm thấy ở thị
trường, đồng thời do nguồn kinh phí có hạn nên nhà trường chưa chủ động
mua sắm hoặc thay thế thiết bị để bổ sung những thiết bị còn thiếu, bị hư hỏng
dẫn đến trang thiết bị của nhà trường đã thiếu càng thiếu thêm, điều đó đã ảnh
hưởng đến việc dạy thí nghiệm thực hành trên lớp của giáo viên cũng như hoạt
động nhóm của học sinh.
+Tình hình học sinh sử dụng trang thiết bị của khối 6,7:
Học sinh ở độ tuổi lớp 6,7 tính hiếu động và hoang nghịch còn nhiều nên hầu
hết các em khi nhìn thấy đồ dùng thiết bị dạy học là các em sờ mó, làm những
công việc theo ý thích chứ không thực hiện tốt thí nghiệm theo yêu cầu của
từng nội dung kiến thức. Các em chưa có ý thức tự giác thu thập kiến thức để
hiểu rõ mục đích yêu cầu của thí nghiệm nên việc sử dụng đồ dùng thí nghiệm
của học sinh khói 6,7 còn hạn chế làm ảnh hưởng đến kết quả học tập.
III. CÁC BIỆN PHÁP
1: Làm quen tiếp xúc với thiết bị

Sáng kiến Kinh nghiệm - 5 - Lê Đức Hiệp
Sử dụng thiết bị để nâng cao chất lượng dạy và học Vật lý lớp 6, 7 THCS
Năm học tiếp tục thực hiện đổi mới phương pháp dạy học là một thử
thách khó khăn đối với giáo viên bộ môn Vật lý nói riêng, vì vậy không chỉ
cán bộ thiết bị đúng chuyên môn đào tạo mà giáo viên đứng lớp phải nhanh
chóng tiếp xúc làm quen với đồ dùng thiết bị dạy học để từ đó biết được đồ
dùng nào có hay chưa có và có kế hoạch đăng ký với cán bộ thiết bị một cách
linh hoạt. Ngoài ra giáo viên trực tiếp giảng dạy biết xác định những đồ dùng
thiếu chính xác, dễ vỡ, dễ hỏng để kịp thời điều chỉnh đồ dùng dạy học hoặc
làm thử trước khi lên lớp, cán bộ thiết bị phải biết kết hợp tên gọi vào các thiết
bị cụ thể để sắp xếp có tính khoa học thuận lợi trong việc cho mượn và đăng
ký giữa giáo viên và cán bộ thiết bị.
2: Tập huấn sử dụng thiết bị.

1,5 mét thay cho đồ dùng dạy học đòn bẩy bằng gỗ ở Vật lý 6 (bài 15)
+ Dựa vào trang thiết bị trang cấp thiếu chính xác, hiệu quả chưa cao,
giáo viên có thể cải tiến đồ dùng dạy học đó mang lại hiệu quả cao hơn, chính
xác hơn.
Ví dụ: Bộ mô đun Vật Lý 7, khi lắp ráp cũng như khi tháo rời để thay
đổi sơ đồ mạch điện thường bị mắc kẹt khó tháo và dễ gãy. Mặt khác chỗ tiếp
xúc giữa các mô đun không tốt dẫn đến mạch điện bị hở. Để khắc phục tình
trạng đó chúng ta có thể sử dụng giấy bạc lót đệm chỗ tiếp xúc giữa các mô
đun, ngoài ra giấy bạc có thể dùng để lót đệm đầu mút chốt cắm vào các ổ cắm
bị lỏng dùng bằng nguồn Pin…
+ Hơn thế giáo viên đứng lớp cần phải năng động sáng tạo - Tự làm đồ
dùng dạy học để cụ thể hóa - minh họa cho lời nói giúp giáo viên dễ quan sát
và tiếp thu nhanh hơn.
Ví dụ: Đo thể tích của vật rắn không thấm nước có hình dạng bất kỳ và
lớn hơn bình chia độ, ta có thể sử dụng các dụng cụ khác như: ca đong, can
đựng, bình tràn, bình chứa,…hoặc làm hệ thống PaLăng (gồm ròng rọc động
và ròng rọc cố định) để minh họa cho lợi về lực ở bài “máy cơ đơn giản” Vật
Lý 6.
4: Thiết kế bài soạn trước khi lên lớp.

Sáng kiến Kinh nghiệm - 7 - Lê Đức Hiệp
Sử dụng thiết bị để nâng cao chất lượng dạy và học Vật lý lớp 6, 7 THCS
+ Công việc không thể thiếu đối với giáo viên trước khi lên lớp là thiết
kế bài soạn. Thành công của tiết dạy một phần là ở chỗ thiết kế bài soạn, bài
soạn được thiết kế công phu, đảm bảo và chính xác về nội dung kiến thức,
phân bố thời gian hợp lí cho từng đơn vị kiến thức, phân công hoạt động theo
từng nhóm - từng kiểu bài đến từng đối tượng học sinh thì chất lượng học tập
sẽ nâng lên.
5: Tổ chức điều hành của giáo viên trên lớp.
+ Để tổ chức điều hành tốt các hoạt động dạy và học cần phải thiết kế

để rút ra nhận xét, kết luận giải đáp những thắc mắc -> Giáo viên biết định
hướng cụ thể các hoạt động của học sinh, lúc nào thì hoạt động theo nhóm,
theo bàn hay cá nhân và thời gian trong bao lâu.
Để tổ chức điều hành tốt các hoạt động dạy và học của giáo viên phải
nghiên cứu kỹ thiết kế bài soạn phải tìm hiểu kỹ các đồ dùng dạy học, dự đoán
những khả năng có thể xảy ra và có biện pháp phù hợp với những tình huống
đó. Trong các bài thí nghiệm giáo viên tổ chức cho học sinh hoạt động theo
nhóm, theo bàn hoặc riêng lẻ cá nhân bằng các hình thức thảo luận hay ghi
phiếu, bảng phụ, yêu cầu thảo luận sôi nổi và đồng đều dưới sự giám sát của
giáo viên. Sau khi thảo luận giáo viên có thể gọi bất kỳ em nào trong nhóm trả
lời, lấy ý kiến nhận xét của các nhóm khác đi đến kết quả đúng để hoàn chỉnh
kết luận.
Ví dụ: Bài 3: Đo thể tích chất lỏng Vật lý 6
+ Hình 3.2: Yêu cầu học sinh hoạt động cá nhân
+ Hình 3.3; hình 3.4; hình 3.5: yêu cầu học sinh hoạt động theo nhóm,
thảo luận thống nhất kết quả. Giáo viên yêu cầu học sinh quan sát các tư thế
đứng của cả 3 bình chia độ hình 3.3, cách đặt mắt ở hình 3.4, vị trí mũi tên ở
hình 3.5, trao đổi ý kiến thảo luận trong nhóm thống nhất và đọc kết quả.
+ Chọn từ trong khung điền vào chỗ trống C9 -> treo bảng phụ gọi học
sinh lên điền từ yêu cầu cả lớp ghi phiếu, gọi học sinh nhận xét bài làm của
bạn.
-> Thu phiếu kiểm tra và đánh giá. Từ đó học sinh biết rút ra kết luận và tiếp
thu tích lũy kiến thức cho bản thân.

Sáng kiến Kinh nghiệm - 9 - Lê Đức Hiệp
Sử dụng thiết bị để nâng cao chất lượng dạy và học Vật lý lớp 6, 7 THCS
* Thái độ, cử chỉ, ngôn ngữ, chữ viết phải chính xác nghiêm túc mà
chân tình cởi mở dễ gần để học sinh có điều kiện thực hiện các mối quan hệ
ngược. Học sinh có mạnh dạn đưa ra câu hỏi thắc mắc trong quá trình thí
nghiệm hoặc đưa ra phương án thí nghiệm khác để khắc sâu kết luận. Học sinh

học và làm bài tập ở nhà.
IV.NHỮNG KẾT QUẢ BƯỚC ĐẦU.
Thực tế những năm trước thực hiện phương pháp dạy học truyền thụ
“Thầy đọc-Trò chép” hay chỉ là giải thích thuyết trình “lý thuyết nhiều hơn
thực hành” dẫn đến hiệu quả chất lượng không cao. Nay đã thực hiện đổi mới
phương pháp giảng dạy: “Lấy học sinh làm trung tâm - Thực hành là chủ yếu”.
Từ thực hành thí nghiệm nêu lên nhận xét kết luận và rút ra bài học. Vì vậy
qua thời gian thực hiện đổi mới phương pháp dạy học đã áp dụng các giải
pháp nêu trên thu được kết quả qua đợt khảo sát chất lượng học kỳ I năm 2009
- 2010 như sau:
TT Lớp/TS
Điển TB Điểm khá giỏi Điểm 0-2
SL % SL % SL %
1 7
1
/44 38 86 21 48 0 0
2 7
2
/42 36 86 20 48 0 0
3 7
3
/43 37 86 22 51 0 0
4 7
4
/42 36 86 20 48 0 0
Tổng/171 147 86 83 49 0 0
Kết quả trên cho thấy chất lượng dạy và học bộ môn Vật Lý khối 6,7
nói riêng đã được nâng cao rõ rệt. Qua đó chứng tỏ việc sử dụng thiết bị tốt sẽ
nâng cao chất lượng dạy và học đối với bộ môn Vật Lý. Bởi vì các em đã đạt
được các kỹ năng:

viên sáng tạo làm đồ dùng dạy học có hiệu quả.
* Tổ chức hội thi giáo viên dạy giỏi hàng năm để giáo viên có điều kiện
học hỏi đồng nghiệp, trau dồi kiến thức.
* Giáo viên luôn dự giờ, thảo luận, sinh hoạt chuyên môn, sinh hoạt
cụm - liên trường.
* Luôn có thái độ, cử chỉ, ngôn ngữ, chữ viết phải chính xác nghiêm túc
mà chân tình cởi mở, dễ gần để học sinh mạnh dạn đưa ra những thắc mắc của
mình.
Với tâm huyết của một giáo viên dạy học bộ môn Vật Lý tôi được phép
nêu lên những băn khoăn khi thực hiện đề tài này như sau:
+ Mặc dù thực tế chất lượng đã được năng cao, song vẫn chưa đồng đều
giữa các lớp, các khối và giữa các đối tượng học sinh bởi vì:
- Tập huấn bồi dưỡng nghiệp vụ còn hạn chế.

Sáng kiến Kinh nghiệm - 13 - Lê Đức Hiệp
Sử dụng thiết bị để nâng cao chất lượng dạy và học Vật lý lớp 6, 7 THCS
- Chưa chú trọng quan tâm đến từng đối tượng( đặc biệt là đối tượng
yếu kém).
- Cán bộ thiết bị còn hạn chế về chuyên môn.
- Đồ dùng dạy học chưa đầy đủ và chưa đồng bộ, một số thiết bị thiếu
tính chính xác.
- Một số thiết bị hư hỏng chưa được mua sắm bổ sung.
* Khi thực hiện đề tài, tôi được phép nêu lên những khuyến nghị sau:
+Thường xuyên tập huấn sử dụng thiết bị cho giáo viên và cán bộ thiết
bị.
+Tu sữa, làm mới, bổ sung mua sắm các thiết bị còn thiếu.
+ Cần xây dựng đầy đủ các phòng học bộ môn đạt chuẩn quốc gia:
Phòng học bộ môn Vật lý, phòng Hóa học, phòng Sinh học, phòng học ngoại
ngữ, phòng học Âm hhạc, phòng học Mỹ thuật.
+ Các phòng thực hành đảm bảo:

-Cuộc vận động hai không với 4 nội dung
-Trường học thân thiện- học sinh tích cực: 5 nội dung
-Hướng dẫn các kỹ năng sư phạm
-Tài liệu ứng dụng công nghệ thông tin
-Sách đổi mới phương pháp dạy học bộ môn Vật Lý
-Sách thiết kế bài giảng Vật Lý 6,7
-Sách giáo viên lớp 6,7
-Sách giáo khoa lớp 6,7
-Sách nâng cao.

Sáng kiến Kinh nghiệm - 16 - Lê Đức Hiệp