5
14
Tình trạng đề tài
Mới
Kế tiếp hướng nghiên cứu của chính nhóm tác giả
Kế tiếp nghiên cứu của người khác
15
Tổng quan tình hình nghiên cứu, luận giải về mục tiêu và những nội
dung nghiên cứu của Đề tài
15.1 Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu thuộc lĩnh vực của Đề tài
Cà chua (Lycopersicon esculentum Mill.) thuộc họ cà (Solaneceae) các loại
cây trong họ này thường phát triển từ 1 đến 3 mét chiều cao, có những cây thân
mềm bò trên mặt đất hoặc dây leo trên thân cây khác. Họ cây này là một loại cây
lâu năm trong môi trường sống bản địa của nó, nhưng nay nó được trồng như một
loại cây hàng năm ở các vùng khí hậu ôn đới, nhiệt đới.
Trong suốt quá trình sinh trưởng và phát triển, cà chua luôn chịu tác động
của nhiều yếu tố ngoại cảnh như: nhiệt độ, ánh sáng, ẩm độ, dinh dưỡng và đất
đai
* Nhiệt độ
Cà chua là cây có nguồn gốc ở vùng núi nhiệt đới nên ưa khí hậu mát, nhiệt
độ tối thích ban ngày từ 18 đến 27
0
C, ban đêm từ 12 đến 15
0
C. Theo tác giả Tạ
Thu Cúc, cà chua chịu được nhiệt độ cao, nhưng rất mẫn cảm với nhiệt độ thấp.
Cà chua có thể sinh trưởng phát triển trong phạm vi nhiệt độ từ 15 đến 35
0
C, hầu
giống. Tiwari et al., lại cho là nhiệt độ tối ưu cho hạt nảy mầm từ 24 đến 25
0
C,
nhiều giống nảy mầm nhanh ở nhiệt độ 28-32
0
C [81]. Mặc dù vậy, cả 4 tác giả
trên đều cho rằng trong giới hạn nhiệt độ từ 15 đến 30
0
C thì nhiệt độ càng cao tỷ
lệ nảy mầm càng cao.
Trong giai đoạn sinh trưởng, cà chua yêu cầu nhiệt độ trung bình ngày từ 18
đến 24
0
C. Tuy nhiên, khi nhiệt độ ban đêm quá thấp và nhiệt độ ban ngày quá cao
sẽ gây hại cho cây, cây ngừng sinh trưởng khi nhiệt độ trên 35
0
C và dưới 12
0
C
[63], [80]. Ngoài ra nhiệt độ cũng ảnh hưởng đến khả năng quang hợp của cây cà
chua, quang hợp tăng khi nhiệt độ tối ưu là 25 - 30
0
C, nếu trên 35
0
C quá trình
quang hợp của cây sẽ giảm [69].
Nhiệt độ có ảnh hưởng đến quá trình ra hoa đậu quả, quá trình hình thành các
yếu tố năng suất và chất lượng của quả. Kết quả nghiên cứu của Calvert và Tiwari
et al., cho thấy, nhiệt độ càng cao thì số hoa trên chùm càng giảm [53], [81]. Theo
7
đến sinh trưởng và phát triển của cà chua. Héo cây là biểu hiện của cả hiện tượng
thiếu hoặc thừa nước, trong đó héo do thừa nước xảy ra khi ruộng ngập úng, trong
đất thiếu oxy thừa cacbonic nên rễ cà chua bị ngộ độc. Đất thiếu nước cây sinh
trưởng kém, còi cọc, lóng ngắn, lá nhỏ. Thiếu nước quả cà chua chậm lớn và dễ bị
rám quả. Thiếu nước nghiêm trọng dẫn đến rụng nụ, rụng hoa, rụng quả, năng suất
và chất lượng quả giảm. Ngoài ra chế độ nước trong đất bị thay đổi sẽ gây ra hiện
tượng nứt quả [7], [69]. Trong quá trình sinh trưởng và phát triển, cà chua còn yêu
cầu độ ẩm không khí thấp, theo Kuo và cộng sự độ ẩm không khí thích hợp là 45-
55%, nếu ẩm độ không khí cao cây dễ vống, chống bệnh kém, hạt phấn bị trương
nở, hoa cà chua không được thụ phấn sẽ bị rụng [69]. Còn theo Tạ Thu Cúc thì khi
ẩm độ không khí trên 65% thì cây dễ dàng bị nhiễm bệnh hại [9]. Việt Nam nằm
trong vùng có điều kiện khí hậu nóng ẩm với ẩm độ không khí cao nên cà chua bị
nhiễm nhiều loại bệnh hại. Đây là một trong những nguyên nhân chủ yếu làm cho
năng suất và chất lượng cà chua chưa cao [9], [14]. Thực tế có thể thấy, cà chua là
cây cần rất nhiều nước phục vụ cho sinh trưởng và tạo năng suất, song cần điều
chỉnh thời vụ và mật độ để đảm bảo độ ẩm thích hợp cho cây sinh trưởng phát
triển thuận lợi là điều cần thiết.
*Ánh sáng
Theo tác giả Kallo thời gian chiếu sáng ở vùng nhiệt đới ảnh hưởng không
quan trọng đến sản lượng cà chua, yếu tố quan trọng là cường độ ánh sáng. Ánh
sáng với cường độ cao làm tăng tốc độ sinh trưởng của cây và diện tích lá. Ánh
sáng với cường độ thấp sẽ làm vươn dài vòi nhuỵ, gây khó khăn cho sự thụ phấn
và tạo nên những hạt phấn không có sức sống, giảm khả năng thụ tinh. Ánh sáng
đầy đủ tạo điều kiện thuận lợi cho việc thụ phấn, thụ tinh nên quả được phát triển
bình thường, tạo ra sự đồng đều và cho năng suất cao [66]. Tạ Thu Cúc và cộng sự
cho rằng, cường độ ánh sáng cho cà chua sinh trưởng và phát triển từ 4000 lux
đến 10.000 lux [7]. Một số tác giả dẫn trong Tạ Thu Cúc lại cho rằng, cường độ
ánh sáng thích hợp nhất cho cà chua là 14.000-20.000 lux [9]. Cũng theo tác giả
mẫn cảm với nhiều loài bệnh hại, vì vậy yêu cầu chế độ luân canh rất nghiêm
ngặt, theo Tạ Thu Cúc thì không nên trồng cà chua trên loại đất mà cây trồng
trước là những cây trong họ cà, nhất là cây khoai tây [9].
Cà chua là cây có khả năng ra hoa, tạo quả nhiều, thân lá phát triển mạnh,
đặc biệt những giống vô hạn còn có thời gian sinh trưởng dài, vì vậy để đảm bảo
năng suất và chất lượng quả thì việc cung cấp đầy đủ chất dinh dưỡng cho cà chua
là yếu tố quan trọng. Cũng như nhiều loại cây trồng khác, cà chua cần ít nhất 12
nguyên tố dinh dưỡng, đó là đạm, lân, kali, canxi, lưu huỳnh, magiê, bo, sắt,
măngan, đồng, kẽm và molipden. Các tác giả Tạ Thu Cúc, Trần Khắc Thi và cs,
cho biết, trong các nguyên tố đa lượng, cà chua cần nhiều kali nhất, sau đó là đạm
rồi đến lân. Các nguyên tố trung lượng và vi lượng cũng cần thiết cho quá trình
sinh trưởng của cây [8], [34].
Theo Endelschein, 1962, dẫn trong tài liệu của Tạ Thu Cúc, muốn đạt sản
lượng 50 tấn/ha, cây cà chua cần hút từ đất 479 kg nguyên tố dinh dưỡng. Trong
đó khoảng 73% tập trung vào cho quả, 27% tập trung vào cho thân lá [8].
9
Nghiên cứu nhu cầu dinh dưỡng ở các mức năng suất khác nhau, nhiều tác
giả đã thấy, để đạt năng suất cao cần bón các mức dinh dưỡng tương xứng.
Bảng 1: Nhu cầu hấp thu dinh dưỡng của cà chua ở các mức năng suất khác nhau
Năng suất
(tấn/ha)
Nguyên tố dinh dưỡng (kg/ha)
N
P
K
Mg
Ca
5
14,5
trong một số trường hợp sự xuất hiện các nhân tố khác có thể làm giảm năng suất.
Đạm có ảnh hưởng nhiều đến sinh trưởng sinh dưỡng và năng suất cà chua. Đạm
chiếm 2,5-4,8% khối lượng chất khô của cây, là thành phần chủ yếu của các axit
amin, protein, chlorophyll, alkaloid và các chất khác trong cây. Đạm thúc đẩy sự
ra hoa, đậu quả và phát triển quả, nhưng có xu hướng làm chậm quá trình chín của
quả. Để đạt năng suất trên 100 tấn quả/ha, cà chua cần phải hấp thụ lượng dinh
dưỡng khoảng 100mg N/cây/ngày [42], [52]. Theo Rajagopal et al., cây thiếu đạm
thì auxin thấp hơn và giảm khả năng hoạt động Gibberilin. Thiếu đạm, nhất là
trong điều kiện nhiệt độ cao, lá sẽ nhỏ, xanh nhạt, cây ốm yếu, ít cành nhánh, hoa
rụng nhiều, quả nhỏ, có màu nhạt khi chín [74].
Nếu thừa đạm thì cỡ quả, thời gian bảo quản, màu sắc và mùi vị sẽ giảm.
Thừa đạm còn làm giảm lượng chất khô hòa tan trong quả, đạm có xu hướng làm
giảm lượng chất khô trong dịch quả và tăng nồng độ axit [60], [73]. Bón đạm ở
mức phù hợp sẽ làm tăng chất lượng quả.
Lân chiếm 0,3-0,6% khối lượng chất khô, có vai trò then chốt trong việc
cung cấp năng lượng cho sự trao đổi chất và cần cho sự phát triển hệ rễ, nhất là
cây con. Thiếu lân hệ thống rễ kém phát triển, cây sinh trưởng kém, lá nhỏ, hẹp có
màu xanh tối, gân mặt dưới lá có màu tím. Do vậy, ngay từ giai đoạn đầu cần phải
bón lân cho cây ở dạng dễ tiêu để xúc tiến việc ra rễ đồng thời tăng khả năng hút
nước và chất dinh dưỡng. Bón đủ lân và thừa một chút sẽ giúp cây tăng cường
10
quang hợp, tăng tỷ lệ đậu quả lên từ 10 đến 15%, thậm chí 25% [29], [72].
Tác dụng tốt nhất của lân là xúc tiến sự hình thành chùm hoa sớm, hoa nở
sớm, quả lớn nhanh và chín sớm, nên rút ngắn thời gian sinh trưởng. Theo tác giả
Su nếu bón đủ đạm và kali, lân giúp tăng trưởng quả, làm tăng chất lượng quả đặc
biệt là tăng hàm lượng chất khô và đường saccaroza, quả cứng, thịt dầy, nhiều
Vitamin C và có màu đẹp [79]. Theo Menary thì lân có hiệu quả rõ rệt trong việc
tăng số lượng hoa, tăng sức sống của hạt phấn và tăng hoạt tính cytokinincủa dịch
rễ, từ đó mà tăng năng suất quả [71].
lượng kali thích hợp cho cà chua từ 150 đến 180kg K
2
O/ha [10].
11
Theo Kuo et al., đối với cà chua thuộc loại hình vô hạn nên bón với mức 180
kgN, 80 kg P
2
O
5
và 180 kg K
2
O, còn đối với cà chua thuộc loại hình hữu hạn thì
lượng tương ứng là 120: 80 và 150 [69]. Một nghiên cứu về mức phân bón cho cà
chua trên 36 nhà trồng cà chua nổi tiếng của Nhật Bản ở vùng đồng bằng Kanto
cho thấy, bình quân trên 1 ha là 370 kgN, 290 kg P
2
O
5
và 350 kg K
2
O. Mức này ở
Hàn Quốc là 300kg: 216kg và 328kg (trồng ngoài đồng); 340kg-390kg: 250kg-
290kg và 320kg trong điều kiện nhà có mái che [62]. Theo Raymond, George ở
đất nghèo dinh dưỡng thì nên bón cho 1 ha gieo trồng N,P,K nguyên chất từ 75
đến 100 kgN, 105-200 kg P
2
O
5
, 150-200 kg K
mận.
* Tỉa cành
Mục đích bấm ngọn tỉa cành là để tập trung chất dinh dưỡng nuôi quả. Có hai
cách bấm ngọn tỉa cành, tùy thuộc vào đặc điểm của từng giống cây thì dùng cách
khác nhau.
Đối với giống cà chua ngắn ngày, ta nên tỉa cành chỉ để lại một thân mẹ: Mỗi
cây chỉ để lại một thân chính, các mầm xuất hiện ở nách lá 3-4cm là vặt đi ngay.
Công tác tỉa cành được làm thường xuyên 4-5 ngày một lần. Sau khi trên thân
chính đã có đủ chùm hoa quả như ý muốn (4-5 chùm) thì tiến hành bấm ngọn.
Khi trồng cà chua trên diện tích lớn, ở những nơi đất màu mỡ, mưa nhiều,
trồng cây cà chua nhiều ngày, sinh trưởng khỏe, thường người ta áp dụng phương
pháp tỉa để 2 cành.
Tiến hành bấm cành nhưng vẫn để lại một cành từ thân chính dưới nách cọng
lá phía dưới chùm hoa thứ nhất. (Tất cả chồi non và cành khỏe cắt hết). Bấm ngọn
khi cây đó ra được 4-5 chùm quả. Tính từ chùm quả cuối cùng lên chừa lại hai lá,
phần ngọn phía trên bấm đi.
Tỉa lá già: Vào cuối thời kỳ sinh trưởng của cây, cà chua có những lá già
vàng cần phải tỉa bỏ để làm thoáng ruộng cho cây phát triển tốt.
Có nhiều nghiên cứu trong và ngoài nước về cây cà chua.
Ngoài nước
a. Tình hình sản xuất cà chua trên thế giới:
Cà chua (Lycopersicon esculentum Mill.)được trồng rộng rãi trên thế giới từ
thế kỷ thứ 19 cho đến nay [87]. Cà chua là loại cây trồng có khả năng thích ứng
rộng và hiệu quả kinh tế và giá trị sử dụng cao. Trên thế giới đã có nhiều
giống mới được ra đời nhằm đáp ứng được nhu cầu ngày càng cao của con người
cả về số lượng và chất lượng
Hiện nay cà chua là một loại rau được sử dụng rộng rãi trên khắp thế giới
trong các bữa ăn, trong thẩm mỹ và trong công nghiệp chế biến. Chính vì thế mà
diện tích trồng cà chua luôn luôn tăng trong các năm trước và gần đây. Tính từ
năm 1990 đến 2002 diện tích trồng cà chua trên thế giới tăng từ 2.868.443ha lên
20,02
17.236,03
Châu Mỹ
479,07
50,86
24.365,66
Châu Á
2.436,49
33,58
81.812,01
Châu Âu
553,4
39,32
21.760,15
Châu Úc
9,13
63,28
577,66
Nguồn : FAO Database Static 2011
Theo bảng thì năm 2010, Châu Á có diện tích trồng cà chua (2.436,49
nghìn ha) và sản lượng (81.812,01 nghìn tấn) lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, Châu
Úc và Châu Mỹ có năng suất lớn nhất: Châu Úc là 63,28 tấn/ha; Châu Mỹ
là 50,86 tấn/ha.
14
b. Tình hình nghiên cứu cà chua trên thế giới
Chọn giống cà chua bắt đầu tiến hành từ thế kỷ XIX. Khởi đầu với sự chọn
tạo cổ điển (dùng các phương pháp lai và chọn lọc ). Sau đó với sự tiến bộ của
khoa học kỹ thuật, sự xuất hiện của các học thuyết và sự xuất hiện của di truyền
học đã tạo nền tảng cho các nhà chọn giống tìm ra những phương pháp mới áp
15
PT-4165; PT-4446; PT-4187; PT-4121 vừa cho năng suất cao, vừa có chất lượng
tốt, hàm lượng chất khô cao, màu sắc quả đỏ đều, quả chắc, chống chịu bệnh đặc
biệt là chống nứt quả tốt [54]. Giống FMTT-3 cho năng suất cao (66,76 tấn/ha),
chất lượng quả tốt, hàm lượng chất hoà tan cao (5,38
0
Brix), quả chắc, tỷ lệ quả nứt
thấp (5,79%) [67]. Ngoài ra, giống cà chua Anh Đào CHT-276 và CHT-268 cũng
có năng suất cao (52,30 tấn/ha), hàm lượng chất khô hoà tan cao (6,6 - 6,7
0
Brix),
hàm lượng đường cao, hương vị thơm và rất ngọt, thích hơp cho ăn tươi [78][86].
Giá thể trồng cà chua: Cà chua có thể trồng trên nhiều loại đất khác nhau
nhưng thích hợp nhất vẫn là đất thịt pha cát, nhiều mùn hay đất phù sa, đất bồi giữ
ẩm và thoát nước tốt và chứa tối thiểu là 1,5% chất hữu cơ. Tuy nhiên, để giảm
hàm lượng nitrate, dư lượng thuốc trừ sâu và kim loại nặng, cà chua được trồng
trên giá thể sạch ngày càng đáp ứng nhu cầu thực tiễn. Trên thế giới các loại giá
thể trồng sạch đã được nghiên cứu và sử dụng trong sản xuất đại trà với nhiều loại
cây trồng khác nhau. Nhiệm vụ của giá thể là làm giá đỡ cho cây, cung cấp ẩm độ,
độ thoáng và cải thiện độ pH đồng thời cung cấp dinh dưỡng để thích hợp với
từng đối tượng cây trồng. Theo John và Harold (1999), để tăng hiệu quả sử dụng
nên phối trộn các loại giá thể với nhau. Trước đây người ta dùng các loại vỏ cây,
mùn cưa, và vỏ bào trong quá trình chế biến gỗ được dùng trực tiếp để làm giá thể
nhưng hiệu quả không cao do mùn cưa bị phân huỷ quá nhanh. Ngày nay thay vì
sử dụng trực tiếp người ta phối trộn và xử lý trước khi sử dụng nên độ giữ ẩm tăng
lên, độ thông khí tốt, CEC cao [55]. Theo Burger và cộng sự (1997), một số chất
hữu cơ được bổ sung vào hỗn hợp giá thể thường hay sử dụng như giấy vụn, trấu,
rơm sau khi trồng nấm, phân gia cầm, cỏ khô… Khi phối trộn vào các chất liệu đó
tiếp tục phân huỷ và cung cấp chất dinh dưỡng hữu ích cho cây trồng. Mụn dừa là
Trong nước
a.Tình hình sản xuất cà chua ở Việt Nam:
Ở Việt Nam, cà chua được trồng khoảng trên 100 năm nay, diện tích trồng
hàng năm biến động từ 12 đến 13 nghìn ha.
Cà chua ở nước ta được trồng chủ yếu vào vụ đông với diện tích khoảng
6.800-7.300 ha và thường tập trung ở các tỉnh thuộc đồng bằng và trung du Bắc
Bộ (Hà Nội, Hải Dương, Vĩnh Phúc…), còn ở Miền Nam tập trung ở các tỉnh
An Giang, Tiền Giang, Lâm Đồng…[3].
Ở Việt Nam, trong định hướng và mục tiêu phát triển nông nghiệp, nhà
nước ta khuyến khích trồng các loại rau quả xuất khẩu, trong đó có cà chua. Năm
2003 diện tích cà chua thu đông và vụ đông cả nước ta đạt 11.936 ha. Trong
những năm gần đây, việc phát triển cà chua cả về diện tích, năng suất và chủng
loại đã trở thành một trong những mục tiêu chính trong các đề án phát triển của
Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Trong định hướng và mục tiêu phát
triển nông nghiệp, nhà nước ta khuyến khích trồng các loại rau quả xuất khẩu,
trong đó có cà chua.
Như vậy, trên thế giới và cả ở Việt Nam cà chua luôn được quan tâm và
khai thác như là một nguồn lợi không nhỏ, không thể thiếu được.
Theo dự đoán của một số nhà chuyên môn thì trong một vài năm tới diện
tích và năng suất cà chua đều sẽ tăng nhanh, một phần là do các tiến bộ khoa học
kỹ thuật mới sẽ được hướng dẫn và phổ biến cho nông dân các tỉnh.
b. Tình hình nghiên cứu cà chua ở Việt Nam.
Nghiên cứu về giống
Nhờ công tác thu thập nguồn gen mà trong giai đoạn 1983 đến 1993, Trung
tâm giống cây trồng Việt-Xô đã tiến hành nghiên cứu trên tập đoàn 106 mẫu
giống cà chua nhập nội trong vụ đông xuân 1983, 60 mẫu giống ở vụ đông xuân
1988-1989 và 200 mẫu giống ở vụ đông xuân 1989. Kết quả đã chọn được một số
mẫu giống có ưu điểm chín sớm, năng suất cao, phẩm chất tốt, chống chịu sâu
bệnh tốt như giống Raketa, Salut, Bogdanovskii [20].
Tác giả Trần Văn Lài và cộng sự cho biết, trong giai đoạn từ 2000 đến 2002
thuật Nông nghiệp Việt Nam, Viện Di truyền Nông nghiệp, Viện Khoa học Kỹ
thuật Nông nghiệp Miền Nam, triển khai đề tài “Nghiên cứu chọn tạo giống rau”,
kết quả là giống cà chua số 7 được chọn từ nguồn giống của Hungari có trọng
lượng quả trung bình 80 - 100g, khi chín quả có màu đỏ, cây sinh trưởng mạnh,
thích hợp trồng trong vụ xuân hè và đã được công nhận giống quốc gia [43].
Ngoài ra, giống cà chua 214 được tạo ra từ cặp lai giữa VCL với giống
American của Mỹ, hạt lai F1 được xử lý đột biến nhân tạo và chọn lọc cá thể liên
18
tục, nên giống cho năng suất cao, phẩm chất tốt [16]. Các tác giả Trương Đích và
Trần Khắc Thi cho biết: với công tác nhập nội, lai tạo và đặc biệt việc áp dụng
khoa học kỹ thuật vào trong sản xuất đã tìm ra một số giống phù hợp cho sản xuất
ở nước ta như: giống Hồng Lan; Ba Lan trắng; Ba Lan xanh. Trong đó nổi trội là
giống Hồng Lan do GS.TS Vũ Tuyên Hoàng và cộng sự tạo ra bằng phương pháp
chọn lọc từ một dạng đột biến tự nhiên của giống cà chua Ba Lan trắng. Giống
sinh trưởng hữu hạn, năng suất trung bình đạt 25-30 tấn/ha, chống chịu bệnh mốc
sương và vi khuẩn khá, chống chịu bệnh virut khá tốt. Thời gian sinh trưởng 105-
115 ngày, có thể gieo trồng ở vụ đông và xuân hè [12], [35].
Giai đoạn 1990-1999
Một số giống chịu nhiệt, có thể trồng trái vụ được ra đời. Từ năm 1994-
1995, chương trình nghiên cứu đề tài cấp bộ, mã số B9-11-42, được tiến hành
nghiên cứu tại trường Đại học Nông nghiệp I và một số xã ở ngoại thành Hà Nội
với 38 dòng, giống có nguồn gốc khác nhau, sau 2 năm nghiên cứu kết quả đã cho
thấy: trong điều kiện trái vụ, năng suất thực thu của các giống đạt từ 21,5 đến
29,1tạ/ha, đa số các giống đều có tính kháng bệnh tốt, chất lượng tương đối tốt,
cứng quả, tỷ lệ thịt quả và hàm lượng chất khô cao, đặc biệt là giống Merikurri.
Giống DT-4287 có triển vọng trồng chính vụ, các giống DV-1, UC-82A, Miliana
A, Testa và Italy-2 thích hợp trồng trong điều kiện trái vụ, có tính chín sớm, điều
đó có lợi cho sản xuất cà chua vụ sớm. Đây là nguồn gen rất quý dùng làm vật liệu
khởi đầu cho lai tạo [25].
Quả đã chọn tạo ra giống cà chua PT-18 từ nguồn vật liệu ban đầu là các giống
nhập nội từ nước ngoài với đặc điểm của giống là loại hình sinh trưởng hữu hạn,
chiều cao cây từ 80 đến 110 cm, tỷ lệ đậu quả trong vụ đông xuân (60 -70%),
xuân hè (45 - 50%), trọng lượng quả trung bình đạt 60 - 75g, năng suất thực thu
đạt từ 25 đến 50 tấn/ha. Giống đã được Bộ NN&PTNT cho khu vực hoá rộng rãi
và công nhận giống quốc gia năm 2005 [38]. Với mục đích chọn lọc giống cà chua
có năng suất đạt trên 30 tấn/ha, có khối lượng quả lớn hơn 50g, khi chín quả có
màu đỏ tươi và có khả năng kháng một số sâu bệnh hại trong điều kiện trái vụ. Từ
những năm 1997 đến 2002, Vũ thị Tình và cộng sự với tập đoàn giống từ
AVRDC, đã chọn tạo được giống cà chua XH-5. Giống có đặc điểm thời gian sinh
trưởng từ 130 đến 140 ngày, năng suất đạt 45-55 tấn/ha vụ đông xuân và 30-40
tấn/ha vụ xuân hè, có khả năng chịu bệnh héo xanh vi khuẩn, đốm vi khuẩn và
một số bệnh khác, thích hợp cho trồng trái vụ ở Miền Bắc Việt Nam. Cà chua
XH5 đã được công nhận giống khu vực hoá năm 2002 [18]. Ngô Thị Hạnh và
cộng sự giới thiệu giống CXH1 chống bệnh héo xanh vi khuẩn được chọn lọc từ
các dòng nói trên [13].
Kết quả nghiên cứu ưu thế lai cà chua trong nước đang được các nhà chọn
giống quan tâm. Các giống lai F1 được tạo ra trong nước như: HT7, HT21, HT144
do Trường ĐHNN I lai tạo. Giống VT3 do Viện cây lương thực thực phẩm lai tạo.
Giống FM 29, FM 20, HPT9, lai số 9 được Viện nghiên cứu rau quả tạo ra.
Chúng có những ưu điểm vượt trội hơn so với thê hệ bố mẹ, trong đó đại diện một
20
số giống điển hình như:
- Giống cà chua lai HT7: là giống phối hợp được nhiều tính trạng quý như
có khả năng chịu nóng cao, trồng được trong điều kiện trái vụ, thuộc dạng thấp
cây, ngắn ngày, nở hoa rộ, quả nhanh chín và có màu đỏ đẹp. Giống có ưu điểm
về hương vị, khẩu vị, chịu vận chuyển xa và có khả năng bảo quản lâu dài ở điều
kiện kho tự nhiên [23].
- Giống lai số 9: Do Viện nghiên cứu Rau quả chọn tạo, được tạo ra do kết
màu đỏ tươi, vỏ dày, độ đường đạt 9 độ, thích hợp ăn tươi và chế biến.
Từ khi nước ta chuyển sang kinh tế thị trường với nền kinh tế nhiều thành
phần, nhiều công ty giống tư nhân đã hình thành, họ cũng đã và đang tham gia
tích cực vào quá trình chọn tạo giống cà chua cho sản xuất. Các công ty Trang
Nông, Đông Tây, Hoa Sen v.v. đã đưa được nhiều giống ra sản xuất góp phần làm
phong phú bộ giống cà chua ở nước ta như:
- Giống cà chua chịu nhiệt 609 do Công ty Đông Tây nhập nội và cung cấp,
giống sinh trưởng bán hữu hạn, chịu nóng. Có thể gieo trồng từ giữa tháng 6 đến
tháng 4 năm sau, quả to trung bình từ 70 đến 80g, quả cứng, chịu vận chuyển.
Trồng đúng kỹ thuật, cho năng suất 40-50 tấn/ha. Thời gian sinh trưởng 115-120
ngày. Chống chịu bệnh mốc sương, héo xanh, đốm nâu tốt, các sâu bệnh hại khác
ở mức trung bình.
- Giống cà chua 607 do Công ty Hai Mũi tên Đỏ phân phối, thuộc loại hình
sinh trưởng hữu hạn, kháng bệnh héo xanh tốt, chịu nhiệt, trồng được quanh năm.
Dạng quả hình trứng ngắn hơi vuông, chín màu đỏ tươi, cứng, trọng lượng quả
trung bình 100-120g/quả.
- Giống cà chua TN30 do Công ty Trang Nông nhập nội và đề nghị đưa vào
sản xuất. Cao cây, quả tròn khi chín có màu đỏ tươi. Khối lượng quả trên cây đạt
4-5kg. Khả năng chống chịu sâu bệnh hại khá. Thời gian sinh trưởng 110 ngày, có
thể gieo trồng quanh năm ở cả 2 miền Bắc và Nam.
- Giống cà chua TN24 do Công ty Trang Nông nhập nội và đề nghị đưa vào
sản xuất. Cây thấp trung bình (65-70 cm), quả tròn vuông, khi chín có màu đỏ
tươi, thịt quả dày chắc, vỏ quả cứng, có thể gieo trồng quanh năm ở cả miền Bắc
và miền Nam.
- Giống cà chua lai TN149 do Công ty Trang Nông nhập nội và đề nghị đưa
vào sản xuất. Cây thấp, chiều cao trung bình 70-75 cm, sinh trưởng bán hữu hạn,
cho năng suất từ 40 đến 50 tấn/ha. Khả năng chống chịu sâu bệnh khá, có thể gieo
trồng quanh năm ở nhiều vùng trên cả nước.
- Giống cà chua Red Crown 250 do Công ty Giống cây trồng miền Nam
nhập từ Đài Loan và tiến hành chọn lọc. Cây cao, sinh trưởng vô hạn, thân lá
là rất khả quan. Chúng ta đã có bộ giống cà chua khá phong phú, đáp ứng cho nhu
cầu sản xuất trên cả nước. Đây chính là cơ sở khoa học cho những chương trình
nghiên cứu tiếp, đồng thời cũng là hướng đi tiếp theo cho các nhà nghiên cứu
chọn tạo ra các giống cà chua có năng suất cao thích hợp trồng ở nhiều vùng khác
nhau ở trong và ngoài nước. Tuy nhiên, việc đưa các giống mới vào các tỉnh vùng
Đông Nam Bộ, trong đó có tỉnh Đồng Nai chưa được nhiều và giống vẫn là yếu tố
quan trọng trong sản xuất cà chua. Vì vậy, đó chính là lý do chúng tôi tiến hành
thí nghiệm khảo sát khả năng thích ứng một số giống cà chua mới trồng trong nhà
màng tại xã Xuân Đường, huyện Cẩm Mỹ từ đó xây dựng mô hình ứng dụng công
nghệ cao trong sản xuất cà chua.
Nghiên cứu về các biện pháp kỹ thuật
Trên cơ sở tìm hiểu những ảnh hưởng của điều kiện ngoại cảnh đến cây cà
23
chua, các nhà khoa học trong và ngoài nước đã tập trung nghiên cứu các biện pháp
kỹ thuật như: xác định thời vụ, mật độ và khoảng cách thích hợp để sản xuất cà
chua đạt được năng suất cao, phù hợp cho điều kiện từng vùng.
* Thời vụ:
Về thời vụ trồng cà chua được các nhà nghiên cứu quan tâm nhiều, ở Việt
Nam, các tác giả Tạ Thu Cúc, Đường Hồng Dật, Trần Khắc Thi và Chu Thị Thơm
cho rằng: đối với vùng đồng bằng Sông Hồng có thể trồng vụ hè thu và thu đông,
gieo hạt từ đầu tháng 6 đến tháng 7, trồng khoảng đầu tháng 7 đến cuối tháng 7,
cho thu hoạch vào tháng 10 dương lịch. Vụ đông xuân có 3 trà: trà sớm gieo hạt
tháng 7, tháng 8, thu hoạch cuối tháng 10 đến tháng 12; trà chính vụ gieo hạt từ
giữa tháng 9 đến giữa tháng 10, thu hoạch cuối tháng 12 đến tháng 3 năm sau; trà
muộn gieo hạt vào tháng 11, 12 thu hoạch vào tháng 3 tháng 4 năm sau. Vụ xuân
hè gieo hạt cuối tháng 1, đầu tháng 2, thu hoạch vào tháng 5 tháng 6. Vụ hè gieo
hạt tháng 2 đến tháng 3, thu hoạch tháng 5 tháng 6 [9], [11], [33],
[39].
Các tác giả trên cũng chỉ ra rằng, trong 5 vụ trên, chỉ có vụ đông xuân là
Theo Trần Khắc Thi và cộng sự thì cà chua có thể phát triển phù hợp với
khoảng cách 0,7x0,4m (mật độ 3,5-4,0 vạn cây/ha [34]. Theo Đào Xuân Thảng,
Dương Kim Thoa và các cộng sự thì giống VT3, PT18 (hữu hạn, bán hữu hạn) có
thể trồng với mật độ 3,1-4,0 vạn cây/ha. Khoảng cách 75x40cm hay 70x40-45cm
là tốt nhất [28], [37]. Giống vô hạn như TN148, TN129 trồng với khoảng cách
(70x50cm), mật độ 2,8 vạn cây/ha. Tác giả Trần Khắc Thi và cộng sự cho rằng, ở
Việt Nam để cà chua có năng suất cao nên trồng với mật độ 3,2-4,0 vạn cây/ha
[33], hiện nay trong sản xuất thường áp dụng các mật độ khoảng cách sau:
Đối với giống vô hạn: 70x40cm (3,2 vạn cây/ha)
Đối với giống hữu hạn: 70x35cm (3,5 vạn cây/ha)
Đối với giống hữu hạn vụ sớm: 70x30cm (4,0 vạn cây/ha)
Tác giả Ngô Xuân Chinh, năm 2012 đã báo cáo rằng mật độ phù hợp cho
cà chua là 25.000 cây/ha và đã so sánh các công thức phân bón trong đó 2 công
thức 360 kg N – 150 kg P
2
O
5
và 413 kg K
2
O / và 420 kg N- 175 kg P
2
O
5
và 482
kg K
2
O (tùy mùa) cho năng suất và hiệu quả kinh tế nhất [5]
* Phân bón:
Theo nghiên cứu của Trần Khắc Thi và cộng sự thì trong điều kiện Việt
Nam để sản xuất cà chua an toàn lượng phân bón cho 1 ha là: 25 tấn phân chuồng,
thích hợp cho cà chua dao động từ 120 đến 180kg N; 60-90kg P
2
O5; 150-180kg
K
2
O cho tất cả các loại hình sinh trưởng. Tác giả Kuo et al., giới thiệu mức NPK
riêng cho 2 loại hình sinh trưởng [69]. Riêng tác giả Hipp đưa ra mức bón rất cao
cho cà chua ở Nhật Bản và Hàn Quốc [62]. Ở Italy là 158kg N, 136 kg P
2
O
5
,
214kg K
2
O [56]. Phạm Hồng Cúc giới thiệu mức bón N tới 200 kg, cao hơn K
2
O
và mức khuyến cáo của các tác giả khác [6]. Điều đó cho thấy, cà chua là cây yêu
cầu dinh dưỡng cao, tuy nhiên, việc sử dụng lượng phân bón như thế nào để đảm
bảo vừa cho năng suất, chất lượng cao, vừa an toàn thực phẩm là vấn đề nhiều nhà
khoa học quan tâm. Theo tiêu chuẩn cà chua an toàn theo Quyết định số
99/2008/QĐ-BNN do Bộ NN&PTNT ban hành thì dư lượng nitrate (NO3) trong
quả cho phép là ≤ 150mg/1 kg sản phẩm tươi [27]. Vì vậy cần nghiên cứu liều
lượng phân bón thích hợp đối với giống mới trong từng vùng sinh thái nhằm mục
đích đạt hiệu quả kinh tế cao mà vẫn đảm bảo sản phẩm cà chua an toàn. Ngoài
đạm, lân và kali ra, các nguyên tố vi lượng có tác dụng quan trọng đối với sinh
trưởng, phát triển và chất lượng quả [41]. Cà chua có phản ứng tốt đối với các
nguyên tố vi lượng Bo, Mn, Zn, đặc biệt là Molipden. Nói chung, cà chua đòi
hỏi nhiều chất dinh dưỡng để tạo ra năng suất cao, lượng chất dinh dưỡng hấp thụ
tuỳ thuộc vào khả năng cho năng suất của giống, thời tiết, tình trạng đất và kỹ
Trước tình hình nguồn tài nguyên dần càng cạn kiệt, biến đổi khí hậu, trồng
rau quả trong nhà màng bằng phương pháp nhỏ giọt là một ứng dụng công nghệ
cao trong trồng trọt mang lại hiệu quả kinh tế cao hiện nay.
Tưới nhỏ giọt tự động nông nghiệp giúp tiết kiệm nước, tiết kiệm điện và
hao phí lao động tạo ra sản phẩm. Tuy nhiên, ở Việt Nam, hệ thống tưới nhỏ giọt
tự động trong nông nghiệp chưa phổ biến, một phần do gánh nặng chi phí đầu tư
ban đầu so với mức thu nhập và do việc tiếp cận có phần hạn chế về kỹ thuật tự
động của bà con nông dân.
Nhiều thông tin cho thấy trồng rau quả bằng tưới nhỏ giọt cho năng suất
kinh tế cao [49].
* Ưu điểm của phương pháp trồng cà chua trong nhà màng:
Với cách làm này, sâu và bệnh trên cây cà chua giảm hẳn, thuốc bảo vệ
thực vật chỉ sử dụng rất ít so với trồng không có màng che, đặc biệt tránh được
bệnh mốc sương trong khi trồng ngoài nhà màng vào mùa mưa.
Theo khoahocnhanong.com.vn, Đề tài nghiên cứu trồng cà chua theo hướng
nông nghiệp công nghệ cao do Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp miền Nam
(KHKTNNMN) tiến hành thực hiện tại tỉnh Lâm Đồng trong giai đoạn 2005-2007
đã đem lại hiệu quả kinh tế cao, mức lãi bình quân trên 130 triệu đồng/ha/vụ (7
tháng). Tiến sĩ Ngô Quang Vinh, Trưởng phòng Nghiên cứu cây thực phẩm (Viện
KHKTNNMN) cho biết, mô hình này có những đặc trưng như trồng cà chua trong
nhà màng (plastic) với diện tích 800 m
2
, sử dụng cây giống cà chua ghép (giống
386), trồng dày, phủ luống và tưới nhỏ giọt. Với cách làm này, sâu và bệnh trên
cây cà chua giảm hẳn, thuốc bảo vệ thực vật chỉ sử dụng bằng 20% so với trồng
không có màng che, đặc biệt tránh được bệnh mốc sương trong khi trồng ngoài
27
nhà màng vào mùa mưa phải phun thuốc trị bệnh 1 đến 2 ngày/lần [48].
Năm 2011, Th.S Cao Thị Làn đã nghiên cứu xây dựng quy trình sản xuất xà
Để rút ngắn thời gian chuẩn bị triển khai xây dựng, song song với thủ tục
trình Chính phủ phê duyệt thành lập Khu Công nghệ cao chuyên ngành CNSH,
Tỉnh ủy và UBND tỉnh đã chủ trương tập trung nguồn lực để xây dựng cơ sở hạ
tầng (đường giao thông kết nối, điện, nước…) và cơ sở vật chất (nhà điều hành,
trang thiết bị phòng thí nghiệm, mô hình nhân giống, cây trồng chủ lực của tỉnh,
mô hình trồng rau, hoa trong nhà màng ) nhằm tăng cường tiềm lực cho Trung
tâm; trong đó ưu tiên đầu tư diện tích 3 ha nhà màng trồng lan, dưa lê, dưa leo, cà
chua, ớt, rau ăn lá và gia vị.
Theo qui hoạch tổng thể được phê duyệt, diện tích nhà màng trồng cà chua là
28
4000m
2
.
Cà chua là một loại rau ăn trái rất được ưa thích vì phẩm chất ngon và nhiều
công dụng. Cà chua được dùng ăn tươi, chế biến thực phẩm; ngoài ra còn có tác
dụng khá tốt trong việc chăm sóc và bảo vệ sức khỏe. Việc trồng cà chua trong
mùa mưa rất được nông dân quan tâm vì đầu ra thuận lợi và hiệu quả kinh tế cao
gấp 2-3 lần vụ thuận nhưng thời tiết không thuận lợi và rủi ro cao do bệnh tật.
Bệnh hại nặng cà chua trong mùa mưa là bệnh mốc đen gây thiệt hại nặng về năng
suất và chất lượng.
Hiện nay, ở nước ta vệ sinh an toàn thực phẩm đang trở thành vấn đề hết sức
nghiêm trọng. Nhất là vào mùa mưa, sâu bệnh phát triển mạnh nên việc phun
thuốc tràn lan ảnh hưởng đến môi trường và chính người sản xuất, thời gian cách
ly không đảm bảo ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng. Bên cạnh vấn đề đó,
nền sản xuất nông nghiệp của chúng ta còn trở ngại do diện tích đất nông nghiệp
ngày một giảm. Do vậy, việc tăng năng suất và chất lượng sản phẩm là hết sức
quan trọng. Để làm được điều đó việc áp dụng công nghệ cao trong sản xuất nông
nghiệp là hết sức cần thiết.
Có thể thấy rằng ứng dụng công nghệ cao trong nông nghiệp đã và đang trở
chuẩn VietGAP trong nhà lưới hoặc trồng trực tiếp trên đất, đối với rau quả
trồng trong nhà màng chỉ mới nghiên cứu trên đối tượng dưa lê, dưa leo; một số
hộ nông dân tại Phường Xuân Thanh, thị xã Long Khánh, Đồng Nai đã trồng thử
nghiệm thành công giống cà chua chịu nhiệt (VL.642 "F1") và một số giống cà
chua nhập từ Nhật, Úc trên đồng ruộng; chưa có công trình nghiên cứu ứng dụng
công nghệ cao trong sản xuất cà chua. Do vậy, đề tài “Xây dựng mô hình ứng
dụng công nghệ cao trong sản xuất cà chua tại xã Xuân Đường, huyện Cẩm
Mỹ, Đồng Nai” được đề nghị tiến hành.
Đề tài thực hiện sẽ góp phần xây dựng cơ sở vật chất 3ha nhà màng theo chỉ
đạo của Tỉnh ủy và UBND tỉnh. Đồng thời, mô hình thành công sẽ được nhân
rộng trong toàn tỉnh, góp phần mang lại hiệu quả kinh tế cao cho người sản xuất.
16
Liệt kê danh mục các công trình nghiên cứu, tài liệu có liên quan đến đề
tài đã trích dẫn khi đánh giá tổng quan
(Tên công trình, tác giả, nơi và năm công bố, chỉ nêu những danh mục đã được
trích dẫn để luận giải cho sự cần thiết nghiên cứu đề tài)
* Trong nước:
[1]- Hồ Hữu An và cs., Nghiên cứu chọn lọc giống cà chua thích hợp với vùng
sinh thái, khi hậu đồng bằng miền Bắc Việt Nam. Báo cáo tổng kết đề tài
nghiên cứu Khoa học cấp bộ 1994 -1995, 1996, 30-32
[2]-Mai Thị Phương Anh (1998), “Kết quả thu thập, nhập nội, nghiên cứu bảo tồn
và sử dụng tập đoàn cà chua”, Kết quả nghiên cứu KHNN - Viện KHKTNN
Việt Nam, NXB Nông nghiệp Hà Nội, tr. 163-170.
[3]- Mai Thị Phương Anh (2003), Kỹ thuật trồng cà chua an toàn, quanh năm,
Copyright: Tài liệu đại học ©