Một số kinh nghiệm xây dựng đề cương môn học
theo CDIO

Hồ Bảo Quốc, Lê Hoài Bắc
Khoa Công Nghệ Thông Tin
Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, ĐHQG-HCM.
Email: {hbquoc, lhbac} @fit.hcmus.edu.vn.

Trong bài báo này chúng tôi trình bày một cách tổng hợp các bước thiết kế một đề cương môn
học theo các tiêu chuẩn của CDIO thông qua kinh nghiệm thực tế của chúng tôi trong việc
thiết kế một đề cương môn học cụ thể. Chúng tôi mong muốn chia sẻ các vấn đề gặp phải
trong quá trình xây dựng đề cương môn học cũng như các kinh nghiệm mà chúng tôi có được
qua triển khai thực tế.
I. Giới thiệu

Việc xây dựng đề cương môn học là một việc làm quá quen thuộc đối với mọi giảng viên. Lâu
nay chúng ta vẫn xây dựng các đề cương cho các môn học mình được phân công phụ trách và
giảng dạy theo (hay không theo?) các đề cương đó. Một cách tiếp cận gần như tự phát và hiển
nhiên là chúng ta chú trọng vào nội dung kiến thức khoa học – kỹ thuật mà chúng ta nắm rõ
và muốn trình bày để hình thành đề cương môn học. Có thể, chúng ta tham khảo một đề
cương có sẵn nào đó (chẳng hạn có trên internet) và hiệu chỉnh cho phù hợp với bản thân
người dạy (người soạn). Có thể nhận định không quá chủ quan rằng, đề cương môn học của
chúng ta thể hiện cái mà chúng ta muốn dạy, cái chúng ta hiểu và tâm đắc và thường chúng ta
chỉ chỉ chú trọng vào các kiến thức khoa học và kỹ thuật. Cách tiếp cận này không sai, nhưng
có vẻ như không còn phù hợp. Chúng ta hãy thử nhận diện lại sản phẩm đào ra mà chúng ta
muốn đạt được: một kỹ sư hoàn hảo. Một người kỹ sư hoàn hảo phải hội tụ 3 yếu tố: kiến
thức, kỹ năng và thái độ [1]. Kiến thức khoa học – kỹ thuật liên quan đến ngành nghề được
trang bị khá tốt nhưng hình như chúng ta đã thiếu quan tâm đến hai yếu tố tiếp theo đó là các
kỹ năng thực hành nghề nghiệp, các kỹ năng mềm liên quan và càng có lẽ thiếu trầm trọng nội
dung giảng dạy để hình thành một thái độ nghề nghiệp đúng đắn của người kỹ sư. Thế giới
cũng đã nhận ra tình huống tương tự và chính và vì vậy mà đã dẫn đến một đề xuất qui trình

cùng là một số kết luận của chúng tôi.

II. Xây dựng đề cương môn học theo CDIO

Cách tiếp cận CDIO đề xuất hai thành phần chính: Các chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo
(Learning outcomes) và các đề cương (syllabus) để đạt được các chuẩn đầu ra đã nêu.

Các chuẩn đầu ra của CDIO được chia thành 4 lớp lớn:
1. Kiến thức và phương pháp suy luận.
2. Các kỹ năng nghề nghiệp, kỹ năng và thái độ cá nhân.
3. Các kỹ năng giao tiếp: làm việc theo nhóm, truyền thông.
4. Hình thành nhận thức, thiết kế, triển khai và vận hành trong bối cảnh của doanh
nghiệp và xã hội.
Từ các chuẩn đầu ra này chúng ta sẽ phải xây dựng một chương trình học tích hợp (integrated
curriculum) để bảo đảm đạt được các chuẩn đầu ra đã nêu. Một chương trình học tích hợp
gồm nhiều môn học (Course) liên hệ với nhau chặt chẽ để cung cấp tri thức, kỹ năng, thái độ
theo từng mức độ khác nhau (cấu trúc chương trình), theo một thứ tự nhất định và từng môn
trong chuỗi thứ tự điều được xác định các chuẩn đầu ra cục bộ, để cuối cùng có thể đạt được
các chuẩn đầu ra toàn cục của cả chương trình đã nêu. Việc xây dựng một chương trình học
tích hợp có thể thực hiện theo hai cách:
1. Từ trên xuống (top-down): với giả định từ các tiêu chuẩn đầu ra, chúng ta xác định
khối lượng tri thức, kỹ năng và thái độ cần chuyển đển sinh viên và rồi phân các khối tri
thức trong một dây chuyền tích hợp các môn học. Như vậy chúng ta đã từ chuẩn đầu ra
chung của cả chương trình học để xác định cấu trúc của chương trình đào tạo, từ đó xác
định các chuẩn đầu ra cho từng môn học và từ đó sẽ xây dựng đề cương chi tiết cho từng
môn học.
2. Từ dưới lên (bottom up): với hiện thực chúng ta đã có chương trình đào tạo cũ, với các
đề cương của các môn học cũ, nhưng sự liên kết giữa các môn chưa được xác định rõ,
chuẩn đầu ra của từng môn cũng chưa rõ, chúng ta phải xác định lại các chuẩn đầu ra của
B-3/2 Đại học Quốc gia Tp.HCM – Hội thảo CDIO 2010

Tích hợp ở đây gồm 2 ý chính
- Tích hợp giữa đào tạo kiến thức khoa học, kỹ thuật với đào tạo kỹ năng và thái độ
- Tích hợp giữa kiến thức lý thuyết và kỹ năng thực hành

Chương trình của chúng tôi hiện nay đáp ứng được khía cạnh tích hợp thứ hai, nhưng
chưa đạt được khía cạnh tích hợp thứ nhất. Vấn đề là làm sao để xác định các kỹ năng và
thái độ nào là cần thiết cho một kỹ sư ra trường ? Điều này chỉ có thể có được khi chúng
ta khảo sát các nhu cầu từ các nhà tuyển dụng, từ các cựu sinh viên và những bên sử dụng
sản phẩm được đào tào của chúng ta.

Quá trình xây dựng tổng thể chương trình đào tạo (Curriculum) có thể được làm trước khi
bắt tay xây dựng đề cương chi tiết cho từng môn học trong chương trình đó, hay cũng có
thể được thực hiện song song và tương tác qua lại lẫn nhau. Trong trường hợp cụ thể tại
khoa chúng tôi, khoa Công nghệ thông tin, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, chúng tôi
đã chọn tiếp cận tương tác giữa hai bên, nghĩa là vừa hoàn thiện tổng thể chương trình đào
tạo vừa xem xét lại các tiêu chuẩn đầu ra của từng môn học đã có trong mối tương quan
Đại học Quốc gia Tp.HCM – Hội thảo CDIO 2010 B-3/3
với các chuẩn đầu ra mới theo CDIO, để từ đó hiệu chỉnh nội dung môn học nếu cần và
đồng thời hoàn thiện tổng thể chương trình đào tạo.
Phần tiếp theo chúng tôi sẽ đề cập chi tiết đến qui đình xây dựng đề cương chi tiết cho
từng môn học cụ thể

III. Qui trình xây dựng đề cương môn học

1. Xác định mục tiêu môn học: xác định mục tiêu tóm tắt của môn học.
2. Xác định sự tương quan giữa môn học đang xét với các môn khác trong chuỗi các môn
học của tổng thể chương trình
Nhằm xác định các môn tiên quyết, các môn nên được học trước cũng như các môn sẽ sử
dụng kiến thức được giảng dạy ở môn đang xét. Mỗi môn học được xem như một hộp
đen, chúng tôi sẽ xác định các môn phải học trước môn này để bảo đảm một số chuẩn đầu

T
T
Học phần
1
.
1
.
1
1
.
1
.
2
1
.
1
.
3
1
.
2
.
1
1
.
2
.
2
1
.

1
.
1
2
.
1
.
2
2
.
1
.
3
2
.
1
.
4
2
.
2
.
1
2
.
2
.
2
2
.

trình HĐT
U
T
U
I T T
T
U

T
U

3
KTMT
&HN
U U U U U I T T T T
4
CTDL &
GT
U

T
U

T

T

T

5
Hình 2. Các bước xây dựng đề cương môn học

IV. Cấu trúc của một đề cương môn học

1. Tên môn học.
Tên của môn học sẽ được mô tả chi tiết
2. Các môn tiên quyết.
Các môn phải được dạy trước môn này
3. Mục tiêu môn học.
Mục tiêu tổng quát mà môn học cần đật được
4. Tiêu chuẩn đầu ra.
Các tiêu chuẩn mà một sinh viên cần phải đạt được sau khi học môn này. So khớp với
các chuẩn đầu ra liên quan của cả chương trình đào tạo
5. Nội dung.
Nội dung các phần, chương, bài của môn học được trình bày với 3 yếu tố thông tin:
i. Nội dung kiến thức giảng dạy.
ii. Phương pháp giảng dạy.
iii. Liên hệ với chuẩn đầu ra.
6. Yêu cầu và cách đánh giá
Cách đánh giá sinh viên khi theo học môn này
7. Tài liệu tham khảo chính.
Tài liệu tham khảo chính cho môn học

Một ví dụ: đề cương môn: “Cơ sở dữ liệu”.

Tên môn học :
Cơ sở dữ liệu
Các môn tiên quyết:

(2) 2.1.1, 2.1.2

D.
Thiết kế được mô hình CSDL quan hệ. (2) 1.3.5,2.1.2,2.1.4

E.
Biết cách chuyển đổi từ mô hình thực thể
kết hợp sang mô hình CSDL quan hệ.
(2) 1.3.5
F.
Sử dụng thành thạo các ngôn ngữ truy
vấn dữ liệu quan hệ: Đại số quan hệ,
phép tính quan hệ, SQL.
(3) 1.3.5, 5.1.2
G.
Khai thác được một số hệ quản trị
CSDL quan hệ như : MS SQL Server, …
để có thể khai báo lược đồ CSDL quan
hệ và khai thác dữ liệu qua ngôn ngữ
truy vấn SQL
(3) 5.1.2, 5.4.2

H.
Phát hiện và khai báo được ràng buộc
toàn vẹn trong một lược đồ CSDL quan
hệ.
(3) 1.3.5,5.1.2

I.
Phân loại được các khái niệm về phụ

(A)(B)
Đại học Quốc gia Tp.HCM – Hội thảo CDIO 2010 B-3/7
- Tiếp cận theo hướng CSDL
1.3 Các đặc trưng của CSDL
1.4 Người sử dụng CSDL
1.5 Giới thiệu hệ quản trị CSDL
1.6 Mô hình dữ liệu
1.7 Một số ứng dụng CSDL

Chương 2 : Mô hình thực thể kết hợp
2.1 Giới thiệu mô hình dữ liệu cấp cao
2.2 Tập thực thể
2.3 Thuộc tính
2.4 Mối kết hợp
- Mối kết hợp một – một
- Mối kết hợp một – nhiều
- Mối kết hợp nhiều – nhiều
- Bản số
- Thuộc tính trên mối kết hợp
- Vai trò
- Mối kết hợp tổng quát hóa
2.5 Khóa
2.6 Thực thể yếu
2.7 Các nguyên tắc thiết kế

- Giảng viên giảng lý
thuyết
- Làm bài tập theo
nhóm tại lớp
- Hướng dẫn kỹ năng

hóa với các chuẩn đầu ra của môn học. Theo chúng tôi, mục tiêu môn học là các mong
B-3/8 Đại học Quốc gia Tp.HCM – Hội thảo CDIO 2010
muốn đạt được của môn học nhưng được thể hiện ở mức tổng quát qua một vài ý lớn về
nhiệm vụ của môn học
2. Chuẩn đầu ra của môn học là sự cụ thể hóa các kết quả cần đạt được với mục tiêu tổng
quát đã đề ra. Chuẩn đầu ra của môn học phải được xác định rõ ràng cho cả 4 nội dung:
kiến thức khoa học và kỹ thuật, kỹ năng cá nhân để có thể thực hiện quá trình CDIO (nhận
thức được vấn đề, thiết kế, triển khai, vận hành), kỹ năng giao tiếp và kỹ năng truyền
thông, thái độ cần có được. Như phần trên cũng đã có đề cập, chúng tôi cũng đã gặp khó
khăn trong việc xác định các chuẩn đầu ra cụ thể cho môn học theo nội dung kỹ năng và
thái độ. Đa phần các kỹ năng và thái độ không được dạy tường minh trong môn học, nó
thường ẩn tàng trong các hoạt động nhằm giúp sinh viên nắm rõ nội dung nghề nghiệp của
môn học và đánh giá sự hiểu biết của sinh viên về nội dung nghề nghiệp muốn truyền đạt
của môn học. Đa phần các môn học hiện nay của chúng tôi các kỹ năng và thái độ không
được giảng dạy (teach) một cách tường minh. Vấn đề tích hợp giảng dạy kỹ năng và thái
độ vào giảng dạy nội dung nghề nghiệp thực sự là một vấn đề khó khăn
3. Việc xác định sự tương quan giữa chuẩn đầu ra của môn học với chuẩn đầu ra của
chương trình đào tạo gặp một số khó khăn nhât định. Các giảng viên có trách nhiệm xây
dựng đề cương môn học không hiểu hết hoặc hiểu đúng cac tiêu chuẩn đầu ra của chương
trình đào tạo vì vậy sẽ rất khó đánh giá sự tương quan. Ngay khi xác định được sự tương
quan thì việc xác định theo 3 mức: giới thiệu (Introdure), dạy (teach) hay sử dụng (utilize)
là khá khó khăn bởi vì việc phân định giữa việc giới thiệu và việc dạy không được rõ rành.
Hơn nữa khi xác định là “dạy” thì việc “dạy” này cũng mong muốn những mức độ kết quả
khác nhau từ sinh viên.
4. Một khó khăn nữa chúng tôi gặp phải là việc xác định các phương pháp giảng dạy phù
hợp cho từng phần của môn học, xác định các tài nguyên, công cụ cần cho phương pháp
giảng dạy đó. Điều này nảy sinh từ cả hai phía: một phía từ nhà trường: điều kiện cơ sở
vật chất, tổ chức lớp học và tổ chức không gian thực nghiệm của chúng chưa được tốt và
từ phía giảng viên chúng ta cũng chưa quen với các phương pháp giảng dạy mới, chưa
quen hay chưa nhận thức rõ việc giảng dạy tích hợp kiến thức nghề nghiệp với đào tạo kỹ